«برجام» برخلاف برخی تصورات، تاثیر آنی در بخش مسکن ایجاد نکرد؛ چرا که هر نوع اتفاق در این بخش اعم از رونق، کاهش یا افزایش قیمت نیازمند زمان است که کارشناسان، این زمان را نیازمند گذر زمان پیشبینی می کنند؛ چراکه در شرایط عادی حداقل 3 ماه زمان می برد تا کشورهای طرف توافق نسبت به رفع تحریم ها و از سرگیری مبادلات اقتصادی با ایران اقدام کنند، لذا انتظار می رود با توسعه و رونق بازار و مبادلات تجاری پس از گذشت زمان سه ماهه و بر اثر رفع تحریم ها، بازار مسکن نیز واکنش لازم را نسبت به این موضوع نشان دهد و بتواند خود را از حالت رکودی که چندین سال است دچار آن شده، خارج کند.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، به ثمر نشستن مذاکرات ایران و 1+5 و حصول توافق اولیه موجی از انتظارات برای خروج بسیاری از بازارهای داخلی از رکود که مردم رکود آنها را به تحریم ها مربوط می دانستند، به وجود آورد؛ اما پس از به نتیجه رسیدن این مذاکرات بخشی از توقعاتی که مردم از دوران پساتحریم در مورد واکنش سریع بعضی از بازارها داشتند، مثل کاهش تدریجی قیمت دلار برآورده شد و برآورده شدن بسیاری دیگر هنوز محقق نشده و منتظر اجرایی شدن گام های عملی مربوط به توافق هسته ای است؛ چراکه برخی کارشناسان این بازارها بر این اعتقاد هستند که هنوز تغییر مثبتی از حیث برداشته شدن تحریم ها و عادی شدن روابط و مبادلات اقتصادی بین ایران و دیگر کشورها بویژه کشورهای پیشرفته و صنعتی دنیا رخ نداده است که برخی بازارهای اقتصادی داخلی به این موضوعات واکنش مثبت نشان دهد، لذا ادامه روند رکورد این بازارها تا 2-3 ماه آینده و تا زمان اجرای گام های عملی توافق طبیعی به نظر می رسد.
از جمله بازارهایی که توقع مردم برای واکنش به توافق هسته ای را برطرف نکرد، بازار مسکن بود. کارشناسان در مورد علت واکنش سرد این بازار به توافق هسته ای اظهار نظرهای متفاوت و گاهی متناقض دارند و البته نقطه مشترک تمامی این اظهار نظرها این است که عدم واکنش سریع از ویژگی های لاینفک بازار مسکن است و این ویژگی در مورد تمامی تحولات صادق است و منحصر به هیچ تحول سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نیست.
بازار مسکن یکسال دیگر به توافق هسته ای واکنش نشان میدهد
رئیس هیأت مدیره کانون انبوه سازان مسکن در همین زمینه با تاکید بر اینکه بازار مسکن از جمله بازارهایی است که به کنش های خارجی واکنش سریع نشان نمی دهد و همواره هر نوع واکنشی از سوی این بازار مستلزم طی کردن دوره زمانی مورد نیاز است، بیان کرده است که توافق جامع هسته ای تا یک سال آینده اثرات خود را بر بخش مسکن خواهد گذاشت. درست است که بخش مسکن مستقیما به مذاکرات هسته ای وابسته نیست، ولی با توجه به اینکه بیش از 30 درصد رونق هر بخش از اقتصاد، به مسکن مرتبط است، اگر به هر دلیلی اقتصاد کشور به جریان بیافتد، مسکن بیشترین تأثیر را در گردش اقتصاد کشور خواهد گذاشت.
ایرج رهبر ابراز عقیده کرده است که بالا بودن هزینه های ساخت و پایین بودن توان خرید مردم از مشکلات اصلی بخش مسکن است که باید برطرف شود. می توان با پرداخت تسهیلات بانکی ارزان قیمت خرید مردم را افزایش داد. الآن در کشورهای اروپایی و امریکایی برای خرید مسکن حدود 90 درصد تسهیلات بانکی به شهروندان می دهند، اما این رقم در ایران حدود 30 درصد است که باید تقویت شود.
وی با بیان اینکه تقویت بخش تولید مسکن ضروری است، اظهار داشت که در حال حاضر عرضه کمتر از تقاضا است؛ اگر عرضه را زیاد کنیم صف تقاضا کمتر می شود و امکان افزایش قیمت هم پایین می آید.
یکی از کارشناسان دیگری که درباره شرایط بازار مسکن پس از رفع تحریم ها اظهار نظر کرده، رئیس اتحادیه مشاوران املاک تهران است که در اظهار نظر مشابهی با آنچه پیشتر عنوان شد، ضمن بیان اینکه نباید توقع واکنش کوتاه مدت بازار مسکن نسبت به توافقات انجام شده را داشت، تأکید کرده است که بازار مسکن، بازاری است که حدود ۲۵۰ شغل با آن در ارتباط هستند و قاعدتا باید چند ماهی بگذرد تا ببینیم آیا تأثیری در قیمت مصالح ساختمانی، صدور پروانه های ساختمانی و... می گذارد یا خیر و آن زمان می توانیم درباره قیمت صحبت کنیم.
باید منتظر کاهش قیمت مسکن در برخی بخشها باشیم
حسام عقبایی همچنین در مورد انتظار مردم برای کاهش قیمت مسکن بعد از توافق با 1+5 اظهار کرد است که در واقع مسکن یک بازار بین المللی ندارد که بگوییم مثل ارز و طلا وابسته به بازار جهانی است، بلکه ما باید توازن میان عرضه و تقاضا را برقرار کنیم. مطمئنا اگر توازن میان عرضه و تقاضا به سمت و سویی برود که حداقل بتواند تولید را بالا ببرد، می توانیم منتظر کاهش قیمت مسکن در بعضی از بخش ها باشیم.
بنابر این بازار مسکن از بازارهایی است که عنصر عرضه و تقاضا و همچنین کنترل هایی که در آن صورت می گیرد تأثیر فراوانی بر آن دارد و این عرضه و تقاضا است که تکلیف خیلی چیزها را در این بازار مشخص می کند. البته نباید اظهار نظرهای شخصیت های تأثیرگذار و مسئولان را بر این بازار نادیده گرفت. تا جایی که تجربه نشان می دهد این اظهار نظرها بر تقاضای مردم برای عرضه و تقاضای ملک نیز تأثیر می گذارند و از جمله عواملی است که می تواند عامل روانی را به وجود بیاورد و یا این عامل را خنثی کند.
در این راستا یکی از برجسته ترین نکات این است که نمی توان نقش مسئولان اجرایی کشور در مدیریت تحرکات بازارهای مختلف را نادیده گرفت. عباس آخوندی، وزیر راه شهرسازی از جمله مسئولان ارشدی است که در مورد بازار مسکن پس از توافق هسته ای اظهار نظر کرده و اعلام کرده است که توافق هسته ای اثر طولانی مدت بر بازار مسکن دارد. البته وی هیچ صحبتی در مورد احتمال کاهش قیمت ها و رونق احتمالی که از این طریق در این بازار به وجود خواهد آمد نکرده است.
این در حالی است که نگاهی به این بازار در سراسر کشور نشان می دهد، پس از رکود عمیقی که مسکن از سال 92 دچار آن شده در حال حاضر این بازار ضمن اینکه به یک ثبات نسبی دست پیدا کرده، قیمت ها در آن نیز به وضعیت ثابتی رسیده و از افزایشی حتی در بعضی موارد پایین تر از نرخ تورم برخوردار بوده است. این روند کند افزایش قیمت ها تنها باعث خوشحالی نسبی مصرف کنندگان این بازار شده است که با ثبات قیمت ها امیدواری بیشتری برای فعال ماندن در آن پیدا می کنند.
بازهم پای دلالان در میان است
البته نقش دلالان و واسطه های بازار نیز در این میان قابل توجه است. در بازار مسکن نیز به مانند بسیاری از بخش های اقتصادی کشور افراد مختلف از جمله حرفه ای و غیر حرفه ای سرمایه گذاری کرده اند. انتظار این سرمایه گذاران این است که بعد از توافق انجام شده، در این بخش نیز متناسب با بخش های دیگر واکنش مثبتی شکل گیرد تا آن ها پس از پایان رکودی که از سال های گذشته گریبان این بازار را گرفته، بتوانند شاهد بازگشت سرمایه های خود و رونق این بازار باشند، البته عرضه کنندگان، فعالان و سرمایه گذاران بازار مسکن باید با نگاه منطقی نسبت به این بازار و مهمترین عامل دخیل در آن یعنی توان خرید مصرف کننده درباره رونق آن انتظار معقول داشته باشند و بدانند که بالا رفتن قیمت مسکن با توجه به شرایط اقتصادی فعلی کشور و قدرت خرید مصرف کنندگان انتظاری غیر معقول و نافی موضوع رونق بازار مسکن است.
البته روند کند افزایش قیمت مربوط به بازار خرید و فروش است و دریافت های میدانی حاکی از این است که بازار رهن و اجاره به دلیل اینکه متقاضی ثابتی دارد و هیچگاه از میزان متقاضیان این بازار کاسته که نشده، بلکه رو به افزایش بوده است؛ شرایط متفاوتی را پشت سر می گذارد و مالکان خانه های استیجاری بدون در نظر گرفتن رکودی که هنوز به طور کامل سایه خود را از روی سر بازار مسکن برنداشته است به افزایش بی رویه اجاره ها دست می زنند که این امر باعث عدم رضایت مستأجران شده است. این نکته نیز از خصوصیت هایی است که بازار این روزهای مسکن را نسبت به سال های نه چندان دور متمایز می کند. چرا که در آن سال ها همواره قیمت اجاره بها تابع قیمت مسکن و افزایش آن نیز تابع این موضوع بود. همان طور که اشاره شد این روند قدیمی طی سال های اخیر به کلی از بین رفته و رقم اجاره بهای ملک فرمول دیگری پیدا کرده است به طور مثال نرخ تورم موجود در کشور نیز در آن لحاظ می شود. البته نکته قابل توجه این است که در بسیاری موارد میزان افزایش قیمت اجاره بها حتی نرخ تورم را پشت سر گذاشته و بیشتر از نرخ تورم بر اجاره بهای املاک استیجاری اضافه می شود.
باتوجه به اظهارنظرهایی که از سوی مقامات ارشد و همچنین کارشناسان امر مطرح شد به نظر می رسد انتظار کشیدن برای تغییر در شرایط بازار مسکن و حرکت آن از رکورد به سمت رونق حداقل در کوتاه مدت، انتظاری نابجا است و با توجه به شرایط متفاوتی که در این بازار وجود دارد و عدم تاثیرپذیری آن از تحولات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و منطقه ای در مدت زمان کوتاه، باید منتظر اجرایی شدن گام های عملی توافق هسته ای و برخورداری کشور از آثار و تاثیرات مثبت اقتصادی آن باشیم و پس از آن هم مدت زمانی را برای واکنش بازار مسکن به این موضوعات انتظار بکشیم.
......................................
گزارش: سجاد انتظاری