شاید تا دو سال گذشته که مردم برای خرید سکه و ارز از بانک ها به قیمت مصوب بانکی شب تا صبح را جلوی بانک سپری می کردند تا با افزایش قیمت، سودی نصیب آن ها شود، کسی به این موضوع فکر نمی کرد که دو سال بعد با شکل گیری توافق هسته ای بین ایران و 1+5 و ملغی شدن 6 قطعنامه قبلی شورای امنیت علیه ایران که ذیل فصل 7 منشور سازمان ملل متحد است و در نتیجه رفع تحریم های ظالمانه علیه کشورمان که رونق اقتصادی به دنبال خود خواهد آورد، نرخ ارز را با روند کاهشی مواجه کند و آن را تحت تاثیر خود قرار دهد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران، بازار ارز این روزها با وجود به ثمر نشستن مذاکرات و توافق هسته ای که بین ایران و کشورهای غربی و قدرت های اقتصادی برتر دنیا حاصب شده، دچار تغییر و تحولاتی شده است. تا جایی که شاهدیم نرخ ارزهای مختلف در کشور هر روز نسبت به روز گذشته کاهش نسبتی دارد و البته از سویی هم قیمت طلا به پایین تر حد خود در 5 سال اخیر رسیده است.
بر اساس آخرین شاخص های قیمت در بازار آزاد قیمت دلار آمریکا به سه هزار و 246 تومان، قیمت یورور به سه هزار و 560 تومان، قیمت درهم به 881 تومان و قیمت یوان چین به 535 تومان رسیده است. همچنین سایر ارزها نیز کاهش یافته اند.
این در حالی است که بر اساس آخرین شاخص های ارز دولتی، قیمت دلار آمریکا به دو هزار و 957 تومان افزایش و قیمت یورو به سه هزار و 200 تومان کاهش یافته است. همچنین نرخ درهم به 805 تومان و نرخ یوان چین به 475 تومان رسیده است.
تک نرخی شدن دلار
مساله قابل توجه که آهنگ آن در جریان مذاکرات ایران و 1+5 آغاز شد و تحت تاثیر مساله قطعی بودن توافق هسته ای شدت گرفت، کاهش قیمت دلار در بازار آزاد و افزایش نرخ دولتی دلار است. شاید این مساله سناریو دولت برای تک نرخی کردن دلار محسوب شود. اما به شکل قطعی این موضوع از سوی مقامات بانک مرکزی اعلام نشده و یا مورد تائید قرار نگرفته است.
تک نرخی شدن دلار کمک بزرگی به اقتصاد کشور می کند. از سویی سبب شفافیت، کاهش رانت و سوء استفاده می شود و از سوی دیگر سبب می شود که نوسانات بازار ارز کاهش یابد و مردم انگیزه ای برای سرمایه گذاری در بازار های کاذب را نداشته باشند، در نتیجه سرمایه به سوی فعالیت های تولیدی متمرکز می شود و در نهایت کشور به سمت توسعه اقتصادی حرکت می کند. همچنین تک نرخی شدن سبب می شود که بسیاری از مشکلات بین المللی نظیر نوسانات بازار ارز در حوزه سرمایه گذاری خارجی کاهش یابد.
کاهش قیمت دلار تا کجا ادامه می یابد؟
کارشناسان اقتصادی معتقدند که نرخ دلار از سه هزار تومان کمتر نمی شود و روند کاهش نرخ دلار ادامه نمی یابد. کاهش نرخ ارز شاید در نگاه اول مورد تایید باشد، اما گر کمی عمیق تر به مساله نگاه کنیم، به نتیجه دیگری می رسیم.
کشورمان در 4 سال گذشته هزینه های مربوط به افزایش نرخ ارز را پرداخته است. اگر نرخ ارز کاهش یابد، این تغییر و تحول مجددا هزینه هایی به کشور تحمیل می کند. در دوسال گذشته صادرات کشور رونق یافته است و صادر کنندگان انگیزه های لازم را برای صادرات کسب کرده اند. همچنین با کاهش نرخ ارز ممکن است که واردات رونق پیدا کند که در این صورت تولیدکنندگان کشور با مشکلات بسیاری مواجه خواهد شد.
کاهش نرخ یورو بیشتر از نرخ دلار
ارزش یورو نسبت به سایر ارز ها کاهش بیشتری داشته است. در طول سال 2014 میلادی، حدود 12 درصد ارزش یورو در برابر دلار کاسته شده است. برخی علت این امر را شکست سیاست های اروپایی در مقابل سیاست آمریکا می دانند. البته خروج کشور یونان از منطقه یورو نیز می تواند از دلایل کاهش ارزش یورو محسوب می شود.
دلار به زیر 3000 تومان نمی رسد
در هیمن خصوص مدیر گروه امور بانکی دانشکده مدیریت دانشگاه علوم اقتصادی در پاسخ به این پرسش که «به نظر شما کاهش نرخ ارز تا چه زمانی ادامه می یابد؟» گفت: تصور من این است که خیلی کاهش نمی یابد. با توجه مجموع شرایطی که اقتصاد ایران دارد، فکر می کنم از 3000 تومان کمتر نمی شود.
دکتر توحید فیروزان سرنق در گفت و گو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، درباره کاهش قیمت ارز، اظهار کرد: یکی از دلایل کاهش قیمت ارز می تواند فضای سیاسی و روانی حاکم شده باشد. تصور بر این است که توافقی صورت می گیرد و دلار های زیادی بلوکه شده و مسدود شده به کشورمان باز می گردد و امکان این که این دلارها، بازار ارز را تحت تاثیر قرار دهند، وجود دارد. در نتیجه افرادی می ترسند و سریعا دلار خود را به فروش می رسانند.
وی افزود: در صورتی که توافق انجام شود، دولت باید اتخاذ سیاست کند. دولت تاکنون نگفته است که قصد دارد چگونه ارز های آزاد شده را وارد اقتصاد کند. دولت باید استراتژی خودش ارائه کند.
رئیس دانشکده مدیریت دانشگاه خوارزمی در پاسخ به این پرسش که «راهکار شما درباره پول های بلوکه شده چیست؟» اظهار کرد: بهتر است که دولت به خاطر منافع اقتصادی کشور، پول ها را وارد کشور نکند و در خارج از کشور سرمایه گذاری کند یا درصد کمی از آن را وارد کشور کند. به نفع کشورمان است که نرخ ارز موجود که حدود 3000 تومان است، حفظ شود و بیش از این کاهش نیابد. پیش از این اقتصاد کشورمان هزینه های نرخ ارز بالا را پرداخت کرده است.
وی ادامه داد: وقتی نرخ ارز بالا بود صادر کننده ها، انگیزه های خوبی داشتند و در دو سال گذشته رشد صادرات کشور قابل توجه بوده است؛ لذا به نفعمان نیست که پول ها را وارد اقتصاد کشور کنیم. ضمن اینکه تجربه تاریخی کشورمان ثابت می کند که هیچگاه از پول های کلان نفتی به خوبی استفاده نکردیم. بنابراین ممکن است که از پول ها آزاد شده نیز استفاده بهینه ای نکنیم. شاید با ورود پول ها، نرخ ارز برای مدت کوتاهی کاهش یابد اما دوباره وضعیت به حالت قبلی باز می گردد. لذا بهتر است دولت مدیریت شده و دقیق عمل کند و درصد کمی از آن وارد اقتصاد کند. به اندازه ای که اقتصاد ظرفیت لازم و توانایی جذب آن را داشته باشد.
فیروزان در پاسخ به این پرسش که «به نظر شما کاهش نرخ ارز تا چه زمانی ادامه می یابد؟» خاطر نشان کرد: تصور من این است که خیلی کاهش نمی یابد. با توجه مجموع شرایطی که اقتصاد ایران دارد، فکر می کنم از 3000 تومان کمتر نمی شود.
دلایل کاهش بیشتر قیمت یورو نسبت به دلار
فیروزان درباره «علت کاهش بیشتر نرخ یورو در مقابل ارزهای دیگر» توضیح داد: کاهش نرخ یورو با وجود وضعیت یونان امری بدیهی است. پول واحد اروپایی هنگامی می تواند پول با ثبات و قابل اعتمادی باشد که کشورهای حوزه اتحادیه پولی یورو از نظر اقتصادی با یکدیگر هماهنگ تر باشند. هنگامی که یونان ساز نا هماهنگی بزند، بدیهی است که آن پول آسیب می ببیند. اگر پول آسیب ببیند، سریعا در بازار های ارز اثر می گذارد و سبب می شود که ارزش یورو در مقابل سایر ارز ها آسیب ببیند.
وی ادامه داد: اینکه آلمان و فرانسه تلاش می کنند که یونان از اتحادیه یورو خارج نشود به این دلیل است که یورو آسیب می بیند و برای آلمان فرانسه این مساله ی مهمی محسوب می شود که یورو، پولی با ثبات و پر قدرتی باشد. هنگامی که یونان بخواهد از اتحادیه خارج شود سریع بر ارزش پول اثر می گذارد و سبب تضعیف آن می شود.
نرخ دولتی ارز باید به نرخ آزاد برسد
فیروزان در پایان با بیان اینکه «تک نرخی شدن به این معنا است که قیمت ارز آزاد و دولتی یکسان شود»، تصریح کرد: تک نرخی شدن به معنای این است که بانک مرکزی فرآیندی دنبال کند که نرخ دولتی کم کم به نرخ آزاد برسد. این مساله به اقتصاد کشور کمک می کند. برای نمونه از رانت و سوء استفاده جلوگیری می کند، فرآیند های اداری را کاهش می دهد و سبب می شود که تخصیص منابع وضعیت بهتری پیدا کند.
در همین خصوص همچنین محمد واعظ، کارشناس مسائل اقتصادی در گفت و گویی به خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران گفت: کاهش قیمت ارز، متاثر از عوامل «ذهنی و روانی» یا «واقعی» است. برای نمونه انتظار تفاهم درباره موضوع هسته ای از عوامل ذهنی و روانی است که خود به خود تقاضا برای ارز در بازار آزاد را کاهش می دهد، از سوی دیگر عرضه ارز را در بازار آزاد افزایش می دهد که هر دو باعث کاهش نرخ ارز می شود.
این کارشناس مسائل اقتصادی در پاسخ به این پرسش که «آیا مذاکرات تاثیر واقعی بر کاهش نرخ ارز ندارد؟»، گفت: تاثیر واقعی نیز در کاهش نرخ ارز داشته است. برای نمونه زیاد شدن درآمد ارزی حاصل از صادرات محصولات پترو شیمی یکی از آن آثار واقعی است.
وی ادامه داد: از عوامل واقعی می توان به توسعه صادرات غیر نفتی به خصوص پتروشیمی اشاره کرد که سبب تقویت بخشی از منابع بازار آزاد ارز شده است. از سوی دیگر نبود رونق اقتصادی در داخل، سبب رشد تعیین کننده تقاضا برای واردات محصولات واسطه ای و سرمایه ای نشده است. در نتیجه معاملات در بازار ارز در رکود به سر می برد. بنابراین کاهش اندکی در نرخ ارز اتفاق افتاده است.
واعظ با تاکید بر اینکه «کاهش نرخ ارز در بلند مدت و حتی در میان مدت، به مصلحت اقتصاد کشور نیست»، اظهار کرد: با کاهش نرخ ارز موقعیت رقابتی کالاهای وارداتی در بازار داخلی تقویت و موقعیت رقابتی کالاهای صادراتی کشورمان در بازارهای هدف خارجی تضعیف می شود. زیرا معادل ریالی که تولیدکنندگان از طریق صادرات به دست می آورند، کاهش می یابد. در حالی که هزینه تمام شده تولید آن ها در طی زمان در حال افزایش است.
کاهش نرخ ارز باید حساب شده باشد
وی در پاسخ به این پرسش که « برای کاهش تاثیرات منفی از میان رود، چه اقدامی باید انجام شود؟»، اظهار کرد: باید به صورت حساب شده از کاهش نرخ ارز جلوگیری کنند. حساب شده به این معنا که همراه با سیاست های تکمیلی مربوطه باشد. البته روند کاهش نرخ ارز به مقدار زیاد ادامه پیدا نمی کند. چراکه اخلال های جدی برای اقتصاد به همراه دارد که از ادامه کاهش آن جلوگیری می کنند.
این کارشناس مسائل اقتصادی درباره دلیل کاهش بیشتر یورو نسبت ارز های دیگر، خاطر نشان کرد: دلیل کاهش بیشتر یورو این است که نرخ برابری یورو در مقابل دلار آمریکا تضعیف شده است که به مسائل خاص اقتصادهای اروپایی در مقابل اقتصاد آمریکا مربوط می شود.
ارز باید سال آینده تک نرخی شود
وی نزدیک شدن نرخ ارز آزاد و بانکی را قدمی جدی برای اجرای سیاست تک نرخی شدن ارز دانست و گفت: مراحل دیگری نیز انجام خواهد گرفت تا سال آینده نرخ ارز واحد شود.
از مهمترین اثرات تک نرخی شدن نرخ ارز این است که این موضوع سبب می شود که اولا از فعالیت های رانت طلبانه جلوگیری شود، ثانیا این اقدام شفافیت اطلاعاتی ایجاد می کند و ثالثا سبب مقرون به صرفه شدن تولید کالاهای وارداتی در داخل می شود. به این معنا که سبب تولید کالاهای جایگزین کالاهای وارداتی در داخل می شود. هرچند که امکان افزایش هزینه تمام شده بنگاه های تولیدی از محل واردات محصولات واسطه ای با نرخ ارز بالاتر وجود دارد. حال با توجه به اینکه مذاکرات به توافق نهایی منجر شده است باید منتظر باشیم تا دولت اقدامات و سیاست های خود را برای بهبود وضعیت تولید، صادرات، بازار سرمایه و ... اجرا کنند. البته باید این نکته مورد نظر باشد که دولت باید به صورت صحیح و منطقی در این راه گام بردارد و دچار هیجان زدگی ناشی از رفع تحریم ها و دادن وعده های تعهدآور و غیرقابل اجرا نشود و از سویی مردم نیز مطالبات غیر منطقی و زیان آور که دولت را به هر قیمتی بخواهند وادار به انجام کار کنند نیز نداشته باشند تا در یک فضای آرام، منطقی و علمی آهنگ توسعه و پیشرفت کشور شتاب بگیرد. همچنین رابطه روند نزولی قیمت یورو و دلار با تلاش برای تک نرخی شدن
ارز قطعا یک رابطه مستقیم است که در صورت تحقق می تواند منجر به بهبود روند بازار سرمایه، سرمایه گذاریها، تولید و صادرات شود.