جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

یک استاد دانشگاه در گفت و گو با جماران:

مدیران اقتصادی بدون بلیط از قطار دولت پیاده نشده اند/ فقط تابلوی سازمان مدیریت را عوض کرده اند

کد خبر: ۸۸۹۹۰
مدیران اقتصادی بدون بلیط از قطار دولت پیاده نشده اند/ فقط تابلوی سازمان مدیریت را عوض کرده اند

به عقیده کارشناسان در طول سال های 1386 تا 92، به دلیل عدم حضور سازمان مدیریت و برنامه ریزی، پروژه های انجام گرفته در کشور، دارای طرح های توجیهی نبوده اند. یعنی نهادی وجود نداشت تا اقتصادی بودن یک پروژه دولتی را ارزیابی کند. همچنین عدم الویت بندی بین پروژه های اقتصادی نیز از دیگر مشکلات ایجاد شده در نتیجه سازمان مدیدریت و برنامه ریزی است. به عبارت دیگر می توان گفت چون اقتصاد کشور دولتی است و درآمد های دولت از محل منابع نفتی باید به صورت بهینه مصرف شوند، باید نهادی همچون سازمان مدیریت و برنامه ریزی وظیفه تخصیص درآمدهای نفتی را به عهده بگیرد. با نگاهی به روند تاریخی شکل گیری سازمان مدیریت و برنامه ریزی، بهتر می توان به فلسفه وجودی سازمان برنامه پی برد. در سال های قیل از پیروزی انقلاب اسلامی، وظیفه تخصیص منابع و اعتبار های درآمد های نفتی بوسیله تصویب برنامه های عمرانی انجام می پذیرفت، که در مجموع از سال 1327 تا پیروزی انقلاب اسلامی، شش برنامه تهیه و پنج برنامه نیز اجرا شد. همچنین بسیاری از کارشناسان نیز با بیان دلایلی، تردیدهای جدی را در ضرورت برنامه ریزی به صورت برنامه های جامع 5 ساله مطرح کرده اند. به عقیده این کارشناسان تخصیص درآمد های نفتی بوسیله دولت، برای اقتصاد زیان آور است، چرا که باعث بزرگ شدن دولت شده است. به طوری که جایی برای فعالیت بخش خصوصی وجود ندارد.

کشف نفت در 5 خرداد 1287 شمسی، آینده مالی دولت‌های بعدی ایران را متحول کرد. قبل از کشف نفت و ورود درآمدهای نفتی به خزانه دولتی، دولت‌ها مجبور بودند هزینه خود را از محل مالیات و خراج حاصل از کشاورزی و فعالیت های دیگر تامین کنند. اما ورود درآمدهای نفتی دست دولت ها را باز گذاشت تا بتوانند هزینه های خود را پوشش دهند. در این بین اتفاقات سیاسی فراوانی از جنبش مشروطیت، ملی شدن صنعت نفت و تا انقلاب اسلامی به وقوع پیوست. درآمد های حاصل از صادرا نفت تا اواخر دهه 20 شمسی صرفا هزینه های دولت را پوشش می داد و به دلیل مقدار کم تولید ناخالص ملی و فعالیت های اقتصادی محدود بخش خصوصی، دولت با اجرای برنامه اول عمرانی، خود به عنوان یک بنگاه اقتصادی وارد عرصه شد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، در سال 1327 که اولین برنامه عمرانی به تصویب رسید، نهادی به نام سازمان برنامه بوجود آمد تا درآمد های نفتی را به صورت کارآمد بین پروژه هایی که از الویت بالاتری برخوردار بودند، تخصیص دهد. جمع این پروژه ها، برنامه اول عمرانی را تشکیل می داد. بنابراین دولت به دلیل حجم وسیع فعالیت های اقتصادی خود، نهادی به نام سازمان مدیریت و برنامه ریزی را برای تخصیص درآمدها، بوجود آورد. پس از انقلاب نیز سازمان مدیریت، 5 برنامه جامع تهیه و اجرا کرده است. برنامه اول عمرانی که قبل از پیروزی انقلاب تهیه شده بود، به دلیل جنبش ملی شدن صنعت نفت نتوانست به اهداف خود برسد. افزایش قیمت نفت و ورود آن به اقتصاد کشور باعث مشکلات عدیده ای در اقتصاد شد که در نهایت وابستگی شدید دولت ها به درآمد های نفتی به عنوان یک مشکل اساسی در ساختار اقتصادی کشور باقی ماند. با پیروزی انقلاب اسلامی در سال 57 و روی کار آمدن دولت های جمهوری اسلامی ایران، از دهه 70 روند خصوصی سازی شروع شد و تا کنون نیز ادامه یافته است. اما مساله اصلی، یعنی دولتی بودن اقتصاد، هنوز باقی است.

سازمان برنامه پس از 60 سال فعالیت، در سال 86 توسط رئیس دولت نهم، یعنی محمود احمدی نژاد منحل شد. انحلال سازمان برنامه در سال هایی که درآمد دولت از صادرات نفت به شدت افزایش پیدا کرده بود، موجب بی انضباطی مالی در دستگاه دولت شد. پس از روی کار آمدن دولت یازدهم، حجت الاسلام حسن روحانی نهایتا جلوی این چرخه اشتباه که از دولت نهم بنا گذاشته شده بود را گرفت و در نهایت در تاریخ 6 دی ماه سال 93 رئیس جمهور دستور احیای سازمان برنامه را صادر کرد.

به گفته کارشناسان با گذشت بیش از 5 ماه از دستور رییس جمهور برای احیای سازمان مدیریت و برنامه ریزی، فرآیند احیای این سازمان به کندی پیش می‌رود. همچنین رویکرد دولت در مورد ضرورت تهیه برنامه جامع توسعه محل بحث است. به همین منظور خبرنگار جماران با دکتر مهدی پازوکی، از اساتید دانشگاه و مدیران با سابقه سازمان مدیریت و برنامه ریزی در خصوص روند احیای این سازمان و میزان تغییراتی که در آن نسبت به دولت دهم صورت گرفته به گفت و گو نشسته است.

منظور از احیای سازمان برنامه فقط تغییر تابلو نیست

* آقای پازوکی! بیش از 5 ماه از دستور احیای سازمان برنامه می گذرد، به نظر شما اهداف مورد نظر دولت درباره احیای مجدد این سازمان تامین شده است؟

- منظور از احیای سازمان برنامه این نیست که فقط تابلوی سازمان برنامه عوض شود. منظور از احیای سازمان برنامه این است که سازمان مدیریت و برنامه ریزی به عنوان یک نهاد توسعه ای که مسئول پیشرفت و هدایت توسعه ای کشور است، احیا شود. یکی از وظایف سازمان مدیریت، برنامه ریزی و تخصیص بهینه ی منابع برای رسیدن به اهداف توسعه و و دیگری نظارت بر عملکرد دستگاه های مرتبط است. بنابراین اگر سازمان می خواهد به جایگاه گذشته خود بازگردد باید از نیروی انسانی کارآمد استفاده کند. یعنی باید برای هدایت اهداف توسعه ای و سازمان دهی توسعه ای کشور از نیرو های اندیشمند، نخبگان و روشنفکران بیرونی استفاده کند. مهمترین مساله در احیای سازمان این است که در واقع اتاق فکر اقتصادی دولت باید در سازمان برنامه شکل بگیرد و جلوی هدر رفت منابع گرفته شود.

علت انحلال سازمان مدیریت مخالفت با طرح‌های غیراقتصادی احمدی نژاد بود

* در سال هایی که سازمان برنامه در مدیریت کشور دخالت نداشت، فرآیند تخصیص منابع چگونه انجام می‌گرفت؟

- در نبود سازمان برنامه در سال های 86 تا 92 نمایندگان مجلس در روند ناکارآمد تخصیص منابع نقش بسزایی داشته اند. انحلال سازمان برنامه در سال 86 به علت مخالفت کارشناسان این سازمان با طرح های غیر اقتصادی رئیس جمهور بود. آقای احمدی نژاد به جای آنکه مشکل را حل کند، صورت مساله را پاک کرد. می توان گفت کشور بعد از انحلال سازمان برنامه به دوران قاجار بازگشته بود و هیئت دولت در سفرهای استانی مرجع تخصیص غیرکارشناسی منابع قرار گرفته بود.

بی انضباطی مالی دولت قبل اقتصاد ایران را فلج کرد

در دولت نهم و دهم بی انضباطی پولی و مالی اقتصاد ایران را فلج کرد. سازمان برنامه به عنوان راهبر اهداف توسعه‌ای قطعا باید با تخصیص منابع از هدر رفت منابع جلوگیری کند. برای نمونه سازمان های فرهنگی در این کشور که صاحب بودجه های چندین میلیاردی هستند، از کارایی لازم برخوردار نیستند. سازمان برنامه در این مورد باید نقش آفرینی کند و با مسدود کردن چنین بودجه هایی از هدر رفت منابع مالی و اعتباری کشور جلوگیری کند.

در سال های پایانی دولت دهم یک سوم بودجه تحت بند بودجه های متفرقه ارائه می شد. در واقع این بند به این معنی است که دولت وقت، بدون در نظر گرفتن تخصیص بهینه منابع مالی الویت های اقتصادی جامعه را نادیده گرفته و حاصل چنین رویکردی کاهش رفاه اجتماعی است. به عبارتی سازمان برنامه وظبفه دارد که الویت‌های اقتصادی کشور را مشخص کند و نیاز های هر شهر، استان یا منطقه را با رعایت اولویت و تخصیص کارآمد منابع مالی آنها را گزارش کند.

معاونت اقتصادی وزارت کشور باید منحل شود

به عنوان مثال، نمونه دیگر فرآیند ناکارآمد مدیریت اقتصادی کشور در نبود سازمان برنامه را می توان در وزارت کشور وقت دید. در دولت نهم در وزارت کشور معاونتی به نام معاونت اقتصادی بوجود آمد که این مساله برای دستگاه اجرایی یک کشور فاجعه است. مسئولیت وزارت کشور در قانون کاملا مشخص است. این وزارت خانه مسئول تامین امنیت داخلی است و نه فعالیت در عرصه اقتصادی. اگر قرار است نهاد سازمان برنامه به صورت جدی احیا شود، قطعا باید معاونت اقتصادی وزارت کشور منحل شود. به عبارت دیگر، وزارت کشور یک نهاد سیاسی است و برای مسائل سیاسی تصمیم گیری می کند. برای سازمان برنامه تصمیمات سیاسی همچون سم خطرناک است. سازمان برنامه یک نهاد کاملا کارشناسی است، بنابراین احیای این سازمان باعث می شود منابع همچون دولت نهم و دهم ناکارآمد تخصیص داده نشود و انضباط مالی را به صحنه مدیریت کشور بازمی گرداند.

در حال حاضر اگر در هر کجای این کشور پروژه ای ناتمام مانده است و یا مشکلی در بازدهی آن وجود دارد، مشکل در میدان بهارستان، که نمادی از سازمان برنامه محسوب می شود، است. اگر کارشناسان سازمان مقتدرانه و بخردانه عمل کنند، پروژه های اقتصادی کشور ناکارآمد نخواهند بود. همچنین وظیفه نظارتی سازمان مدیریت و برنامه ریزی در نبود سازمان باعث بوجود آمدن فساد های گسترده در دولت قبل شد.

مدیران اقتصادی بدون بلیط از قطار دولت پیاده نشده‌اند

* آیا پس روی کار آمدن دولت یازدهم، سازمان مدیزیت و برنامه ریزی توانسته است، جایگاه خود را پیدا کند؟

- در دولت جدید وزیران تغییر کرده اند، اما مدیران میانی که بدون بلیط وارد قطار مدیریت کشور شده بودند، هنوز در دستگاه ها و وزارتخانه ها حضور دارند و تغییری در لایه میانی مدیریت کشور صورت نگرفته است. مدیران ارشد اقتصادی کشور اعم از سازمان برنامه و وزارتخانه ها با دولت همسو نیستند و در احیای سازمان برنامه قدمی برنداشته اند. به نظر بنده اگر این مدیران اقتصادی راهبر باشند، قطعا دولت یازدهم دچار مشکل خواهد شد. آقای روحانی با رای مردمی که دیگر توانایی تحمل وضع موجود را نداشتند، کرسی ریاست جمهوری را بدست آورد. بنابراین اگر دولت بخواهد با منافع توده های مردم مماشات کند و در بدنه سازمان برنامه و وزارتخانه ها تحول بوجود نیاورد، با چالش های جدی روبرو خواهد شد.

*آیا سازمان برنامه در حال حاضر از تیم کارشناسی مناسبی جهت ادامه فعالیت برخوردار است؟ به عبارتی انحلال سازمان برنامه خللی در تیم کارشناسی سازمان بوجود نیاورده است؟

- تیم کارشناسی در سازمان برنامه دارای ویژگی های خوبی است، اما احتیاج به تقویت دارد.

برنامه ششم نباید برنامه جامع باشد

*در طول سال های گذشته دولت در تهیه برنامه های اول تا پنجم به دنبال تهیه برنامه جامع بوده است. به نظر شما برنامه جامع توسعه با توجه به کارنامه برنامه های توسعه تا به اکنون می تواند اهداف توسعه ای را تامین کند؟

- بنده هم اعتقادی به برنامه جامع ندارم، برنامه ششم نباید برنامه جامع باشد، چرا که این نوع برنامه ریزی هم در ایران و هم در دنیا شکست خورده است. برنامه ریزی در ایران سابقه ای 60 ساله دارد، اما هیچ کدام از برنامه ها به اهداف خود نرسیده اند. در بین برنامه های اجرا شده پس از انقلاب اسلامی، برنامه سوم که در دولت اصلاحات تهیه و اجرا شد، توانست بهترین عملکرد را داشته باشد و 60تا 70 درصد اهداف برنامه را بدست آورد. ولی دولت ها به نهاد برنامه احتیاج دارند. دولت باید برای مشکلات اساسی کشور برنامه داشته باشد.

...................................................

گفت‌وگو: شهاب الدین رحیمی

انتهای پیام

دیدگاه شما