جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

در نشست بررسی فساد سیستمی در دانشگاه تهران؛

راغفر: فساد دولت گذشته نتیجه بسته شدن فضای سیاسی است/ توکلی: پارتی بازی؛ علت اصلی فساد

کد خبر: ۸۸۳۸۱
راغفر: فساد دولت گذشته نتیجه بسته شدن فضای سیاسی است/ توکلی: پارتی بازی؛ علت اصلی فساد

انجمن جامعه شناسی شب گذشته در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران میزگردی با عنوان فساد سیستمی برگزار کرد. انجمن جامعه شناسی در اسفند 93 کار خودش را شروع کرده است و این اولین میز گزد این کارگروه بود.

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، در این میزکرد دکتر حسین راغفر، استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا، با ارائه یک تعریف اولیه از فساد گفت: استفاده از منابع عمومی برای مصارف خصوصی یکی از تعریف های فساد است. در اقتصاد معادله ای برای فساد تعریف میکنند. در این معادله می شود شرایط تحقق فساد را در این معادله تعریف کرد. گفته میشود فساد مساوی است با انحصار به اضافه مصلحت طلبی. بنا براین اگر این سه تحقق پیاده کنند . یعنی انحصار قدرت یا ثروت به علاوه چگونگی استفاده از این قدرت و ثروت ، اینکه چگونه از این امتیاز ها استفاده کند و به کسی پاسخگو نباشد قطعا فساد روی خواهد داد. ما در اقتصاد به این معادله فساد میگوییم.

راغفر در ادامه با با تاکید بر نقش نفت در تحلیل مساله فساد گفت: ما وقتی در این یکصد ساله گذشته به تاریخ اقتصادی نگاه میکنیم، الالخصوص بعد از زمان ملی شدن صنعت نفت، هر گاه درآمدهای نفتی افزایش پیدا کزده است، یک رونق همراه با فساد ملایمی روبروست. به عبارت دیگر یکی از عوامل اصلی فساد در ایران نحوه توزیع درآمدهای نفتی است. شیوه ای که عمدتا پگونگی استفاده از این درآمد ها در ساختارهای قدرت منحصر شده است و آنها هر جور که بخواهند مصرف میکنند. این پدیده در ظرف 100 سال گذشته ادامه داشته تا پیش از دولت نهم،بنابراین هرگاه ما افزایش درآمد نفتی داشتیم یک رونق ملایمی داشتیم و یک فساد ملایم. در دولت نهم و دهم درآمد های بی سابقه نفتی داشتیم و56 درصد درآمدهای نفتی در سال های1338 تا سال 91 در این دو دولت تحقق پیدا میکند. در این دوره نه تنها ما شاهد رشد و توسعه اقتصادی نیستیم بلکه شاهد رکود اقتصادی و بحران های عمیق هستیم. البته فساد هم در این دوره در مقدار های بی سابقه ای ظاهر می شود.

این استاد دانشگاه با پرداختن به چرایی این اتفاقات در دولت تهم و دهم خاطر نشان کرد: بازگشت به معادله فساد به ما میگوید یک انحصار مطلق در این دولت بوجود می آید که ناشی از بسته شدن فضای سیاسی در است. درآمد های بسیار بزرگی است که در انحصار گروه های خاصی قرار میگیرد . در این دوره شاهد مسائل عجیب و غریب در قوانین بودجه هستیم. چندبار بعد از آغاز سال کشور بدون بودجه،اداره میشد. محیطی که دولت میساخت برای این بود که بتواند به هر شکلی که علاقه داشت درآمد های نفتی را هزینه کند. مجلس هم به جهت همسویی با دولت بسیاری از قوانی را با انحصار تمرکز ثروت و شیوه عمل کردن های دلبخواهی شکل میگیرد نادیده میگیرد تا حلقه فساد بوجود آید. دلبل یوم هم اینکه فصای یبایب

راغفر با برشمردن سرکوب بسیار گسترده به عنوان یکی از ویژگی های دولت نهم و دهم تاکید کرد: یکی از ویژگی های اصلی دولت های نهم و دهم سرکوب بسیار گسترده جریان های رقیب هست. در این دوره ما شاهد اخراج تعداد زیادی از اساتید دستگیر شدن دانشجویان و افراد، توقیف روزنامه ها و نشریات هستیم و این بهترین فضا برای شکل گیری فساد است. در واقع فساد بوجود آمده در این دوران حاصل بسته شدن فضای سیاسی کشور بود.

راغفر دلایل بی نظمی های دولت را در سالهای 84 تا 92 ایجاد فضا برای فعالیت های دولتمردان دانست و ادامه داد: ما در این دوره شاهد خلاف قاعده های عجیبی در قوانین بودجه هستیم. به نحوی که هر وقت دلشان میخواست بودجه را ارائه میکردند و بعد از چند ماه از ابتدای سال بودجه تصویب می‌شد.در این فاصله که بودجه ای مصوب نبود به اسم فشار بدنه دولت ناگزیر از تخصیص بودجه ای بودند و هدف هایی که در بودجه هیچ برنامه وجود نداشت، صاحب منابع اعتباری است. در واقع دولت این فضا را بوجودمب‌آورد تا هر کاری که بخواهد انجام دهد. مجلس هم به لحاظ همسویی سیاسی با دولت وقت بسیاری از قوانین را نادیده میگیرد و بنابراین این دوعنصر اولیه یعنی انحصار تمرکز ثروت و شیوه استفاده دلبخواهی به تشخیص مصلحت های شخصی داخل قدرت به این صورت شکل به عنوان عنصر اصلی فساد میگیرد.

دکتر راغفر با محدود ندانستن مضرات و مشکلات فساد به دوره فعلی گفت: به دلیل شکلگیری گروه های ذی نفعی که در این چندساله پدید آمده اند، منابع بسیار بزرگی که عملا از منابع عمومی خارج شده فرصت های بسیاری را در عرصه فساد در اقتصاد کشور و در قلمرو های حیات اجتماعی فراهم کرده است . راه حل این مساله اگر چه بسیار پر هزینه است اما امکان پذیر است. منتهی نیازمند یک عزم سیاسی است. وی با بیان اینکه بدون پرداختن به حل مساله فساد فراهم شدن بستر های توسعه امکان پذیر نیست گفت: به عنوان یکی از عوامل تهدید امنیت سیاسی و ملی ارزیابی می شود.

قانعی راد : فساد را متعلق به چند نفر محدود نمیدانم و فساد در کشور سیستماتیک شده است

قانعی راد در ابتدا با بیان اینکه امروزه مساله فساد کاملا یک برچسب در مبارزات سیاسی به کار میرود گفت: فساد در ایران با فرآیند توسعه ما پیوند خورده است. و ما باید فرآیند های توسعه را به گونه ای سازماندهی بکنیم که بتوانیم از مساله فساد فاصله بگیریم. چرا که فساد یک امر سیستمیک است و صرفا به افراد مربوط نمیشود. یعنی هر کسی در درون نظام قرار گیرد، به یک نحوی آلوده می شود. فساد یک پدیده فراگیر است.

وی با بیان نحوه برخورد مردم با فساد گفت: معمولا مردم در مواجهه با فساد، خودشان درگیر فساد می شوند. وقتی فساد سیستمی باشد، معمولا همه افراد دچار آن می شوند. به عبارتی وقتی فساد بوجود آمد، صرفا محدوده خاصی را در بر نمیگیرد، بلکه کل سیستم را در برخواهد گرفت. قدم بعدی مردم در مقابل فساد در طول تاریخ همیشه قیام، شورش و انقلاب بوده است. در واقع به این دلیل منجر به انقلاب میشود که همراه خود یک مجموعه ای از طلم ها را بوجود می آورد. همیشه فساد با ظلم همراه است.

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: فساد را متعلق به چند نفر محدود نمیدانم و فساد در کشور سیستماتیک شده است. فساد سیستمیک به راه حل های ساختاری و سیستمیک احتیاج دارد.

قانعی راد با انتقاد شدید از وضعیت فعالیت های علمی غیرمجاز تهیه پایان نامه ها و مقالات خاطر نشان کرد: حال اگر بگوییم که با دستگیری و محاکمه چند نفر میتوان بر این مشکلات غلبه کرد، اشتباه کرده ایم. فساد در دانشگاه همه استادان و دانشجویان را در بر گرفته است.

وی با معرفی وزارت علوم و دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان منشا فساد در آموزش عالی گفت" در این شرایط بسیار ساده اندیشانه است که بخواهیم با نصیحت اساتید و دانشجویان با فساد مبارزه کنیم. به عنوان مثال پایان نامه هایی که امروز دفاع می شوند، نمرات خیلی بالایی کسب میکنند. چرا که آموزش عالی ما به پول متکی شده است. بنده در یک ترم از 9 دانشجوی دکتری که داشتم، 6 نفر آنها در برگه خود نوششته بودند که اگر کمتر از 16 بشوند، در آن ترم 5 میلیون تومان ضرر خواهند کرد. این زبان زبان داشگاه و آموزش عالی نیست.

این استاد دانشگاه این با تعبیر این مسائل در دانشگاه ها به فساد سیستمیک آموزش عالی تاکید کرد: این فساد سیستمیک است که شما میتوانید 3000 نفر دانشجو را بدون کنکور وارد دانشگاه کنید و بعد از گذر زمان و ورود وزیر جدید، میگویند، حال اینها پول بدهند و درسشان را بخوانند. یعنی در قبل فساد سیاسی بر وزارت علوم فشار می آورد و در حال حاضر فساد اقتصادی. مجموعه ای از آیین نامه ها، ضوابط و چهارچوب ها فساد را در بدنه دانشگاه نهادینه میکند و اگر به این صورت پیش برویم چیزی به نام آموزش عالی نخواهیم داشت. بنابراین به نظر بنده اصلی ترین کانونی که باید اصلاح شود، آموزش عالی است. بنده چند دلیل این فساد سیستماتیک را پولی شدن دانشگاه، سیاسی شدن آموطش عالی و دانشگاه، بورسیه ها، سهمیه های نسنجیده دانشگاه را به صورت سیستمی فاسد خواهد کرد.کدام منطقی به ما اجازه می دهد که بخواهیم شایستگی و استعدادهای آکادمیک را نادیده بگیریم، این مساله نارضایتی بوجو می آورد و دانشجوی مستعد را محروم میکند.

قانعی راد با برشمردن دلایلی چون آیین نامه ارتقا اساتید، افزایش پذیرش ها که باعث فساد سیستمیک آموزش عالی شده اند گفت: یک دانشگاه دور افتاده در شهرستان 150 دانشجوی دکتری میگیرد ولی تعداد بسیار کمی استاد دارد. این افراد قرار است مناسب این کشور را در اختیار بگیرند، ولی در این کشور برای مدیر شدن باید مدرک داشت، این افراد و همان 3000 هزار نفر می‌آیند که مدرک بگیرند. تصویب قانون مبنی بر این که نماینده مجلس باید مدرک فوق لیسانس داشته باشد، یعنی مخلوط کردن حوزه سیاسی و علمی. مدیران و رئیسان ما لزوما نباید مدرک دکتری داشته باشند. در دولت سابق اکثر وزرا مدرک دکتری داشتند، در کدام یک از کابینه هایی کشورهای توسعه یافته، این شرایط وجود دارد.

قانعی راد در نهایت فساد سیستمیک در دانشگاه ها را ناشی از دو چیز عنوان کرد و گفت: پیوند زدن دانشگاه با قدرت و سیاست و پیوند زدن دانشگاه با پول و ثروت دو عامل فساد آموزش عالی هستند.

عابد جعفری: اگر یک دستگاهی که خود نهاد نظارتی است و قرار است با فساد مبارزه کند، فاسد شد، یعنی فساد سیستماتیک است

عابد جعفری با طرح چند پرسش در این زمینه سخنان خود را شروع کرد و در این قسمت به تعریف فساد پرداخت و گفت: در حوزه های گوناگون فساد تعاریف مختلفی دارد. اگر ما به چند عارضه در جامعه برخوردیم، فساد سیستماتیک خواهد شد. به طور مثال نماینده مجلس برای گرفتن یک مجوز برای یک شخصی نزد وزیر می رود، در صحبت ها مشخص می شود آن شخص همراه قرار است هزینه های انتخاباتی نماینده را بپذیرد. این یک عارضه ای است که نشان می‌دهد فساد از حالت عادی خود بیرون آمده است و سیستماتیک شده است.

وزیر سابق یازرگانی در ادامه با اشاره به بر اساس قانون اساسی 17 نهاد نظارتی داریم و17 نهاد نظارتی بر اساس قوانین بعد از قانون اساسی داریم گفت: اگر یک دستگاهی که خود نهاد نظارتی است و قرار است با فساد مبارزه کند، فاسد شد، یعنی فساد سیستماتیک است. اگر با مراجعه به دستگاه اجرایی، نتوانیم بدون رشوه کار را پیش ببریم، که در واقعبت هم نمی توانیم، این فساد سیستماتیک است. فساد همچون یک بیماری، عارضه ای است که انتظار مداوا و رفع آنها وجود دارد و یا چنان وخیم شده ایت که صاحب بیماری را نگران کرده است. این مساله فساد سیستماتیک است. بنابراین با توجه به سخنانی که گفته شد شما می‌توانید، متوجه شوید که آیا فساد سیستمیک شده است یا خیر

عابد جعفری در بخش دیگر سخنان خود به عوارض فساد سیستماتیک پرداخت و گفت: فساد سیستماتیک توسعه را مختل می‌کند و اجازه نمیدهد تصمیمات اجرایی در برنامه های توسعه به درستی انجام شود. در واقع اگر ما برنامه های توسعه را همچون یک سد در نظر بگیریم، خواهیم دید که این سد قرار است خدمات مختلفی را ارائه کند. در این راستا اگر زمین و جنس خاک به گونه ای باشد که نتوان آبی در پشت سد نگاه داشت، تمام خدمات پیش بینی شده از بین خواهد رفت. فساد نیز اهداف توسعه را از بین میبرد. به عبارتی فساد توسعه را فلج کرده و از بین می‌برد. نرخ بالای فساد در هر کشوری سزمایه گذاری خارجی را به شدت کاهش میدهد.

این استاد دانشگاه در ادامه به چرایی بوجود آمدن چنین شرایطی پرداخت و گفت: سازمان ها اگر از ارزش های غائی سازمان فاصله گرفتند، آن فساد است. در اقتصاد، ارزش غائی سود است و در سیاست، قدرت. به طور مسال در کشور ما وزارت اطلاعات را خودکفا کردیم. یعنی وزرات اطلاعات وارد فعالیت های اقتصادی شد. چندین سال طول کشید تا بتوانیم فساد حاصل شده را از بین ببریم و نمی دانم در حال حاضر از بین رفته است یا خیر. نمی توانیم ارزش های حاکم بر یک سازمان را به سازمان دیگر تعمیم دهیم. چرا که در این صورت فساد بوجود می‌آید. ارزش های اقتصادی و نهاد تعلیم و تربیت نیز یکی دیگر از این مثال ها می‌تواند باشد. چرا که در طول چند سال اخیر ارزش های اقتصادی بر نهاد تعلیم و تربیت حاکم شده است.

احمد توکلی: علت اصلی فساد نقض شایسته سالاری است

احمد توکلی با بیان اینکه فساد به معنای سوء استفاده از منابع عمومی برای مصرف خصوصی است گفت: فساد در شرایط حاکمیت وابسته سالاری و نقض شایسته سالاری بوجود می‌آید. واگذاری امتیازات به شکل کاملا غیر قانونی و پارتی بازی دلایل اصلی بوجود آمدن چنین شرایطی هستند. در بحران های جهانی این عوامل نقش موثری داشتند. از عوامل دیگر تبار گرایی است که در کشور ما بسیار شایع است. این نمونه ای که بنده در اینجا ذکر میکنم، خیلی نمونه جالبی است. این فرد هیچ سابقه مدیریت نداشته و به زبان هم تسلط نداشته است و مدرک حقوق خود را با معدل 13.5 از دانشگاه پیام نور به شکل فراگیر دریافت کرده بود و اقتصاد هم بلد نبوده، از طریق یکی از مقامات بانک مرکزی به مناسبی می رسد.

این نماینده مجلس در ادامه با علت اصلی فساد را نقض شایسته سالاری دانست و گفت: وقتی شایسته سالاری نقض می شود، قابلیت فنی کاهش میابد و بدنبال آن بهره وری و تولید کاهش میابد.رابطه سایته سالاری و سرمایه گذاری هم که به صورت تجربی از سوی بانک جهانی با جامعه آماری 73 کشور دنیا مطالعه شده است میگوید که هر چقدر فساد زیاد و قابل پیش بینی نباشد، نرخ سرمایه گذاری 12.3 درصد ایت. یعنی 12.3 درصد کل تولید ملی کنار گذاشته می‌شود. و اگر فساد متوسط باشد و قابل پیش بینی نباشد 19.5 درصد و اگر فساد کم و قابل پیش بینی باشد نرخ سرمایه گذاری 28.5 درصد می‌شود.

توکلی ادامه داد: ضعف حقوق مالکیت، موانع گمرکی و فساد یه عامل کاهش سرمایه گذاری در کشور هستند و سهم فساد هم بیشتر است. در یک مطالعه دیگری که سهم ریسک سیاسی را مشخص میکند، سهم فساد در شاخص ریسک سیاسی 43 درصد است. یعنی نصف سهم ریسک سیاسی نربوط به فساد است. متوسط سرمایه گذاری مستقیم به ایران طی سال های 2007 تا 2011 سالانه 400 میلیون دلار بوده است. یعنی سرانه 5 دلار برای هر نفر و رتبه 81 از 82 کشور . مطالعات اقتصاد سنجی نیز نشان می دهد که هر چقدر فساد کمتر باشد درآمد یرانه افزایش میابد.

این استاد دانشگاه از تاثیر فساد را در بخش های مختلف نام برد و گفتی: یکی از عوارض فساد اقتصادی، تجمل گرایی اداری و شخصی است که در مسئولان نمود پیدا می‌کند. اولین پیامد این مساله فقر احساسی در مسئولان است. به این معنی، زمانی که فردی خودش را با گروهی که متلق به آن است مقایسه میکند، اگر از آن گروه کمتر داشته باشد احساس فقر میکند. این فرآیند باعث تغییر الگوی مصرف می‌شود و انحراف در تخصیص منابع تولید بوجود می‌آورد. قیمت کالای ضروری افزایش میابد و قدرت خرید مردم را کاهش میدهد. واردات را افزایش اشتغال را کاهش میدهد.

انتهای پیام

دیدگاه شما