عضو هیئت علمی موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی اهداف مختلف انقلاب مانند کاهش وابستگی به نفت، رشد تکنولوژی و توزیع عادلانه ثروت را مورد بررسی قرار داد. او معتقد است که هنوز با تحقق کامل این اهداف فاصله زیادی داریم. همچنین او معتقد است که پس از انقلاب سیاست هایی را اجرا کردهایم که به اهداف والا و ارزشمند دست یابیم، اما به دلایلی مانند تجربه جوانی در آن سالها و نا آشنا بودن با مدیریت اقتصاد در دنیای مدرن، دچار مشکلات ساختاری شدیم.
علی دینی ترکمانی در گفت وگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی جماران، درباره «اهداف اساسی انقلاب اسلامی و اینکه چقدر توانستهایم این اهداف را محقق کرده و یا به آن نزدیک شویم» اظهار کرد: اگر نگاه واقع بینانه داشته باشیم درمی یابیم که با وجود تلاشهای بسیاری که انجام شده است، با اهداف اساسی و مهم انقلاب اسلامی فاصله زیادی داریم.
وی به بررسی هدف «کاهش وابستگی اقتصاد به نفت» که به عنوان یکی از اهداف انقلاب در شعار «استقلال اقتصادی» بازتاب پیدا میکند، پرداخت و گفت: در حال حاضر اقتصاد کشور با درآمدهای ارزی حاصل شده از فروش نفت حرکت میکند. هنوز نبض اقتصاد ایران با پول فروش نفت میتپد. دلیل این موضوع هم این است که وقتی تحریم میشویم و صادرات نفت و گاز کاهش مییابد، اقتصاد در رکود شدید قرار میگیرد نمونه این موضوع را هم میتوان در سالهای 1391 و 1392 مشاهده کرد که وقتی تحریمهای شدید بر ما تحمیل شد، اقتصاد ما 6/8 درصد رشد منفی را شاهد بود که این امر دال بر وابستگی شدید اقتصاد کشورمان به نفت است.
این صاحب نظر در مسائل اقتصادی افزود: از زاویه ای دیگر، درآمدهای ارزی نفتی همچنان سهم مهمی در بودجه دولت دارد. به رغم افزایش مالیاتها، سهم مالیات از تولید ناخالص داخلی زیر 10 درصد است. این سهم در کشورهای پیشرفته به حدود 35 درصد میرسد. در نتیجه، درآمدهای ارزی نفتی به جای آنکه صرف انباشت سرمایه شود، صرف پوشش هزینههای جاری دولت میشود.
دینی به بررسی یکی دیگر از اهداف انقلاب اسلامی یعنی «کاهش ضریب وابستگی در حوزه فناوری» پرداخت و اظهار کرد: در این زمینه دستاوردهایی در صنایع هستهای داشتهایم، اما واقعیت این است که در بخش های دیگر اقتصاد مانند صنایع خودروسازی پیشرفتی نداشتیم. در خط تولید ماشینهای لوکس به شدت به تکنولوژی خارجی وابسته هستیم. در بخش تولید خودروهای داخلی با وجود عدم پیشرفت ملاحظه کردید که با اعمال تحریمها، تولید این اتومبیل ها تا 70 درصد کاهش یافت. در رشته فعالیتهای دیگری چون منسوجات و پوشاک قابلیت رقابت با ترکیه را نداریم.
عضو هیئت علمی موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی با اشاره به اینکه «توزیع درآمد» یکی از آرمانهای مهم و والای انقلاب اسلامی بود، عنوان کرد: نسبت به قبل از انقلاب نابرابریها کمتر شده است. میزان ضریب جینی (شاخصی که توزیع درآمد را اندازه گیری میکند) در سال 1355، 0.52 درصد و در سال های اخیر به 0.42درصد رسیده است؛ بنابراین توزیع درآمد بهتر شده است، اما در مقایسه با آن چیزی که مد نظر بوده، فاصله زیادی وجود دارد.
وی ادامه داد: در کشورهایی اسکاندیناوی مانند سوئد، سوئیس و فنلاند ضریب جینی بین 20 تا 25 صدم درصد است. به بیانی دیگر، نسبت درآمد 10 درصد ثروتمندترین به 10 درصد فقیرترین افراد در این کشورها بین 4 تا 5 برابر و در کشور ما طبق آمار رسمی بین 22 تا 25 برابر است.
دینی در پاسخ به این پرسش که « چرا تاکنون اقدامات دولتها یا سیاستهای اجرا شده نتوانسته منجر به برخورداری بیشتر قشر غیربرخوردار در جامعه باشد؟» تصریح کرد: در سالهای بعد از انقلاب سیاستهای مهمی را با جهتگیریهای صحیح دنبال کردیم، اما به دلیل نا مناسب بودن روش اجرا، به نتیجه رضایت بخشی دست نیافتهایم.
وی اضافه کرد: برای نمونه در زمینه عدالت اجتماعی، سیاست فراگیر کردن مالکیت خانه را از ابتدای انقلاب دنبال کردیم تا مستضعفین و طبقه محروم جامعه صاحب خانه شوند. این هدفی ارزشمند است، اما متاسفانه به شکل نامناسبی اجرا شد. زمینهای کلان شهرهای بزرگی مثل تهران، مشهد و شیراز و اصفهان و تبریز را در قطعه های 200 یا 300 متری قطعه بندی و میان برخی از اقشار اجتماعی توزیع کردیم. نتیجه این شد که شهرها به صورت افقی و به صورت بی رویه بزرگ شدند. زمینی دیگر در شهرها نیست. این سیاست سبب توزیع نابرابر ثروت شد. آنهایی که قطعه زمینی بیشتر دریافت کردند، صاحب دارایی ارزشمندی هستند و آنانی که دریافت نکردند، زیان دیدهاند.
این کارشناس مسائل اقتصادی گفت: اگر از ابتدا ساخت پروژههایی مثل اکباتان و آتی ساز و شهرک امید را دنبال میکردیم، استفاده مفیدتری از زمین ها میشد. در مساحت کمتری امکان اسکان افراد بیشتری فراهم میشد. در نتیجه، نه شهرها به صورت افقی گسترش بی رویه پیدا میکردند و نه برخی به زمینی ارزشمند میرسیدند و نه عدهای مجبور به امید بستن به مسکن مهر میشدند. وی تاکید کرد: در حال حاضر یکی از مشکلات اقتصاد، نامتوازنی ساختاری میان بخش های مستغلات و بخشهای صنعت و کشاورزی است. به این معنا که بخش مستغلات به موتور مکنده جذب سرمایه تبدیل شده است و اجازه رشد بخشهای کشاورزی و صنعت را نمی دهد. یکی از دلایل این مساله نیز اجرای نادرست سیاست توسعه مسکن شهری است.دینی افزود: گسترش افقی شهرها موجب افزایش شدید قیمت زمین و در بورس شدن سرمایه در بخش مستغلات شد. اگر آن گونه که عرض کردم این سیاست اجرا میشد، هم بخش مستغلات و مسکن این چنین در بورس بازی نمیافتادند و هم قیمت آن کنترل میشد . از طرفی هم منابع با انتقال به بخشهای صنعت و کشاورزی و همینطور مناطق محروم موجب توسعه متوازنتر بین بخشی و بین منطقهای میشد.
وی در پایان با تشبیه اقتصاد کشورمان به فردی که سر بیش از اندازه بزرگ و بدن لاغر و نحیفی دارد، اظهار کرد: پس از انقلاب سیاستهایی را اجرا کردیم که به اهداف والا و ارزشمند دست یابیم، اما به دلایلی مانند تجربه جوانی در آن سالها و نا آشنا بودن با مدیریت اقتصاد در دنیای مدرن دچار مشکلات ساختاری شدیم. البته عواملی مانند جنگ و تحریمها نیز در این ناکامی بیتاثیر نبودند. این عوامل سبب شدند که مشکلات افزایش یابد.