عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس ضمن تأکید بر لزوم استفاده از متخصصان رشته های مختلف در تدوین برنامه ششم توسعه، گفت: به نظر من در طول 5 برنامه گذشته ما در عین حال که ظرفیت ها را خوب در نظر نگرفتیم و برنامه مبتنی بر علم تدوین نکردیم، در جاهایی از برنامه ها مجریانمان حاشیه رفتند و درست عمل نکردند.
دکتر مرتضی عزتی در گفت و گو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران در پاسخ به این سؤال که با توجه به اینکه در ایام تدوین برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور هستیم چه مقدار از 5 برنامه پیشین محقق شده است، اظهار کرد: اهداف اصلی برنامه های توسعه رشد اقتصادی، رشد اشتغال، کاهش نرخ تورم، افزایش صادرات، بهبود وضعیت زندگی مردم و مواردی از این دست است که آمارها نشان می دهد که در رسیدن به این اهداف موفق نبودیم و در کارهای مختلف رشد کمی داشتیم. رقم رشد کشور در بهترین حالت در طول برنامه های گذشته حدود 8 درصد بوده که متعلق به 15 تا 20 سال پیش است؛ اما بعد از آن یا رشد اقتصادی نداشتیم و یا در حد انتظار نبوده و به وضعیت مطلوب نرسیده است.
وی تصریح کرد: در طول 5 برنامه گذشته ایجاد اشتغال در حد نیاز نبوده و نرخ تورم هم با اینکه گاهی پایین آمده ولی به وضعیت مطلوب نرسیده است و همین طور ما در بهبود وضع رفاهی مردم، صادرات، کیفیت تولیدات، افزایش تکنولوژی و امثال آن موفقیت زیادی به دست نیاورده ایم؛ این در حالی است که ظرفیت اقتصادی کشور ما بسیار بالا است و ما می توانیم رشد 2 رقمی را سالیان سال تجربه کنیم اما هیچ گاه در طی 5 برنامه گذشته رشد اقتصادی کشور ما 2 رقمی نشد. هرچند ممکن است برخی هدف های واسطه ای و جزئی مثل بهبود وضعیت بهداشتی بهبود راه های دسترسی به زیر بناها به ویژه در مناطق محروم و روستایی بهتر شده و به ویژه در سال های اول انقلاب رشد بسیار زیادی داشتیم اما در مجموع در برابر ظرفیت اقتصاد و منابع کشور ما، آنچه که به آن دست پیدا کردیم بسیار پایین تر از وضع بایسته است.
درست و عالمانه برنامه ریزی نکردیم
استاد اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به ظرفیت های فراوان نیروی انسانی و منابع طبیعی کشورمان در مورد علل عدم دستیابی به اهداف و برنامه ها گفت: یکی از علت ها این است که روش های درست و عالمانه برای برنامه ریزی به کار نبردیم؛ از جمله اینکه ظرفیت ها را اندازه گیری نکردیم و متناسب با ظرفیت های کشور برنامه نریختیم. علت دوم این است که اگر برنامه ای ریخته شود که بر پایه علم نبوده و بر پایه دیدگاه ها و خواسته افراد و آن هم افرادی که علم ضعیفی در زمینه های تخصصی از جمله اقتصاد دارند و توانایی کامل ندارند باشد و مبتنی بر علم نباشد طبیعی است که تحقق این برنامه میسر نخواهد شد. طرف دیگر این است که می تواند برنامه خوب باشد اما مجریان خوبی نداشته باشد و درست اجرا نشود. علت دیگر ممکن است شرایط محیطی مانع شده باشند اما به نظر من ما در عین حال که ظرفیت ها را خوب در نظر نگرفتیم و برنامه مبتنی بر علم تدوین نکردیم در جاهایی از برنامه ها مجریانمان حاشیه رفتند و درست عمل نکردند.
اهداف غیر واقع بینانه در برنامه های اقتصادی
وی آرمان گرایانه بودن برنامه ها را رد کرد و گفت: نظر من این است که ما بسیار پایین تر از آرمان ها برنامه ریختیم. رشد اقتصادی 8 درصد و 6 درصد اصلا رشد اقتصادی آرمانی نیست و بسیار پایین تر از ظرفیت اقتصاد کشور ما است. یک رقمی کردن تورم اصلا در حد آرمان نیست؛ آرمان صفر کردن تورم است. مشکل ما این است که افراد غیر متخصص در برنامه ریزی دخالت کردند و اهداف برنامه را افرادی گذاشتند که اقتصاد و علم برنامه ریزی نمی دانستند. حتی اگر با کارشناسان مشورت می شد خواسته های آنها روی کاغذ نمی آمد و آن چیزی که افراد غیر متخصص می گفتند تدوین می شد. برخی مواقع اهداف غیر واقع بینانه ای داده شده که هدف های مطلوب و هدف های اول ما نیستند. این هدف ها هدف های فرعی است که نباید ما دنبال آنها که باید دنبال هدف های اصلی تر می رفتیم و این در حالی است که چون هدف های فرعی داده شده بود، ما به هدف های اصلی دست نیافتیم. با وجود اینکه در برنامه ریزی ها ظرفیت های کشور را در نظر نگرفته و اهداف دست پایینی نشانه گیری شدند به این اهداف نیز به طور کامل دست پیدا نکردیم.
مدیر باید مطابق خواسته مردم کار کند
عزتی در مورد میزان جدی گرفتن برنامه ریزی در کشور، گفت: سال ها است که ما یک مشکل پایه ای در مدیران و تصمیم گیران کشور داریم که مدیران فکر می کنند هر چیزی که میل خودشان بود و تشخیص دادند باید اجرا کنند. در حالی که در نظام جمهوری اسلامی مدیر یک خدمتگذار است و باید مطابق با خواسته مردم کار کند. خواست مردم هم آن چیزی است که به صورت سلسله مراتب در قوانین و مقررات منعکس می شود.
وی مشکل بعدی را عدم تمکین به قانون دانست و تصریح کرد: در سطوح مختلف مردم، دولت و مدیران به طور نسبی تمکین به قانون در کشور ما کم است؛ در حالی که باید 100 درصد باشد و کم بودن تمکین از نظر اجتماعی و حقوق و مقررات جامعه معنا ندارد.
جایگاه آرمان های امام خمینی (س) در برنامه های توسعه
عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس در پاسخ به این پرسش که چقدر سعی شده که برنامه های نوشته شده و سند چشم انداز 20 ساله کشور با دیدگاه های امام خمینی (س) تطبیق داشته باشد، گفت: در اهداف کلی از جمله عدالت، معنویت، رشد و توسعه، پیشرفت و فقرزدایی، برنامه ها خیلی از آرمان ها دور نیست و حرف های کلی با آرمان های انقلاب اسلامی و امام خمینی (س) نزدیک است، اما جاهایی که سیاستگذاری های جزئی و اجرایی است خیلی به آرمان ها و اهداف انقلاب و امام ربط پیدا نمی کند.
وی ضمن تأکید بر لزوم انجام کار فرهنگی برای بهبود این وضعیت ادامه داد: مدیران باید این را درک کنند که نظر و دیدگاه آن ها ملاک نیست. در بخش سیاست های کلان اقتصادی علم می گوید که ما چه سیاست هایی را دنبال کرده که به هدف ها دست پیدا کنیم. اگر مدیران این درک را پیدا بکنند که علم پایه و محور برنامه ریزی ها و سیاستگذاری ها باشد و این بعد فرهنگی را تقویت کنیم که تمکین به قانون و خواست مردم وجود داشته باشد ما می توانیم کم کم امیدوار باشیم حرکت جامعه به آن سمت باشد که پیشرفت و توسعه اقتصادی ما نهادینه و بلند مدت باشد. از همین برنامه ششم می توان شروع کرد که از متخصصان و دانشمندان در رشته ها و شاخه های مختلف استفاده کنند، متخصصی که واقعا بر مبنای تخصص سیاستگذاری کند و نه برمبنای نگاه شخصی، حزبی، گروهی و توجیه و تمجید و مداحی از رئیس. اگر این کار انجام شود می توان امیدوار بود که یک برنامه علمی و کاربردی برای توسعه کشور تدوین شود.
کلید حل مشکلات کشور رونق بخشیدن به تولید است
عزتی در مورد جهت گیری ها و اولویت های کشور برای برنامه ششم توسعه نیز گفت: برداشت من این است که با وضعیت فعلی ما جهت گیری اصلی برنامه باید 3 جنبه پایه ای رشد اقتصادی، کاهش بیکاری و کاهش تورم را داشته باشد و اگر بخواهیم همزمان اینها را تحقق ببخشیم باید سیاست های تسهیل کننده سرمایه گذاری و تولید را اجرا کنیم. قوانین و مقررات را شدیدا به این سمت هدایت کنیم که حمایت از تولید و دخالت نکردن در امور تولیدکنندگان تقویت شود و این پایه ای باشد تا تولیدکنندگان راحت، آزاد و با فراغ بال به تولید بپردازند.
وی خاطر نشان کرد: اگر تولید زیاد شد تولیدکننده نیاز به کارگر دارد و اشتغال ایجاد می شود. اگر هم تولید و هم شغل اضافه شد، درآمد مردم افزایش پیدا می کند و وضعیت اقتصادی بهتر شده و فقر کمتر می شود. از طرف دیگر وقتی تولید و عرضه زیاد شد ما می توانیم امیدوار باشیم که قیمت ها هم رشد شدید پیدا نکند و تورم نیز کنترل شود؛ بنابر این کلید رفع مشکلات کشور حمایت از تولید و رونق بخشیدن به آن است.