عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا (س) گفت: غرب به ایران به عنوان متحد بلندمدت نگاه می کند. ظرفیت های سیاسی، اقتصادی، نظامی و جمعیتی ایران با هیچ کدام از کشورهای منطقه قابل مقایسه نیست. در صورت شکل گیری فضای مناسب سیاسی در ایران این ظرفیت ها افزایش می یابند. برای نمونه حدود ۱۰۰ هزار ایرانی در خارج کشور هستند که ذخیره نیروی انسانی ارزشمند و صاحبان سرمایه مالی محسوب می شوند که اگر فضای حضور این افراد در ایران فراهم شود، ایران می تواند به سرعت به ابر قدرت تبدیل شود.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری و اطلاعرسانی جماران دکتر حسین راغفر، عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا (س) در عصر روز پنجشنبه در نشستی که با موضوع «چشم انداز اقتصاد ایران پس از تحریم های جهانی در سال 1394» در موسسه دین و اقتصاد با حضور دکتر فرشاد مؤمنی، مدیر مؤسسه دین و اقتصاد برگزار شد،با تحلیل اینکه چرا غرب حاضر به مذاکره با ایران شده است، گفت: نخستین دلیل اقتدار نظامی ایران است. تمام کشورهایی که پرونده آنها به شورای امنیت منتهی شده بود، وارد جنگ با غرب شده اند. به عبارتی جنگ به آن ها تحمیل شده است اما در این میان ایران به دلایل مختلف از این فرآیند عبور کرده است.
وی افزود: از سوی دیگر افول قدرت اقتصادی و نظامی غرب و پایان عصر لشکر کشی غربی ها را شاهد هستیم. خوشبختانه ظرفیت های اقتصادی و سیاسی آن ها اجازه نمی دهد که نیروهایشان را به جایی منتقل کنند. نمونه آن شکست کامل آن ها در عراق و افغانستان است. بنابراین اولین عنصر که غرب را ناگزیر می کند که با ایران مذاکره کند، اقتدار نظامی ایران است. چرا که هنوز هم اقتدار از سر گلوله تفنگ بیرون می آید. بنابراین نقش نظامی ایران، نقش بسیار مهمی است.
راغفر انگیزه های اقتصادی را انگیزی دیگر غرب برای مذاکره با ایران دانست و گفت: چند سالی است که سقوط آزاد اقتصاد آمریکا آغاز شده است. همچنین اتحادیه اروپا نیز در حال سقوط است. برای نمونه ارزش یورو از ۱.۷ دلار به ۱.۳ دلار کاهش یافته است. همچنین باید توجه داشته باشیم که در حال حاضر دشمن اصلی آمریکا، چین است. بنابراین ظهور اقتصاد چین به عنوان ابر قدرت آتی جهانی، نگرانی اصلی دولت آمریکا است و برای کندتر کردن روند پیشرفت چین تمام تلاشش را می کند.
این کارشناس مسائل اقتصادی با اشاره به اینکه عامل سوم برای تمایل آمریکا به مذاکره، انگیزه های سیاسی است، اظهار کرد: رقابت های سیاسی داخلی آمریکا مساله مهمی است که باید به آن توجه کنیم. اگر باراک اوباما بتواند با ایران رابطه برقرار کند، بزرگ ترین میراث سیاسی را برای خودش به ارمغان آورده است که تضمین کننده پیروزی دموکراتها در دوره بعدی انتخابات ریاست جمهوری محسوب می شود. همچنین نقطه عطفی در تحولات سیاسی آمریکا به حساب می آید.
راغفر تصریح کرد: غرب به ایران به عنوان متحد بلندمدت نگاه می کند. ظرفیت های سیاسی، اقتصادی، نظامی و جمعیتی ایران با هیچ کدام از کشورهای منطقه قابل مقایسه نیست. در صورت شکل گیری فضای مناسب سیاسی در ایران این ظرفیت ها افزایش می یابند. برای نمونه حدود ۱۰۰ هزار ایرانی در خارج کشور هستند که ذخیره نیروی انسانی ارزشمند و صاحبان سرمایه مالی محسوب می شوند که اگر فضای حضور این افراد در ایران فراهم شود، ایران می تواند به سرعت به ابر قدرت تبدیل شود.
وی افزود: غرب نمی تواند ایران را منزوی کند چراکه به ضرر خودش است و ضرورتا نزدیکی غرب به ایران به این معنا نیست که تنها ایران منتفع خواهد شد. مساله قابل توجه این است که تامین امنیت بلند مدت اسرائیل تنها در سایه همکاری غرب یا ایران میسر می شود. چرا که اسرائیل به دلیل بافت جمعیتی و رشد جمعیت اعراب دراین کشور محکوم به نابودی است.
راغفر انگیزه فرهنگی را از دلایل دیگر تمایل آمریکا را برای مذاکرات دانست و گفت: سلطه فرهنگی اصلی ترین و مهمترین وسیله برای سایر اشکال سلطه مثل سلطه سیاسی، نظامی و اقتصادی است. در ایران در میان برخی افراد این تصور وجود دارد که نفس رابطه با آمریکا، تضمین کننده امنیت و توسعه ایران است که این تصور خطای فرهنگی محسوب می شود که ناشی از سلطه غرب است و در جامعه و حتی در مسئولان نفوذ پیدا کرده است. اصلی ترین انگیزه فرهنگی این ارتباط، حفظ هژمونی آمریکا و غرب است. که متاسفانه زمینه های داخلی اش در ایران فراهم است. برای نمونه ده ها رسانه و نشریه داریم که این باور را به اشکال مختلف ترویج می کنند و نوعی از خودبیگانگی و مقابله با فرهنگ بومی، ملی و مذهبی را به وجود می آورند.
این اقتصاددان عامل پنچم تمایل آمریکا برای مذاکرات را ممانعت از صنعتی شدن ایران دانست و گفت: ایران تحت فشار و تحریم، ایرانی است که می تواند راه خودش را پیدا کند. در دوران جنگ تحمیلی تعداد بسیاری واحد های ریخته گری و صنایع کوچک شکل گرفته بودند که پس از جنگ با تغییر سیاست ها، ورود سرمایه های متعدد مثل وام و افزایش درآمدهای نفتی و باز شدن درهای اقتصادی به روی غرب، واردات زیادی شکل گرفت که سبب شد این واحدها نابود شوند. بنابراین زمینه وابستگی اقتصادی کشورمان گسترش یافت.
وی ادامه داد: قبل از مذاکرات شاهد این مساله بودیم که برای نخستین بار در مجلس شورای اسلامی این موضوع مطرح شد که چگونه بدون نفت زندگی کنیم. این مسائل تنها در سایه تحریم و فشار در ایران مطرح می شود. چرا که بافت فساد اقتصاد سیاسی ایران اجازه نمی دهد که اصلاحات در ایران شکل بگیرد. ایران بدون درآمدهای نفتی است که می تواند فرصت های صحیح توسعه صنعتی را پیدا کند. بنابراین بهترین راه برای آمریکا به منظور وابسته سازی ایران این است که پول های قفل شده ایران را بازگرداند تا کارخانه ها و واحدهای تولیدی اندک موجود تعطیل شوند.
راغفر درباره پیامدهای اجتماعی و اقتصادی توافق میان ایران و غرب اظهار کرد: نخستین نگرانی فقدان استراتژی در ایران است. دولت کنونی پس از حدود ۱۹ ماه هنوز هیچ تصویر روشنی از سیاست های اقتصادی ارائه نکرده است.
وی تصریح کرد: در ۶۰ سال گذشته همواره شاهد این مساله بودیم که سهم تشکیل سرمایه ناخالص در بخش صنعت که اصلی ترین عامل توسعه صنعتی و اقتصادی ایران می تواند باشد، پایین تر از سهم تشکیل سرمایه ناخالص در بخش خدمات بوده است و همچنین در بخش خدمات نیز سهم واردات به شکل قابل توجهی نسبت سایر بخش های دیگر بیشتر است. متاسفانه اقتصاد رفاقتی در ایران شکل گرفته است و تنها در دوره ملی شدن نفت و دوره جنگ تحمیلی اقتصاد به شکل رفاقتی فعالیت نکرده است.
راغفر با بیان اینکه اصلی ترین عامل سقوط اقتصاد آمریکا، شبکه قدرت و ثروت است، گفت: بحران جهانی در آمریکا به این دلیل بود که صاحبان سرمایه به مسند قدرت آمدند. تمام افرادی که در بانک ها و شرکت های بزرگ سرمایه گذاری آمریکا بودند، از سمت هیئت مدیره استعفا دادند و به سوی قدرت آمدند و برای حفظ منافع بنگاه های خود شروع به تنظیم مقررات کردند. این اتفاق اصلی ترین دلیل برای دو قطبی شدن اقتصاد آمریکا است. به شکلی که یک درصد جمعیت آمریکا حجم عظیمی از ثروت این کشور را اداره می کنند که این نابرابری مشکلات زیادی را به همراه دارد. متاسفانه کشور ما نیز یکی از نمادهای نابرابری های فاحش محسوب می شود.
وی افزود: اقتصاد کشورمان نیز گرفتار دو شبکه فاسد قدرت و ثروت است. تفاوت ایران و آمریکا در فرآیند این شبکه است اما در شکل کلی مانند یکدیگر هستند. تفاوت این است که افراد در ایران از قدرت به ثروت آمدند اما در آمریکا از ثروت به سوی قدرت می روند. در ایران دسترسی افرادی که در قدرت هستند، به منابع بانکی این امکان را به آن ها داده است که به اصطلاح یک شبه راه هزار ساله را طی کنند. وجود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان دیون معوقه بانکی به معنای مداخله قدرت در تخصیص اعتبارات بانکی به رفقا، خویشاوندان و دوستان است که عوارض و مصیبت بزرگی را برای کشور به همراه دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا (س) در بخش دیگر از سخنان خود با انتقاد از رییس بانک مرکزی گفت: ۱۵ فروردین که بازار فعالیت خود را آغاز کرد، با توجه به انتظارات مردم نسبت به تفاهم نامه، نرخ ارز ۲۰۰ تومان کاهش یافت. پس از این اتفاق رئیس بانک مرکزی به نمایندگی از منافع عده ای نخبه در عرصه اقتصاد رانتی، اظهار کردند که نرخ ارز از یک مقدار مشخص نمی تواند کمتر شود و با این اظهارات جریان انتظارات را تغییر دادند. جالب است که فردای آن روز ۱۵۰ تومن به نرخ ارز اضافه شد. این اتفاقات گویای آن است که رئیس بانک مرکزی حامی حفظ منافع ملی نیست بلکه مسئول منافع گروه های نخبه در اقتصاد رانتی و فساد در ایران است.
راغفر به توضیح معنای نرخ ارز بالا پرداخت و تصریح کرد: معنای نرخ ارز 3300 تومان این است که ۷۵ میلیون ایرانی باید به صادر کننده ها یارانه پرداخت کنند که سنگ معدن و پسته کشور را صادر کنند و درآمدهای هنگفت کسب کنند. معنای دیگر ارز به نرخ 3300 تومان این است سالمندان ماهیانه چند ده یا چند صد هزار تومان در ماه هزینه دارو پرداخت کنند. هرچه نرخ ارز بالاتر باشد، خرج زندگی ۷۵ میلیون ایرانی بالاتر می رود. امروزه اقتصاد کشور به شدت اسیر نظام بانکی فاسد است.
راغفر با اشاره به اینکه انتظار منطقی مردم کاهش قیمت هاست نه کاهش تورم، گفت: با برداشته شدن تحریم ها هزینه مبادله کاهش می یابد. هزینه های معاملاتی همان هزینه هایی هستند که در حال حاضر تولید کننده یا وارد کننده ی کالاهای مصرفی و واسطه ای می پردازند. این هزینه ها منجربه گران تر شدن کالاها شده است. چراکه تولیدکننده یا وارد کننده به دلیل تحریم بودن نظام بانکی ناگزیر است که با هزینه های بالاتری کالا ها را به داخل کشور منتقل کند. بنابراین رفع تحریم ها سبب کاهش هزینه های معاملاتی می شود بو در نتیجه باید قیمت ها کاهش یابند.
این اقتصاددان در پایان سخنان در پاسخ به این پرسش که چشم انداز اقتصاد کشور در سال ۹۴ چگونه است؟، گفت: انفاق خاصی رخ نمی دهد. حتی اگر قرارداد روشنی با آمریکا و غرب امضا کنیم که تمام نقطه نظرات ایران در آن لحاظ شده باشد، ملزم هستیم که تمام تعهدات خود را اجرا کنیم که چندین ماه به طول می انجامد. بعد از این مرحله نیز باید راستی آزمایی صورت گیرد و سپس به شورای امنیت گزارش دهند تا تحریم ها برداشته شود. بنابراین سال ۹۴ تنها یک خوش بینی نسبت به آینده را به همراه خواهد داشت.