بناینگذار کبیر جمهوری اسلامی ایران بارها به دفاع از محرومان و مستضعفان و پابرهنگان تأکید و به مسئولان توصه داشتند که تمام هم و غم خود را به دفاع و حمایت از این قشر مصروف کنند.
جماران: امام خمینی (س) با افق دید وسیعی که داشتند سالیان پیش به اهمیت فقرزادیی پی برده بودند و همه آرمان و آرزوی ملت و دولت و مسئولان کشور را فقرزدایی دانستند و فرمودند: «...همه آرمان و و آرزوی ملت و دولت و مسئولین کشور ما است که روزی فقر و تهیدستی از جامعه ما رخت بربندد و مردم عزیز و صبور و غیرتمند کشور از رفاه در زندگی مادی و معنوی برخوردار باشند. خدا نیاورد آن روزی را که سیاست ما و سیاست مسئولین کشور ما پشت کردن به دفاع از محرومین و روی آوردن به حمایت از سرمایه دارها گردد و اغنیا و ثروتمندان از اعتبار و عنایت بیشتری برخوردار شوند. معاذ الله که این با سیره و روش پیامبر اسلام (ص) و امیر المؤمنین و ائمه معصومین - علیهم السلام - سازگار نیست، دامن حرمت و پاک روحانیت از آن منزه است، تا ابد هم باید منزه باشد و این از افتخارات و برکات کشور و انقلاب و روحانیت ما است که به حمایت از پابرهنگان برخاسته است و شعار دفاع از حقوق مستضعفان را زنده کرده است. از آنجا که محرمیت زدایی، عقیده و راه و رسم زندگی ما است، جهان خواران در این مورد هم ما را آرام نگذاشته اند و برای ناتوان ساختن دولت و دست اندکاران کشور ما حلقه های محاصره را تنگ تر کرده اند و بغض و کینه و ترس و وحشت خود را در این حرکت مردمی و تاریخی تا مرز هزاران توطئه سیاسی - افتصادی ظاهر ساخته اند و بدون شک جهان خواران به همان میزان که از شهادت طلبی و سایر ارزش های ایثارگرانه ملت ما واهمه دارند، از گرایش و روح اقتصاد اسلام به طرف حمایت از پابرهنگان در هراسند و مسلم هرچه قدر کشور ما به طرف فقرزدایی و دفاع از محرومان حرکت کند، امید جهانخواران از ما منقطع و گرایش ملت های جهان به اسلام زیادتر می شود و روحانیت عزیز باید به این اصل توجه عمیق داشته باشند و افتخار تاریخی و بیش از هزار ساله پناهگاهی محرومان را برای خود حفظ کنند و به سایر مسئولین و مردم توصیه نمایند که ما نباید گرایش و توجه بی شائبه محرمین را به انقلاب و حمایت بی دریغ آنان را از اسلام فراموش کنیم و بدون جواب بگذاریم.» (صحیفه امام خمینی (س)، جلد بیستم، صفحه 341 و 342)
اما به نظر می رسد در حال حاضر به آن اندازه که مستضعفان و پابرهنگان مورد توجه و تاکید امام خمینی (س) بودند در عمل و برنامه ریزی ها مورد توجه قرار نگرفتند و متاسفانه روزه به روز وضعیت معشیتی مردم نابسامان تر می شود تا جایی که می توان گفت با آن چیزی که مد نظر بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی بود فاصله ها داریم.
شاهد ادعای ما این است که اگر بخواهیم به دنبال فقر و فقیر بگردیم لازم نیست که کیلومترها راه بپیماییم و حتی به حاشیه شهرها برویم. تعداد قابل توجهی از مردم تهران روزانه از مترو استفاده می کنند و همه آنها دستفروشان را در واگن های قطار شهری به وفور می بینند و عده ای از مردم از این افراد خرید هم می کنند که این خریدها گاها با حس ترحم و دلسوزی همراه است. اما آن چیزی که کمتر کسی به آن توجه می کند انگیزه و علت روی آوردن این قشر از مردم به شغل دستفروشی است. تقریبا هیچ کدام از دستفروشان میل باطنی به انجام این کار ندارند و وقتی از انگیزه آنها می پرسیم جوابی جز ناچاری نمی دهند. این جواب باید ما را بیشتر متوجه ریشه یابی علل این موضوع و آمار بیکاری و فقر در جامعه کند.
همه کارشناسان روی این موضوع اتفاق نظر دارند که اگر در جهت توانمندسازی افرادی که از روی ناچاری دست به این کار و کارهای مشابه می زنند قدم برداشته شود آنها نیز از این کارهایی که بعضا چهره اجتماعی پایتخت کشورمان را با مشکل رو به رو می کند، دست می کشند. توانمندسازی این افراد نیز راه های مشخصی دارد.
با توجه به اینکه روی آوردن به دستفروشی و به طور کلی مشاغل کاذب به شکلی باعث هدر رفت سرمایه اجتماعی کشور می شود و علاوه بر تبعات اجتماعی، تبعات اقتصادی فراوان دارد، مسئولان اجرایی کشور باید برای آن دسته از افرادی که در زمره نیروی کار کشور قرار دارند فرصت های اشتغال فراهم کرده و درآمد و شغل پایدار و مطمئن برای این افراد فراهم کنند و تنها در این صورت است که انگیزه آنها برای قدم نهادن در مشاغل کاذب از بین می رود و آنها به جای با ماسک سر کار رفتن با سری بلند و با افتخار به کار مشغول می شوند و به این ترتیب واگن های قطار از این افراد خالی می شوند.
نوع دیگر این افراد آنهایی هستند که توان انجام کار را ندارند و برای کسب معیشت دست به این کار می زنند و اینجاست که باید با پررنگ کردن نقش و توان ارگان های حمایتی مثل بهزیستی و کمیته امداد امام خمینی (س) آنها را به زیر چتر حمایت قرار داد و توان مالی این قشر از جامعه را نیز به این شکل افزایش دهیم تا آنها نیز دیگر نیازی به رفتن به سراغ شغل های کاذب و یا متکدی شدن نداشته باشند و این کار ضمن فراهم آوردن موجبات رضای الهی به تحقق آرمان های مقدس بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی در مورد حمایت از محرومان نیز کمک می کند.
بعد از انجام این کارها است که مسئولان می توانند با دسته سومی از دستفروشان که به گمان عامه مردم تعداد اندکی هستند - مثل دختر شیک پوشی که لوازم آرایشی می فروشد - و به نظر نمی رسد که چندان نیاز مالی به انجام این کار داشته باشند و یا باندهایی که در زمینه های مختلف تکدی گری به وجود می آید مقابله کنند؛ که این کار نه تنها ترحم مردم که مهمترین مانع مقابله با دستفروشان است را به همراه ندارد بلکه با از بین بردن موارد مزاحمت هایی که این افراد برای مردم دارند، آنها را نیز راضی می کند.
دکتر علی اکبر نیکو اقبال، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در مورد دستفروشان مترو، ضمن تأکید بر توانمندسازی این افراد به جای مقابله و مبارزه با آنها به خبرنگار جماران گفت: به نظر من این افراد در هر حال خدمتی را به مردم ارائه می دهند و اقتصاد باید این وضعیت را به صورتی تحمل کند، یعنی این طور نیست که با این کار تولیدکنندگان و یا مثلا خرده فروشان ورشکست شوند.
وی تصریح کرد: در حقیقت از این نظر من فرقی بین مراجعه و خرید از مغازه و یا اینکه بدون هزینه کرد زمان و انرژی از این افراد خرید کنیم نمی بینم و از این دید من هیچ گاه به صورت منفی به اینها نگاه نکردم.
استاد اقتصاد دانشگاه تهران افزود: یک گروه دیگری هستند که با تکدی گری اقدام به این کار می کنند و عده ای از مردم هم به آنها پاسخ مثبت می دهند؛ یعنی می بینید که کسی از صبح تا شب مبلغ نسبتا بالایی را هم از طریق دل به رحم آوردن دیگران می تواند درآمد کسب کند.
وی ضمن بیان اینکه مترو یک پدیده مدرن صنعتی امروز و دسترسی به آن بسیار آسان است، افزود: وقتی که عده ای محتاج هستند یا از راه های ساده می خواهند به درآمد برسند به مترو می آیند و می بینند منبع خوبی برای کسب درآمد است و دسترسی به آن نیز آسان است.
نیکو اقبال با تأکید بر اینکه نمی توان ادعا کرد که نهادهای حمایتی مثل کمیته امداد امام خمینی (س) و بهزیستی بتوانند به تمام فقرا رسیدگی کنند، ادامه داد: در نتیجه آن گروه هایی که از کمک های این نهادهای دولتی محروم هستند به این مسأله روی می آورند؛ و به نظر من با اعمال فشار نمی توان با این افراد مقابله کرد و مبارزه ای که بخواهد بر اساس زور باشد نه تنها اثر مثبت ندارد بلکه دعوایی که ایجاد می شود اثر منفی تری می گذارد. اما به دلیل اینکه وجود این افراد در واگن های مترو ممکن است برای مسافران ایجاد مزاحمت کند باید تمام سعی متولیان امر بر این باشد که حدالمقدور از تعداد آنها بکاهند و با روش های آرام و بدون اعمال زور و فشار به سمت از بین بردن این آسیب اجتماعی پیش رویم.
وی ضمن بیان اینکه رفتارهای مردم بر اساس اطلاعات و آگاهی هایی که به دست می آورند تغییر می کند،گفت: من به افرادی که می آیند و می خواهند تکدی گری کنند پول نمی دهم بلکه ایشان از من ثروتمندتر باشد ولی از طریق تکدی گری می خواهد درآمد به دست بیاورد که این کار یک عادت زشت است.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در پاسخ به سؤالی در مورد نقش روی آوردن جوانان کشور به مشاغل کاذب و ناامید شدن آنها از درس خواندن، در آینده کشور گفت: ما 900 هزار نفر در سال فارغ التحصیل دانشگاهی داریم و با توجه به اینکه همه آنها می خواهند وارد بازار کار شوند اما فقط برای حدود 200 هزار نفر از آنها زمینه اشتغال ایجاد شده است و بنابراین 700 هزار نفر تبدیل به لشکر بیکار می شوند و این لشکر بیکار ممکن است مخاطراتی برای جامعه ایجاد کند که کمترین آنها روی آورن این افراد به مشاغل کاذب مثل دستفروشی است. به طور کلی تا مشکلات اقتصادی کشور حل نشود و ریشه های اقتصادی فقر را در کشور از میان نبریم جنبه های گسترده فقر عمومی به طرق مختلف خودش را آشکار می کند.
وی به ضعف مهارت آموزی به عنوان یک عامل اثرگذار در افزایش روی آوردن به مشاغل کاذب اشاره کرد و گفت: اگر جوانان و به اصطلاح نیروی کار کشور بتوانند دوره های آموزشی و مهارت اندوزی را به وسیله نهادهای آموزشی مختلف دولتی و خصوصی ببینند و به آنها مدرک داده شود، به شرط اینکه آنها بتوانند بر اساس مدرک هایی که می گیرند کار کنند، یکی از راهکارهای مؤثر است.
نیکو اقبال در مورد ساماندهی دستفروشان مترو نیز گفت: بالأخره قانون عرضه و تقاضا خیلی مهم است و باید به صورت علمی روی این مسأله کار شود و ببینیم افرادی که سوار مترو می شوند به چه دلیل از این متکدیان یا دستفروشان جنس می خرند و به چه دلیلی نمی خرند، و مسئولان و متولیان امر برای اینکه ببینند با چه سیاست و ابزاری پیش روند، نتایج یافته های علمی را مبنا قرار دهند.
وی برخورد پایه ای با این مسأله را توانمندسازی اقشار کم درآمد و آسیب پذیر جامعه عنوان کرد و گفت: باید نهادهای حمایتی مثل کمیته امداد امام خمینی (س) و بهزیستی که می خواهند به افراد نیازمند کمک رسانی کنند تقویت شوند و به دلیل اینکه این نهادها نمی توانند به طور کامل نیازهای جامعه را بر طرف کنند، نهادهای دولتی و خصوصی دیگر به کمک این نهادها بیایند و به صور مختلف سعی شود که این قشر از جامعه تقویت و توانمند شوند.