به گزارش جماران به نقل از شفقنا، محمد خوش چهره با اشاره به اینکه واژه عدالت و درک مفهومی آن لازمه پیشرفت است، اظهار کرد: یکی از آموزههای سیر تحول بشری و حتی یکی از ماموریت های اصلی ارسال پیامبران از سوی خدا، مسئله بر قراری عدالت است. از سوی دیگر بیشترین انحرافات نیز در همین واژه بوده است چه بسا دیکتاتورهای تاریخ که با تکیه بر این مسئله انسانهای زیادی را از بین بردند؛ بنابراین اجرای عدالت در یک جامعه نیازمند یک درک مفهومی از این موضوع است.
او ادامه داد: توسعه در سادهترین تعریف آن یک فرآیند بهبود و حرکت به سمت مطلوب است، در اینجا تعریف صحیح از بهبود و مطلوب جامعه، از یک مکتب به مکتب دیگر یا از یک جامعه نسبت به جامعه دیگر متفاوت است به عنوان مثال در جامعه سرمایهداری با جامعه نظام سوسیالیستی تعریف توسعه متفاوت است. در این جا هر دو به دنبال توسعه هستند اما تعاریف آنها متفاوت است، یکی جامعه بدون طبقه را میخواهد و دیگری جامعه رو به مصرف انبوه را تبلیغ می کند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: نگاه مادی به انسان که در هر دو نظام سوسیالیستی و سرمایه داری وجود دارد و اساس تبیین مدلها در این دو مکتب شده است، پایهگذار انحراف در این مکاتب است به طوری که برخی از دانشمندان نظام نئولیبرالی دغدغه خود را بر صرف توجه مادی به انسان تنظیم کرده اند که موفق شده سطح رفاه مردم و راحتتر کردن نیازهای مادی را مطرح کند. این ارتقای سطح مادی زندگی این مسئله را پیش میآورد که آیا نگاه اومانیستی توانسته است انسان را به جایگاه مورد نظر برساند یا خیر؟ آنچه در جوامع مختلف به ویژه در جوامع اسلامی توسط دانشمندان و علما تاکید شده مسئله دو قطبی بودن انسان یا جسمانی و روحانی بودن انسان را بررسی می کند. بنابراین عدالت در جوامع مختلف تعاریف متفاوت دارد و برای تحلیل صحیح آن باید بر اساس روح حاکم بر جامعه تحلیل ارایه شود.
نگاه اومانیستی از برقرای عدالت ناتوان است
خوش چهره افزود: اولین انحراف در توسعه جامعه غربی این است که میزان بهره برداری از افزایش سطح زندگی و تکنولوژی برای همه یکسان نیست، بررسی های بانک جهانی نشان می دهد که 80 درصد از تولید ناخالص ملی و درآمد و منابع ملی را تنها 20 درصد استفاده می کنند. این به معنای استفاده 80 درصد مردم از 20 درصد تولید ناخالص است. در جنبش وال استریت این اعداد بزرگتر است و گاه 90 درصد درآمد را تنها یک درصد مردم آمریکا بهره میبرند بنابراین میتوان نتیجه گرفت که نگاه اومانیستی نتوانست عدالت را برای انسان به ارمغان بیاورد.
او خاطرنشان کرد: بنابراین برای رسیدن به توسعه و عدالت تنها نسخه موجود نسخه های غربی است که با بن بستهای جدی رو به رو شده است، یا در بخش روحی یا در بخش عقلی به همین دلیل است که امروزه در همه کشورها خط فقر رو به رشد است و افراد زیر خط فقر وجود دارند؛ از این رو اگر درک صحیحی از انسان و نیازهای آن نباشد، توسعه منجر به عدالت نخواهد شد. پس می بینیم که لازمه وجود عدالت در کنار توسعه توجه به کرامات انسانی و تبیین الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت است.
این استاد دانشگاه تاکید کرد: قدمهایی که در راستای عدالت میتوان برداشت بر اساس قانون اساسی این است که نیازهای اساسی همه مردم از غذا و دارو گرفته تا نیازهای بهداشتی و آموزشی باید برای همه به صورت برابر تامین شود. این اصول در افکار امام و بیانات مقام معظم رهبری نیز تاکید شده است. ما در افکار و روش حضرت علی نیز میبینیم که در زمان حکومت ایشان کسی نبود مگر آنکه سرپناهی داشت و این مفهوم واقعی عدالت در هر جامعه است. باید برای برقراری عدالت در کنار توسعه ابتدا نیازهای اولیه و پایه ای افراد تامین شود.
در اقتصاد اسلامی هدف، وسیله را توجیه نمی کند
خوش چهره در پاسخ به این سوال که چرا علیرغم تلاشهای بسیار زیاد انجام شده در راستای تحقق اهداف اسلامی، این مسئله مهم به وقوع نپیوسته و ما هنوز ساختار اقتصاد اسلامی را در هیچ جامعه ای به صورت بسط یافته نمی بینیم گفت: این مسئله مهمی است که باید ریشهای درباره آن بحث شود، خیلی از جوامع اسلامی مشکلات ساختاری در حوزه بانکداری، صنعت و سایر بخش های اقتصادی دارند که این مشکلات به دلیل وابستگی ساختار به اقتصاد غرب است.
او ادامه داد: پس از انقلاب، ما مولفههای قدرت و ساختار خود را تغییر دادیم با این وجود در برخی بخشها به ویژه مسایل اقتصادی نتوانستیم استقلال کامل از اقتصاد غربی ایجاد کنیم و این مسئله سبب شد که ناخواسته به سمت اقتصاد سرمایه داری کشیده شویم. نظام بانکی ما همان نظام غربی است یعنی ظرف همان است اما مظروف را تغییر دادیم و نظام بانکداری اسلامی را تلاش کردیم اجرایی شود اما ظرف و مظروف متفاوت را نمیتوان در کنار هم قرار داد و به همین دلیل نظام بانکداری ما نتوانست اسلامی شود.
این اقتصاددان بیان کرد: اصول پایهای و بنیادی در اسلام هست که این رفاه مادی را در نظر میگیرد اما به درستی به آن نگاه نشده است. نکته قابل تامل این است که در اقتصاد اسلامی هدف وسیله را توجیه نمی کند، شما رفاه را به وسیله تخریب محیط زیست یا ضایع کردن حقوق دیگران نمیتوانید به دست آورید، این همان مسئلهای است که امروز به عنوان نگرانیهای جوامع مطرح میشود اما در سیستم سرمایهداری به عنوان یک اصل است که با مد و دِمده کردن میزان مصرف را بالاببرید و به این وسیله به جامعه و محیط زندگی آسیب بزنیم.
او ادامه داد: بر اساس قوانین اسلام، ربا حرام است و پول چیزی است که حاصل تلاش و کوشش است بنابراین نمیتوان پول را از محلهای غیر کاری به دست آورد. بر اساس اسلام نباید پول مولد باشد اما در نظام سرمایهداری این چنین است که با داشتن پول و با گرفتن بهره آن فرد بتواند بدون تلاش زندگی کند، این همان نظام ربوی است که در جامعه ما نیز تا حدودی جاری است. برای رسیدن به اصول اسلامی نیاز به بازنگری در روشهای اجرای اسلام در کشورهاست. در حال حاضر در همه کشورهای دنیا در کنار بانکداری سرمایه داری، نظام بانکداری اسلامی نیز حاکم است. خیلی از بانک های بزرگ در حال حاضر از روش های اسلامی استفاده میکنند مانند شریک شدن سرمایهگذار در سود و زیان طرحها؛ این به معنای کارآمدی اصول اقتصاد اسلامی است.
نگاه ارزشی از سوی اسلام بر اقتصاد حاکم است
به گفته خوش چهره، از دید اسلام در حوزه صنعت نباید اصل بر مصرفگرایی قرار گیرد، از طرف دیگر کارگر باید بازدهی داشته باشد و این اصل به عنوان یک مسئله وجدانی مطرح است نه به عنوان یک قانون بیرونی. هر یک از این مسایل باید به صورت کلی بررسی شود و بررسی تخصصی آنها برای تشکیل اقتصاد اسلامی در هر جامعهای لازم است.
او در پایان تصریح کرد: برابری از دید اسلام باید اعمال شود اما باید استعدادها و توانمندیها لحاظ شود، برابری صرف خود نوعی بی عدالتی است، باید هر کسی به اندازه تلاش و عملکردش از حقوق بهره مند شود. در مسایل شهری، آموزشی، بهداشتی باید برای همه اعمال شود و نباید هیچ نژاد یا گروهی بر گروه دیگر حاکم باشد. برابری در درآمد به معنای توزیع یکسان درآمد ملی نیست بلکه فرصتهای کسب درآمد باید بین افراد به تناسب تقسیم شود.