فریبرز رییسدانا گفت: از همان نخستین روزهای انقلاب نیاز مردم و خواستههای عمومی آنها معلوم بود. وضعیت آن زمان نابسامان بود و این آشفتگی میراث اقتصادی و اجتماعی گذشته بود. در بحث بازسازی و توسعه مراکز صنعتی ما مشکلاتی داشتیم که یکی از آنها به هم ریختگی و نامتعادل بودن صنایع مونتاژ بود.
این اقتصاددان کشرومان در گفتگو با جماران، اظهار داشت: برخی بر این باور بودند ایران دچار بیماری اقتصاد هلندی شده اما واقعیت این بود که ایران یک پله فراتر از بیماری اقتصادی هلندی را گذرانده بود. به این دلیل که در اقتصاد بیمار هلندی صادرات بسیار مورد توجه است اما ایران عملا صادراتی نداشت و بخش کشاورزی فدای صنایع مونتاژ شد.
وی تصریح کرد: بخش کشاورزی در آن زمان نابود شده بود و در سه سال گذشته هم باز شاهد این خرابیها بودیم و نتیجه آن را در حال حاضر میتوانیم مشاهده کنیم.
رییسدانا دلیل این آسیب بخش کشاورزی را درآمدهای نفتی و اتکا به آن دانست و گفت: در سالهای اخیر درآمدهای نفتی باعث ضربه خوردن به اقتصاد ایران شد و این مسئله بارها و بارها در حد شعار باقی ماند که باید از درآمد نفتی دور شویم. این درآمدها دلیلی شد تا بخش کشاورزی نادیده گرفته شود و بسیاری از افراد از روستا به شهر آمدند. افزایش شهرنشینی، میزان حاشیهنشینی را افزایش داد و این موضوع خیلی مطلوب به نظر نمیرسید.
او افزود: در بخش صنایع دولتی هم ما نتوانستیم موفق شویم و از توسعه صنعتی باز ماندیم. بیعدالتی آتش اقتصاد ایران بود که باعث میشد تا زیر بنای این بخش نابود شود. از سوی دیگر انگیزه صنعتیسازی بسیار پایین بود. یکی از اقدامات خوب اقتصادی، تاسیس بانک توسعه صنعت و معدن و هدایت سرمایهها به این بخش بود. اما پس از گذشت زمان با گسترش صنعت مونتاژ این سرمایهها مسیر دیگری پیدا کرد.
این کارشناس اقتصادی رقابت را بخش اصلی پیشرفت صنعت میداند و میگوید: در صنعت باید سیستم رقابتی وجود داشته باشد و شرایطی فراهم شود که صنایع با یکدیگر در تلاش جذب توجه مردم باشند. در آن زمان یا این نظریه تمام افکار به سمت مراکر صنعتی رفت و شهرکهای صنعتی زیادی تاسیس شد. اما این تمام خواسته مردم نبود. یکی از نیازهای مردم در اقتصاد، توسعه همگانی بود که این بخش نیاز مبرمی به عدالت عمومی و اجتماعی دارد.
رییسدانا سیاست تعدیل ساختاری را در اقتصاد به صورت طولانی مدت آسیبزا دانست و افزود: در سیاست تعدیل ساختاری بعد از جنگ ناهماهنگی در سطوح مختلف نمایان شد. خسارات ناشی از جنگ را هم نمیتوان نادیده گرفت. بالاخره 8 سال جنگ طول کشید و خسارات مالی و جانی زیادی وارد کرد. برنامه ایران در آن زمان استقلال ملی بود و جوانان زیادی در این راه جانشان را از دست دادند.
او خاطر نشان کرد: در جریان توسعه، جلوی برخی تخریبها گرفته شد اما موضوع اصلی اینجا بود که این مباحث پخته نشده بود و در واقع یک دوگانگی وجود داشت. اما وضع توسعه همگانی بعد از سال 68 کمی تغییر کرد.
وی ادامه داد: اهمیت دادن به کشاورزی مستقل از مهمترین تاکیدات بود اما سیاست تعدیل ساختاری را قبول کرده بودیم. این سیاست رسما در دولت آقای هاشمی شکل گرفت و بسیار هم قابل انتقاد بود. عدالت اجتماعی آنطور که باید و شاید رعایت نشد و این سیاست هم در دولتهای بعدی ادامه پیدا کرد. زمانی که شوروی فروپاشید خیلی از کارهایشان به هم خورد و بلافاصله سیاست تعدیل ساختاری را بنا کردند.
وی گفت: شهرکهای صنعتی به عنوان یک سرمایهگذاری مستغلاتی دیده میشود و نقش خرید و فروش زمین را ایفا میکند. اقتصاد ایران در واقع نتوانست صنایع را جذب کند و ما را از این آلودگی و وابستگی نجات دهد. این موضوع حتی در صنایع خودروسازی و پایین دستی هم اجرا نشد و استاندارد خودروهای داخلی رعایت نشد. البته این را هم بگویم که زیرساختهای زیادی در ایران ساخته شده است اما آن همگانی بودن توسعه را تعقیب نکرده است.
وی درباره عملکرد دولت یازدهم و اجرای سیاستهای توسعهای به جماران گفت: دولت یازدهم امکانات را در اختیار کارفرماها قرار میدهد. خواست مردم خواست انقلابی است و این حق انسانی مردم بود. عدالت اجتماعی و تبلور آن در بهداشت و درمان نمایان است. این سوال مطرح میشود که چرا باید 80 درصد هزینه دارو و درمان را مردم خودشان بپردازند؟ مدرسه مجانی از خواستههای انقلابی مردم و از حقوق انسانی آنهاست.
رییسدانا در خصوص درآمد نفتی و فاصله گرفتن از آن بیان کرد: ما به جای اینکه از درآمد نفتی فاصله بگیریم به سراغ بیشتر صادر کردن آن رفتیم و نتیجهاش شد حجم واردات و صادرات انجام شده توسط دولتها. ما در طول این سالها درآمد نفتی داشتیم و با این درآمد ها برخی از دولتها سد ساختند و پیمانکارانی را وارد ماجرا کردند که در میان آنها حتی برخی ارگانهای نظامی مشاهده میشد. بعد از آن برخی شرکتهای خصوصی پا به میدان گذاشتند اما آنها هم موفق نبودند. این کار به جایی رسیده بود که این شرکتها برای دولت پروژه تعریف میکردند. شما همین سدهایی که در آذربایجان غربی زده شد ببینید دریاچه ارومیه را نابود کرده است.