جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

دکتر یونس نوربخش:

بهترین سیستم اقتصادی در جامعه اسلامی سیستم کفایت و تکفل

کد خبر: ۲۵۴۲۵
بهترین سیستم اقتصادی در جامعه اسلامی سیستم کفایت و تکفل

عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران درباره رابطه فقر و دینداری گفت: بهترین سیستم اقتصادی در جامعه اسلامی سیستم کفایت و تکفل است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، دکتر یونس نوربخش در گفت و گو با شفقنا گفت: همان گونه که می دانید نوع نگاه و باور اقشار مختلف جامعه نسبت به دین متفاوت است. برای مثال جوانان نسبت به مسن تر ها و زنان نسبت به مردان نوع نگاه متفاوتی نسبت به دین دارند. این امر در مورد افراد فقیر هم صادق است و دارایی و ناداری هم می تواند نسبت به دین نگاه متفاوتی در فرد ایجاد کند، اما مکانیسم تاثیر فقر بر نوع دین داری افراد بسیار پیچیده است و به سادگی نمی توان گفت فقر همیشه باعث کاهش دین داری و ثروت عامل افزایش دین داری است. این امر به عوامل مختلفی بستگی دارد.
او افزود: فقیر فردی است که به بسیاری از امکانات اجتماعی مانند آموزش خوب دسترسی ندارد و نمی تواند مانند افراد توانمند آموزش ببیند. پس امکانات آموزشی و امکانات رفاهی وابسته به داشتن توانایی مالی است که فرد فقیر از آن بی بهره است بنابراین فقر از این جهت که منجر به جهل، بی سوادی و محدودیت ارتباطات و ناتوانی در مطالعه کتاب و مسافرت به مکان های مختلف می شود می تواند بر نوع دین داری فرد تاثیر گذار باشد.
نوربخش بیان کرد: محدود شدن ارتباطات و عدم دسترسی به امکانات آموزشی، جهل و ناآگاهی را در پی دارد. از آنجا که فرد فقیر از بسیاری از توانمندی ها و مهارت های اجتماعی محروم می شود، در واقع نوعی شکاف اجتماعی و تبعیض در جامعه ایجاد می شود و فقیر را در یک رقابت نابرابر اجتماعی قرار می دهد که باعث می شود فرد تنها با افراد در سطح خود ارتباط برقرار کند. بنابراین دینش را هم که دریافت آن اکتسابی صورت می گیرد از افراد سطحی و بی مطالعه و ناآگاه مانند خودش دریافت می کند.
استاد دانشگاه تهران ادامه داد: از طرفی دین اساسا مجموعه ای از ارزش ها، باورها، اعتقادات و رفتار است یعنی ما به یک امر متافیزیکی ایمان داریم و بر اساس آموزه های آن عمل می کنیم که بسیاری از این باورها تحت تاثیر جامعه است یعنی اگر ما در جامعه ای که به این ارزش ها باور ندارند زندگی کنیم، بر باورهای ما هم تاثیر گذار است و بر عکس آن باعث تقویت اعتقادات ما می شود.
نوربخش افزود: فقر باعث می شود که محیط ارتباطی فرد، جامعه بسته و محدودی باشد و در نتیجه فرد فقیر زودتر در معرض آسیب های اجتماعی و بزهکاری قرار می گیرد یعنی باور این افراد به دلیل نوع ارتباطات آنها و به دلیل فشار فقر دایما به سمت انحرافات اجتماعی حرکت می کنند و از سوی دیگر می بینیم که موقعیت اجتماعی افراد در قضاوت افراد جامعه در مورد آنها بسیار موثر است و بنابراین برچسب های بد بیشتر به افراد فقیر زده می شود و این بر چسب ها فقرا را بیشتر در این مسیر نگه می دارند اما معمولا به افراد پول دار کمتر برچسب بد زده می شود.
او در ادامه گفت: به نظر می رسد افراد فقیر از آنجا که آماده حرکت به سمت انحرافات اجتماعی هستند بزهکار شده و بیشتر در معرض آسیب های اجتماعی قرار می گیرند مثلا طبق آمار دیده شده بین فقر و تکدی گری و طلاق و بچه های خیابانی ارتباط وجود دارد یعنی فقر زمینه را برای این مسایل فراهم می کند. به این موضوع در متون دینی هم اشاره شده است که ما شما را با فقر و گرسنگی امتحان می کنیم این به آن معناست که فقر و گرسنگی می تواند منجر به اشتباهاتی در افراد شود یعنی اگر در کنار فقر مسایل کمک کننده مثل دین، خانواده و قانون وجود نداشته باشد فرد را به سمت کارهای غلط سوق خواهد داد پس فشار فقر ممکن است باعث شود فرد با ایده آل های دین داری فاصله پیدا کند. قطعا فقر در هیچ جامعه ای پسندیده نیست و اسلام هم به این امر توصیه نمی کند.
نوربخش در پاسخ به شبهه ای درباره ستوده شدن فقر در برخی متون دینی گفت: این بحث تفسیر بردار است و قطعا اسلام این امر را که کسی کار و تلاش نکند و خانواده اش در فقر زندگی کنند را نمی پذیرد و به نظر من این به این معناست که صرفا نداشتن پول توجیهی برای افراد فقیر نباشد که به علم آموزی و کسب آگاهی و تلاش برای بهبود زندگی اجتماعی بی توجه باشند و تمام تکالیف اجتماعی را از خود ساقط بدانند.بلکه از فقرا هم توقع پیشرفت و کسب فضیلت های انسانی را دارد و صرفا به جهت فقر به آنها برچسب زده نشده است و نگاه سایرین را نیز به آنها تغییر می دهد که نباید این افراد را از جامعه به خاطر فقر طرد کرد.
او بیان کرد: دین دایما افراد را به کار و کوشش دعوت می کند و به نظر من در جامعه ما افراد بیشتر از پول، به سلامت و شادی و اشتغال نیاز دارند تا سلامت روح و روانشان که بخشی از آن شامل دین داری است تامین شود امروزه اقتصاد دانان باید به ابعاد فرهنگی اجتماعی توجه کنند که جامعه ای شاد و سالم از نظر روحی و اجتماعی داشته باشیم. البته اگر در جامعه ای فقیر وجود نداشته باشد بسیار خوب است اما امکان پذیر نیست و با برنامه ریزی می توان سلامت و شادی و غیره را برای افراد فقیر هم فراهم کرد.
استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران گفت: دولت باید این نظام اقتصادی را که تنها برای چپاول گران و سودجویان مناسب است تغییر دهد. می دانیم که سرمایه دار در غرب در کنار سود خود برای جامعه نیز ایجاد اشتغال می کند اما در جامعه ما مشکل این است که تنها عده ای سودجو و چپاول گر رشد کرده اند و ثروت در جامعه در جهت رشد جامعه و بهبود اوضاع هم نوعان قرار نگرفته است. وظیفه اصلی دولت این است که سیستم اقتصادی را به سمتی ببرد که به این فاکتورهای اجتماعی و فرهنگی توجه شود و صرفا اقتصاد در مسیر ثروت و درآمد فردی نباشد بلکه در مسیری باشد که توانمندی های اجتماعی همه را برای یک رقابت برابر افزایش دهد.
وی افزود: ثروت باید در مسیر سلامت جامعه قرار بگیرد و این امر زمانی امکان پذیر است که ثروت تبدیل به یک سرمایه اجتماعی شود، نه این که سود فردی محسوب شود .در جامعه ما نظام اقتصادی نه سرمایه داریست و نه دینی و بسیاری از آسیب های اجتماعی منفی را همین ثروت ها به وجود می آورند.
نوربخش افزود: فقر همیشه عامل مشکلات اجتماعی و بزهکاری در جامعه نیست و بسیاری از مواقع، ثروت هم مشکل ساز است و همان گونه که در متون دینی ما آورده شده است گاهی ثروت باعث طغیان می شود. در جامعه ما نیز دیده شده است که ثروت باعث بی دینی و طغیان افراد می شود. ما، هم متفکر فقیر داریم هم ثروتمند جاهل.
او گفت: رابطه دینداری و فقر بسیار پیچیده است. فقر اقتصادی چون فقر فرهنگی را هم به دنبال دارد می تواند مشکل ساز باشد. همان طور که ثروت اگر ضابطه مند نباشد مثل ثروت های باد آورده که در جامعه ما هم کم نیستند می تواند ایجاد مساله کند. این است که در اسلام اسراف، تجمل گرایی، مصرف گرایی و به اصطلاح جامعه شناسان، شی گشتگی، مذموم شمرده است. یعنی انسان تبدیل به شی و کالا شود و انسانیت او به کنار برود.
استاد دانشگاه تهران افزود: از نظر اسلام سیستم کفایت و تکفل، یک سیستم اقتصادی مناسب و پسندیده است. یعنی افراد برای گذران زندگی خود به حد متعادل پول داشته باشند و سایرین را هم تکفل کنند و در صورت نیاز به سایرین نیز کمک کنند.
وی گفت: در یک جامعه همه نمی توانند کاملا برابر باشند اما آنچه مهم است این است که افراد به حد کفایت داشته باشند و نداری منجر به فقر فرهنگی و فقر اجتماعی نشود و بخشی از این مسوولیت به عهده دولت است. دولت می تواند تکفل بخشی از افراد جامعه را به عهده بگیرد. به عنوان مثال مسوولیت آموزش افراد فقیر را به عهده بگیرد تا همه بتوانند از آن استفاده کنند و فقیر هم از مسایل اجتماعی محروم نباشد. پس از نگاه اسلام اگر ثروتمند هم به سمت اسراف و تجمل برود دین داری غلطی خواهد داشت.
وی در پایان گفت: به نظر من مشکل اصلی جامعه ما ثروت های باد آورده است که باورهای دینی مردم را به شدت متزلزل کرده است. اگر سرمایه داری بدون برنامه و قانون و منطق باشد، سر از چپاول و سودجویی در می آورد که دین داری جامعه را متزلزل خواهد کرد یعنی اگر در جامعه ای خصوصا در یک جامعه دینی چنین اتفاقی رخ دهد، باور انسان ها ضعیف می شود و تزلزل ایجاد می شود.

انتهای پیام

دیدگاه شما