جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

نگاهی به دلایل تشکیل مجمع صادرکنندگان گاز

آیا اروپا می تواند خود را از گاز روسیه خلاص کند ؟

کد خبر: ۱۳۲۴۶
آیا اروپا می تواند خود را از گاز روسیه خلاص کند ؟

پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران - زهرا علی اکبری :

"امروز سازمانی جدید متولد شد ."این جمله را دبیر کل روس مجمع صادرکنندگان گاز وقتی بر زبان راند که برای اولین بار در هیات دبیر کلی این مجمع با نمایندگان رسانه های های گروهی روبرو شد .اما آیا تشکیل این سازمان یک ضرورت بود یا یک اقدام برای نمایش این ضرورت ؟
سالیانی پیش وقتی اوپک متولد شد ،بسیاری از شرکت های غربی در تلاش بودند تا بلکه بتوانند به طریقی بر این موقعیت پیچیده فائق آیند و کنترل بازار را در اختیار خود نگه دارند .در حقیقت شاید تشکیل اوپک پیش دستی تولید کنندگان نفت بر شرکت های بزرگ تولید کننده و دارای تکنولوژی تولید بود چرا که اگر اندکی دیرتر دولت های بزرگ تولید کننده گرد هم می آمدند و تشکیل اجلاس شان را با تاخیری هر چند کوتاه برگزار می کردند دیگر نمی توانستند کارتلی تحت عنوان اوپک را به نام خود زنند چون حتما این سازمان با سبک و سیاق و نامی دیگر از سوی شرکت های دارای تکنولوژی تولید نفت و به عبارتی هفت خواهران نفتی تشکیل می شد . بازار نیازمند تشکیلاتی بود که بتواند حرف اول و آخر را بزند و با بالا بردن و پایین آوردن سهمیه ها فضایی را از آن خود کند تا سود حداقلی برای همه حاضران در بازار تامین شود . در سال هایی که اوپک قدرت طلایی را در اختیار داشت ، هم شرکت های تولید کننده و هم کشورهای تولید کننده از قبل این بازار سود گزافی را ازآن خود ساختند . سهم اوپک از بازار نفت با گسترش تولید نفت در بسیاری از کشورها از یک سود و اختلافات داخلی اعضا از سوی دیگر روز به روز کمتر و کمتر شد تا جایی که حدود 25 درصد از سهم بازار در اختیار اوپک ماند . در این میان کارشناسان بر مساله ماندن در اوپک در چنین شرایطی در برخی از کشورهای بزرگ تولید کننده نفت حتی ایران به دیده تردید می نگرند و معتقدند آنچه از اوپک به کشورهای عضو می رسد محدودیت تولید و عرضه نفت در بازار است که در بسیاری موارد سود کشورهای غیر اوپک تولید کننده نفت نظیر روسیه را به همراه داشته و سبب شده است آنهایی که محدودیت اوپک را به دنبال خود ندارند بی محابا تر در بازار بتازند .
از سوی دیگر ،باید توجه داشت که در همین سازمان شصت و اندی ساله ی اوپک مساله ای تحت عنوان دبیر کل سال هاست که به مساله ای حساس برای برخی کشورها خصوصا ایران بدل شده است . طوری که ایران پس از آنکه اولین دبیرکلی اوپک را در اواخر دهه چهل از آن خود ساخت دیگر نتوانسته است پست دبیر کلی را احراز نمیاد .این اتفاق بی شک در عدم اجماع کشورهای عضو بر سر این مساله و ناراضایتی آنان بر ریاست یک ایرانی بر این سازمان ریشه دارد . از یویی باید توجه داشت که یم بار فرصت تاریخی ریاست ایران بر اوپک با عدم اجماع ایران برای معرفی گزینه ای جهت احراز پست دبیر کلی از دست رفت و تلاش ها همچنان برای این مساله ادامه دارد . اما آنچه سبب شد در این شرایط سازمانی بزرگ همچون اوپک برای یک حامل انرژی دیگر یعنی گاز ،تشکیل شود چیست ؟
خداحافظی با نفت؟
آمارهای ارائه شده نشان می دهد تا چند دهه دیگر ذخایر نفت اغلب کشورهای جهان رو به پایان است و از ذخایر فسیلی آنچه می ماند گاز است که عمری طولانی تر را به خود اختصاص داده است . پاکی سوخت گاز از یک سو توجه طرفداران محیط زیست را به خود معطوف نموده و از سوی دیگر در سال های اخیر بسیاری از کشورهای دارای ذخائر عظیم گازی نظیر روسیه و قطر در صدد ایجاد بازارهای بزرگ مصرف برامده اند و نسبت به توسعه این بازارهای در جهان اقدام کرده اند . سوخت پاکی که هم اینک مورد توجه کشورهای جهان است هم جایگزین مناسبی برای نفت محسوب می شود و هم می تواند معادلات آتی بازار نفت را تحت تاثیر قرار دهد . از این بود که ضرورت تشکیل اوپک گازی مورد توجه قرار گرفت و ایران در اقدامی مناسب نسبت به ارائه این پیشنهاد به کشورهای دارای ذخائرگاز اقدام کرد .
قیمت گاز طی سال های اخیر با کاهش چشمگیری روبرو بوده است . به عبارت دیگر هر بار قیمت نفت در بازارهای جهانی افزایش یافته است ،قیمت گاز نیز به تبع آن رو به فزونی گذاشته و هر بار قیمت گاز در بازارهای جهانی کاهش یافته قیمت این حامل انرژی نیز کاهشی مضاعف را تجربه کرده است . در بسیاری از قراردادهای فروش گاز فرمول قیمت گذاری بر اساس دردصی از قیمت نفت تعیین می شود . یکی از دلایلی که کشورهای دارای ذخائر گاز را مجاب به آن نمود که حضور سازمانی قدرتمند در عرصه بین المللی برای مدیریت بازار گاز لازم است همین نکته بود . کشورهای صادرکننده گاز با دیده تردید به کاهش قیمت این فراورده می نگریستند و معتقد بودند نباید با کاهش بهای نفت قیمت گاز دستخوش تغییراتی این چنین شود . بدین ترتیب گفت و گوهای مقتضی در باره این مسئله انجام خواهد شد و اعضای مجمع کشورهای صادر کننده گاز در این باره تلاش خواهند کرد و گام های موثری برای تثبیت قیمت ها بر خواهند داشت.
وزیر انرژی و صنعت قطر معتقد است بهای گاز طبیعی باید از زمانی که این ماده به عنوان منبع انرژی پاک شناخته شد، بهبود می یافت.اما باید توجه داشت که رشد سریع تولید گاز طبیعی مایع شده (ال.ان.جی) در سال های گذشته به طور بنیادی ساختار بازار جهانی گاز را تغییر داده و آن را متزلزل تر و غیر قابل پیش بینی تر ساخته است.افزایش تولید "ال.ان.جی" منجر به افزایش عرضه بین المللی این ماده و کاهش بهای آن شده است. ارزیابی های اخیر نیز نشان می دهد این روند تا دو سال آینده نیز تعدیل نخواهد شد.
از این رو نمی توان به سرعت به بهبود وضعیت قیمت ها و عدم تاثیر پذیری یک سویه قیمت گاز از بهای نفت امید داشت . این روند بی شک می تواند با تلاش و انسجام اعضا طی شود و منجر به تاثیر گذاری دو طرفه قیمت گاز بر نفت و نفت بر گاز در بازارهای جهانی گردد . اما انچه بیش از هر چیز توجه صاحب نظران این بازار را به خود جلب می کند این است که آیا این مجمع با ساختار کنونی اش می تواند اهداف پیش بینی شده و مد نظر ایران به عنوان پیشنهاد دهنده اصلی تشکیل این سازمان را برآروده سازد و سبب شکل گیری وضعیتی مطلوب گردد ؟ ایران، الجزایر، بولیوی، ترینیداد و توباگو، روسیه، قطر، گینه استوایی، لیبی، مصر، نیجریه، ونزوئلا اعضای مجمع کشورهای صادرکننده گاز و نروژ و هلند به عنوان کشورهای ناظر هستند. 11 عضو این مجمع در مجموع حدود 6 تریلیون و 254 میلیارد فوت مکعب از ذخایر گازی اثبات شده جهان (حدود 70 درصد) را در اختیار دارند، اما در سال 2008 کمتر از 44 درصد از گاز جهان را تامین کرده اند .
بر اساس اجماع همین اعضا روسیه که عنوان دیر پاترین صادر کننده گاز را از آن خود کرده است توانست دبیر کلی این سازمان تازه تاسیس را نیز به دست آورد . روسیه در سال های اخیر در صدد است نقش تاثیر گذار خود بر بازارهای صادراتی گاز را تثبیت نماید . خصوصا آنکه اروپا در صدد برامد با راه اندازی پروژه نتبوکو وابستگی خود به گاز وارداتی از روسیه را کاهش دهد . دست اندرکاران امور سیاست گذاری در غرب معتقدند وضعیتی که وابستگی اروپا به گاز روسیه ایجاد کرده است آسیب پذیری کمتر از جنگ جهانی دوم برای این کشورهای به همراه ندارد . بی شک روسیه تمام تلاش خود را در این سازمان به کار خواهد گرفت تا جای پایش را در این بازار سفت کند و نگذارد به راحتی اروپایی ها جایگزینی برایش دست و پا کنند . حداقل می تواند هزینه این جایگزینی را برای اروپایی ها چنان بالا ببرد گاز روسیه در اذهانشان خاطره ای خوش از روزهای خوش ارزانی گاز را تداعی کند .
آنچه نباید از نظر دور داشت این است که بدون تردید دیر یا زود این مجمع می تواند به جایگاهی در خور در بازار جهانی گاز دست یابد . از این روست که ضرورت تغییر در روند حرکت ایران در مسیر گاز احساس می شود . هر لحظه که می گذرد فرصتی است نایاب که برای همیشه از دست می رود .تلاش برای یافتن جایگاهی در خور در بازار جهانی گاز و همچنین اجرایی کردن قراردادهای منعقده و به نتیجه رساندن مذاکرات مفصل چند ماهه به همراه تدوین استراتژی دقیقی برای کاهش مصرف انرژی و به تبع آن گاز در کشور اقداماتی است که اگر امروز بدان عمل نشود نمی توان امید چندانی به تاثیر گذاریش در فردا داشت .


انتهای پیام

دیدگاه شما