توافق نفتی عربستان و روسیه بر سر عدم افزایش تولید نفت، در شرایطی که این دو کشور در مورد سایر مقولات و از همه مهمتر سوریه اختلاف نظرهای اساسی دارند، نشان از آن دارد که تاب اقتصادی آنها در مقابل قیمت های پایین نفت به پایان رسیده است.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، کاهش درآمد و ضعف ارز ملی در روسیه و عربستان سعوی دو کشور سبب شد تا آنها به میز مذاکره کشیده شوند. از حدود 2 سال پیش که ایران به دلیل تحریم هایی علیه برنامه هسته ای اش در فروش نفت با مشکل مواجه شد، کشورهای حاشیه خلیج فارس و در راس آنها عربستان، به افزایش سرسام آور تولید نفت روی آوردند تا فضای خالی بازار جهانی نفت را مال خود کنند.
عربستان که پیش از این با افزایش تولید نفت تلاش داشت ایران و روسیه را در کسب درآمد از نفت تحت فشار بگذارد اما در نهایت پس از اینکه خود و همسایگان عربش با کمبود بودجه ارزی و همچنین کسری بودجه مواجه شدند و افزایش قیمت فراورده های نفتی در داخل کشور نیز نتوانست معضل مالی آنها را حل کند، به ناچار درصدد تجدید نظر در میزان تولید نفت با هدف به تعادل رساندن قیمت آن در سطح بازارهای بین المللی شد.
پایین آمدن قیمت ها تا این حد عربستان و سایر تولیدکنندگان نفت را مجبور کرد تا به دنبال چاره ای برای این وضعیت باشند، توافق روسیه و عربستان و حمایت ایران از این توافق تنها یک روز پس از آن، نشان از عزم این کشورها برای صعودی کردن شیب قیمت نفت دارد.
اما اینکه این توافق تا چه حد می تواند بر قیمت نفت تاثیر بلند مدت داشته باشد هنوز مشخص نیست.
در شرایط کنونی تنها این مشخص است که خبر این توافق و حمایت ایران از آن قبل از آنکه حرکتی عملی صورت پذیرد توانسته اثرات مثبتی بر بازار نفت گذارد. قیمت نفت در بازارهای جهانی پس از استقبال ایران از تصمیم نفتی روسیه و عربستان و دیگر تولیدکنندگان اصلی سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) افزایش یافت.
از سوی دیگر نفت ذخیره سازی شده آمریکا کاهش یافته که این موضوع نیز بر رشد قیمت نفت در بازارهای جهانی تاثیرگذار بوده است.
این تحولات توانسته قیمت نفت را تا هفت درصد در یک روز کاری معاملات افزایش دهد که به گفته تحلیلگران، واکنش بازار به حمایت ایران از توقف افزایش نفت تولیدکنندگان اصلی نفت خام در بازار بود. البته بازار کماکان پرنوسان است و کاهش دوباره قیمت ها در روزهای آینده، دور از انتظار نخواهد بود.
ایران همواره از قیمت پایین نفت انتقاد کرده و همواره تاکید کرده است که از هر اقدامی به منظور تثبیت شرایط بازار و بهبود قیمت نفت خام حمایت می کند.
بیژن زنگنه، وزیر نفت نیز پس از جلسه ای که در تهران و با حضور وزرای نفت عراق، ونزوئلا و قطر برگزار شد از همکاری میان اوپک و غیر اوپک در بازار نفت استقبال کرد و گفت: ایران از تصمیمی که بین برخی اعضای اوپک و غیر اوپک به منظور حفظ سقف تولید برای تثبیت بازار و بهبود قیمت ها به نفع مصرف کننده و تولیدکننده، گرفته شده است حمایت میکند.
به عقیده زنگنه اگر چه این گام نخست است و گامهای بعدی نیز باید برداشته شود، اما این آغاز همکاری میان کشورهای عضو و غیر عضو برای بهبود وضعیت بازار جای خوشحالی دارد و ایران نیز از هر اقدامی برای تثبیت بازار و بهبود قیمتها حمایت می کند.
با وجود آنکه وزیر نفت عربستان در هفته گذشته از توافق با روسیه برای تثبیت تولید نفت خبر داده است اما وزیر امور خارجه عربستان با تاکید بر حفظ سهم خود در بازارهای جهانی گفت: ریاض تولید نفت خام خود را کاهش نمی دهد.
وی افزود: چناچه دیگر تولیدکنندگان نفت خام می خواهند تولید خود را محدود کنند یا تولید خود را برای جلوگیری از مازاد عرضه در بازار نفت، تثبیت کنند، اما عربستان آماده کاهش تولید نفت خام نیست.
وزیر امور خارجه عربستان گفت: قیمت نفت بر اساس عرضه و تقاضا و شرایط بازارمشخص می شود، عربستان از سهم خود در بازار نفت حمایت می کند و ما این مضوع را پیش تر گفته ایم.
این اظهارات زد و نقیض از سوی وزرای عربستان سبب می شود اعتماد جهانی به تصمیات این کشور با دیدی تردید آمیز مواجه شود و نگرانی بر سر پایبندی عربستان بر این توافق بیشتر باشد. این کشورهمچنان به دنبال حفظ سهم بازار و نفوذ در بازار نفت است و قیمت نفت در اولویت دوم قرار دارد بنابراین اگر احساس کند سهم بازارش با مخاطره روبرو می شود امکان دارد که این توافق را جدی نگیرد.
درست است که عربستان از کاهش قیمت نفت متضرر شده است اما همچنان فروش نفتش با قیمت های فعلی سود ده می باشد اما برخی کشورها از این کاهش بی رویه قیمت نفت آسیب بیشتری می بینند. کشورهایی که هزینه تولید نفت آنها بالاست و با سقوط قیمت نفت مجبور به توقف تولید برای جلوگیری از ضرر خواهند بود.
اغلب کشورهای خاورمیانه، نفت خام خود را با قیمتی زیر 10 دلار تولید می کنند بنابراین کاهش قیمت نفت هرچند که به بودجه کشورها لطمات فراوانی وارد کرده اما این کشورها همچنان از تولید نفت خود سود می برند اما در نواحی دیگر دنیا و در تولید شیل اویل ها ماجرا به شکل دیگری است.
بر همین اساس برخی کشورها مانند ونزوئلا درخواست نشست فوق العاده اوپک را دارند و به دنبال افزایش قیمت نفت هستند. برای همین هم وزیر نفت ونزوئلا در نشست های دوحه و تهران حضور داشت و تلاش می کرد تا همگرایی در بین کشورهای مختلف را ایجاد کند.
در همین مورد نرسی قربان، کارشناس انرژی بین الملل به جماران گفت: در شرایط کنونی، اوپک سقف تولید خود را رعایت نمی کند و برخی کشورها مانند عربستان، بیش از 1 میلیون بشکه از سهمیه خود در روز تولید می کنند که همین امر سبب کاهش قیمت نفت شده است.
وی ادامه داد: عده ای از اعضای اوپک در تلاشند تا این سقف تولید رعایت شود تا بازار نفت به قیمت های واقعی خود بازگردد.
این کارشناس انرژی افزود: تا زمانی که عربستان و دیگر کشورها حاضر نباشند تا سقف اوپک تولید کنند نمی توان منتظر جهشی در قیمت نفت باشیم .شاید در کوتاه مدت اظهار نظرها و خبرها بازار نفت را تحت تاثیر قرار دهد اما تحول بلند مدت نیازمند کارهایی عملی خواهد بود.
وی ایجاد تعامل بین کشورهای تولید کننده نفت را اصلی ترین راهکار برای افزایش قیمت نفت دانست و گفت: احتمال اینکه روسیه بصورت مستقیم با اوپک وارد مذاکره شود بسیار پایین است اما رایزنی های صورت گرفته می تواند این کشور را با اوپک همراه نماید.
مهمترین دستاورد این توافق می تواند این باشد که تولیدکنندگان نفت از تماشاچیانی که تنها نگاه کردن به تابلوی معاملات نفت خام را در دستور کار داشتند، به بازیگرانی فعال و کنشگر تبدیل شده اند و خود به دنبال راه حلی دست به کار شده اند و چشم انتظار نگاه مساعد بازار باقی نمانده اند.
به عقیده اکثر کشورهای تولید کننده نفت، قیمت کنونی نفت خام بسیار پایین است و این قیمت با قیمت مناسب در بازارهای جهانی بسیار فاصله دارد.
کسری بودجه اغلب کشورهای صادرکننده نفت و از جمله عربستان می تواند بازار جهانی را امیدوار کند که نتایج مناسبی از این توافق حاصل شود. البته این به شرط آن است که عربستان منافع سیاسی خود را بر منفعت اقتصادی ترجیح دهد و حداقل در کوتاه مدت از تک روی و تک صدایی در بازار نفت دست بر دارد.