استاد اقتصاد دانشگاه تهران هرگونه کمک نقدی به مردم را مغایر با کرامت انسانی می داند و معتقد است: یارانه ها، وام ها و کمک هایی که به مصرف کنندگان می شود، می تواند دستاوردهای دولت در مهار تورم را از بین ببرد. به جای ارائه اینگونه کمک ها به مردم، باید به بخش تولید کشور کمک شود تا از این طریق هم مردم منتفع شوند و هم چرخه صنعت و اقتصاد کشور بچرخد. البته صنعت ایران مشکلات دیگری نیز دارد که عدم نوسازی و عقب بودن از تکنولوژی های روز دنیا از مهم ترین آنها است.
علی اکبر نیکو اقبال در گفت و گو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، با بیان اینکه به دلیل وجود مشکلات زیاد اقتصادی، دولت باید آنها را اولویت بندی کند، در مورد برخی حمایت هایی که دولت در قالب تسهیلات به خریداران محصولات داخلی می دهد، اظهار کرد: این موارد برای ایجاد تحرک در تقاضا است. به دلیل اینکه دریافت کنندگان این تسهیلات فقط می توانند کالای ایرانی خریداری کنند، می توان امیدوار بود که موجودی انبار بسیاری از کارخانه های تولیدی کشور خالی شده و یا به حداقل برسد.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران صنعت داخلی را درمانده دانست و تصریح کرد: عوامل زیادی در این درماندگی دخالت داشتند. اکثر کارخانه های تولیدی ایران مواد اولیه خود را از کشورهای خارجی از جمله چین وارد می کنند. همچنین از آنجایی که می خواهند با قیمت های ارزان این قطعات خریداری شود قطعات غیر استاندارد می خرند.
گرفتار شدن صنعت ایران در باتلاق
وی ادامه داد: بهره وری و کارآیی صنعت کشور ما پایین آمده و از نظر قیمت، کیفیت و خدمات پس از فروش با قدرت رقابت با کشورهای دیگر را نداریم؛ در نتیجه مصرف کننده ترجیح می دهد علی رغم قیمت بالاتر، محصولات خارجی را انتخاب کند. بنابر این صنعت کشور ما در باتلاق بزرگی قرار دارد که باید به این مسائل همه جانبه رسیدگی شود. یکی از عوامل فرو رفتن در این باتلاق محصولاتی است که در انبارهای شرکت های تولیدی، بدون مشتری مانده است.
عضو انجمن اقتصاددانان ایران پایین آمدن قدرت خرید مردم را مهم ترین عامل اثرگذار در تقاضای خرید عنوان کرد و افزود: اگر مردم قدرت خرید نداشته باشند، هیچ خریدی نمی توانند انجام دهند و هرچقدر هم تسهیلات پرداخت شود فایده ای نخواهد داشت. به همین دلیل است که بانک مرکزی با اعطای تسهیلات مختلف سعی می کند که قدرت خرید مردم را افزایش دهد.
وی ضمن ابراز امیدواری از اینکه این تسهیلات باعث ایجاد تقاضای خرید در بین عموم مصرف کنندگان شود، تأکید کرد: این راهکار مشکل صنعت ما را به شکل موقت قطع می کند. نباید با این نوع فروش فکر کنیم که بیماری صنعت ما رفع شده است. در نتیجه این امر قرص مسکن و مداوای کوتاه مدتی است که نباید ما را گمراه کند که اقتصاد ایران و صنعت ما نیاز به یک جراحی دارد.
نیکو اقبال گرفتن اعتبار از بانک مرکزی را تشدید کننده تورم دانست و گفت: مناسبت ترین راه برای بهبود وضعیت صنعت کشور ما این است که از سرمایه گذاران خارجی علاقه مند به سرمایه گذاری در ایران دعوت کنیم تا به کشور ما بیایند. البته باید به این سرمایه گذاران تأکید شود ضمن اینکه محصولات خود را با تکنولوژی جدید تولید می کنند، تکنولوژی تولید این محصولات را به کشور ما بیاورند.
مدیریت پیمان های ما مسأله دارد
وی با تأکید بر اینکه قراردادهای مشارکتی شرکت های خارجی باید موجب زنده شدن صنعت ایران و بهبود شاخص هایی مثل کیفیت و خدمات پس از فروش شود، افزود: مقداری هم مدیریت پیمان های ما مسأله دارد. دولت باید بتواند این پیمان ها را طوری مدیریت کند که ضمن ارتقای کیفیت محصولات به افزایش بهره وری و تکنولوژی محصولات داخلی نیز کمک کند.
استاد اقتصاد دانشگاه تهران ادامه داد: بنابراین، اعطای تسهیلات به مصرف کنندگان و ایجاد شوک خرید مقدمه ای است که سیاست های بعدی باید به دنبال آن بیاید. در غیر این صورت این تسهیلات هیچ کمکی به پیشرفت صنعت و کشور ما نخواهد کرد.
وی در پاسخ به این سؤال که سود تسهیلات در نظر گرفته شده چقدر می تواند بر تقاضای خرید مردم اثر منفی داشته باشد؟ اظهار داشت: شاید این سودها قیمت تمام شده محصولات را حتی تا 2 برابر افزایش دهد، اما به دلیل اینکه تولیدکنندگان ما از نظر اقتصادی این قدرت را ندارند که از این سودها صرف نظر کنند، به نظر می رسد راه کار دیگری برای این امر وجود ندارد.
اگر دولت از صنایع حمایت نکند ورشکستگی آنها حتمی است
نیکو اقبال با انتقاد از کسانی که فکر می کنند اگر محصولات داخلی را خریداری نکنند تولیدکنندگان کیفیت محصولات خود را افزایش می دهند، گفت: اگر دولت از صنایع حمایت نکند ورشکستگی آنها حتمی است. بالأخره هر شرکت به فروش محصولات خود زنده است و از طریق سودی که از این فروش می برد می تواند نوسازی کرده و تکنولوژی جدید وارد کند.
وی خاطر نشان کرد: اگر یک شرکت تولیدی فروش نداشته باشد می توان گفت که ورشکستگی این شرکت محرز است. البته تجربه شرکت های تولیدی کشورهای دیگر از جمله کشورهای آمریکایی و اروپایی نشان می دهد که حمایت های مثبت دولت توانسته این شرکت ها را نجات دهد. حتی برخی از این شرکت های نوسازی شده تبدیل به پایه های صنعتی این کشورها شدند.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران ضمن تشبیه صنعت کشور به بیماری که ضعیف شده و برای روی پا ایستادن نیاز به کمک دارد، گفت: ممکن نیست که صنعت کشور ما بتواند بدون کمک های مختلف جان بگیرد و حتما احتیاج به نیروهای خارجی دارد تا از این بیماری ابتدایی خارج شده و بتواند روی پای خودش بیاستد. وقتی این بیمار روی پای خودش ایستاد، می توان انتظار داشت که - با حمایت های دولت - مدیریت کیفیت صورت بگیرد.
مدیریت دولتی مانع پیشرفت صنایع
وی علت دیگر مشکلات صنایع کشور را دولتی بودن برخی صنایع بزرگ عنوان و تصریح کرد: مدیران دولتی اگر از جایی برداشته شوند به جای دیگر می روند. این امر باعث می شود که این افراد زیاد به فکر بهبود وضعیت شرکت ها نباشند. ولی اگر شرکت ها و بنگاه های اقتصادی کشور در عین حال که به بخش خصوصی واقعی واگذار می شوند، بتوانند عوامل دیگری از جمله رقابت پذیری را بهبود دهند، می شود امیدوار بود که مشکلات آنها رفع شده و رونق به این شرکت های تولیدی باز گردد.
عدم نوسازی نقطه ضعف صنایع ایران
عضو انجمن اقتصاددانان ایران با بیان اینکه ما می توانیم ابداعات جدید صنعتی داشته باشیم که حتی در کشورهای پیشرفته صنعتی وجود ندارد، با انتقاد از اینکه در تقلید هم از تکنولوژی های کهنه و قدیمی کشورهای دیگر استفاده می کنیم این امر را نقطه ضعف صنعت ایران دانست و گفت: یکی از نقاط ضعف صنایع ایران این است که نوسازی در این صنایع صورت نمی گیرد. در حقیقت مدیران بخش صنعت ایران می توانستند در بسیاری موارد پیشرو بوده و قدم به قدم نوسازی را از هر نظر انجام دهند. این در حالی است که در کشورهای دیگر به طور دائم نوسازی انجام شده و محصولاتی با مشخصات و تکنولوژی های جدید ساخته می شود.
وی یکی از مواردی که در کشورهای صنعتی بسیار به آن توجه می شود و در کشور ما مغفول مانده است را بهبود تکنولوژی ذکر کرد و تأکید کرد: در سایر کشورهای جهان بهبود تکنولوژی یکی از موارد بسیار مهم بوده و همواره تکنولوژی های صنعتی آنها از هر نظر رو به رشد است. اما ما نه تنها از تکنولوژی های کهنه آنها تقلید کردیم، بلکه در مواردی شاهد این هستیم که حتی در قراردادهای جدید نیز به فکر تکنولوژی های جدید و نوسازی صنعت کشورمان نیستیم.
نیکو اقبال افزود: البته به دلیل بازار مصرفی که ایران می تواند برای سرمایه گذاران خارجی داشته باشد و همچنین موقعیت استراتژیک کشورمان در دسترسی به آب های آزاد که می تواند محصولات آنها را به سایر کشورهای منطقه و جهان بفرستند، سرمایه گذاران خارجی علاقه زیادی دارند که وارد کشور ما شوند. اگر ما شرایط مشارکت کشورهای خارجی در صنعت کشورمان را درست طراحی کنیم می توانیم بهترین استفاده را از این امکانات داشته باشیم و دولت می تواند نقش مؤثری در این کار بازی کند.
باید به جای مصرف کننده از تولیدکننده حمایت شود
وی در پاسخ به سؤالی در مورد اولویت قرار گرفتن بعضی از صنایع داخلی در حمایت های دولت نیز گفت: ما باید بین کمک هایی که به مصرف کنندگان و تولیدکنندگان می کنیم تفکیک قائل شویم. وقتی که به تولیدکننده کمک شود جلوی بیکاری گرفته شده و در عین حال کمک به اشتغال است و از این طریق درآمدهای جدیدی برای مردم به وجود می آید.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران اظهار داشت: اگر اقتصاد کشور بتواند برای مردم و کسانی که نیروی کار به حساب می آیند اشتغال ایجاد کرده و از این طریق توانمندسازی انجام دهد خیلی بهتر از این است که ما در کشور نیروهای بیکاری داشته باشیم که نیاز به کمک های دولتی دارند.
راه صحیح پرداخت یارانه
وی راه صحیح پرداخت یارانه را اختصاص این مبالغ به صنعت دانست و ادامه داد: تفاوت ما با کشورهای صنعتی پیشرفته این است که این کشورها کمک ها و حمایت ها را به تولیدکنندگان می دهند. چون وقتی تولید حمایت شود در پی آن فروش محصولات تولیدی در داخل و خارج از کشور افزایش پیدا می کند که ایجاد اشتفال و درآمد را به دنبال دارد. اشتغال و درآمدی که از این راه ایجاد می شود خیلی بهتر از این است که به مردم پول بدهند.
نیکو اقبال تأکید کرد: پول دادن به مردم با کرامت انسانی سازگار نیست. کرامت انسانی در این است که من آمادگی کار دارم و می خواهم کار کنم و درآمد و زندگی خوبی داشته باشم. این راه صحیح زندگی است؛ نه اینکه ما به جامعه خودمان القا کنیم که شما بدون کمک دولت نمی توانید زندگی کنید و همه را جیره خوار خود کنیم.
مهار تورم بالاترین اولویت است
وی تزریق نقدینگی به کشور را عامل افزایش تورم عنوان و خاطر نشان کرد: دولت به دلیل تورم زا بودن این کار را انجام نمی دهد. به دلیل اینکه ما یک تقاضای جدید ایجاد می کنیم و این تقاضای جدید اثرات تورمی دارد. الآن تورم حدود 13 درصد است و اگر دولت مجددا تبدیل به پخش کننده پول، اعتبار، وام و امثال آن شود تقاضاهای جدیدی ایجاد می شود که افزایش تورم را در پی دارد. تورم 10 برابر به مردم ضرر می زند.
استاد اقتصاد دانشگاه تهران ادامه داد:برای شرایط فعلی کنترل و مهار تورم بالاترین اولویت است. اکنون چیزی که مانده این است که دولت سعی کند به صورت های مختلف به شرکت های تولیدی انگیزه ورود و کار کردن بدهد؛ تا مجددا رونق به این بخش باز گردد. البته در کنار حمایت هایی که انجام می دهد باید نظارت و کنترل کافی داشته باشد که ضمن انتخاب مدیران شایسته نوسازی هایی در این شرکت ها انجام شود.
خصوصی سازی جدی تر دنبال شود
وی در پایان با تأکید بر اینکه باید خصوصی سازی جدی تر دنبال شود، گفت: فسادی که در برخی شرکت ها وجود دارد و همه چیز را به فساد می کشد و حتی قسمتی از کیفیت بد محصولات نیز به همین علت است. دولت اگر می خواهد موفقیت های میان مدت و طویل المدت داشته باشد باید ضمن توجه بیشتر به خصوصی سازی، با فساد و بوروکراسی مقابله کرده و از راه کم کردن هزینه ها بهره وری صنایع را بالا ببرد. اگر دولت این سیاست ها را دنبال کند می توان امیدوار بود که موفقیت های ماندگاری را در بخش صنعت کشور شاهد باشیم. در غیر این صورت درمان های موقتی که گاهی برای صنایع موقت در نظر گرفته می شود نمی تواند کارساز باشد و درمان قطعی بیماری اقتصاد ایران به حساب نمی آید.