بسیاری از ما انسانها در فصول پاییز و زمستان احساس خواب آلودگی میکنیم؛ اما برخی حیوانات یک قدم از ما فراتر رفته و تمام طول زمستان را میخوابند. به گزارش جی پلاس، بیشتر افراد خواب زمستانی را با خرس میشناسند، اما جالب است بدانید حیوانات زیادی مانند خفاش، سنجاب، خار پشت، زنبور و مار هم میتوانند به خواب زمستانی بروند. اما آیا ما انسانها هم میتوانیم تحت شرایطی خاص تمام طول زمستان را بخوابیم؟ برای پاسخ به این پرسش، ابتدا باید با ساز و کار و دلایل رفتن به خواب زمستانی در حیوانات آشنا شویم. واضحترین دلیل برای رفتن به خواب زمستانی، دوری از سرما است. خواب زمستانی یک دورهی طولانی از رخوت بدنیاست که در آن بدن با پایین آوردن حرارت خود و کاهش دادن سرعت ضربان قلب و تنفس، میزان سوخت و ساز خود را کاهش داده و در نتیجه به صرفه جویی انرژی میپردازد. شرایط سخت زمستان باعث میشود تا بسیاری از حیوانات با فربه کردن خود در تابستان بتوانند در طول فصل سرما تنها با استفاده از چربی ذخیره شده دوام بیاورند. خواب زمستانی معمولاً در حیوانات مناطق سردسیر دیده میشود؛ اما این قاعده بدون استثناء نیست. برخی حیوانات مانند لمور کوتوله در ماداگاسکار و جوجه تیغی آفریقایی در زیمبابوه هم به خواب زمستانی فرو میروند. علاوه بر این، خواب زمستانی تنها محدود به فصول سرد نمیشود.
این مدت زمان برای خواب زمستانی به طرز قابل توجهی طولانی است. مشخص است که دلایل دیگری به جز سرما برای خواب زمستانی وجود دارند. دلیل اصلی ممکن است در غذای این جانوران باشد. درخت مخصوصی که میوهی آن خوراک اصلی این جوندگان را تشکیل میدهد، برخی سالها محصول نمیدهد. این حیوانات باهوش نیز ظاهراً به نحوی میتوانند این موضوع را پیشبینی کرده و تمام طول آن سال را بخوابند.علاوه بر کمبود غذا، ممکن است دلایل دیگری نیز در به خواب رفتن حیوانات دخیل باشند. یکی از مهمترین علل مرگ پستانداران کوچک جثه، خورده شدن توسط جانوران شکارچی است. جوندگان کوچک با رفتن به خواب زمستانی میتوانند خود را از چشم شکارچیان مخفی کنند. پروانههای سفید جنوب اسپانیا نیز رفتار مشابهی از خود نشان میدهند. آنها به مدت سه ماه در تابستان به حالتی از رخوت و صرفه جویی انرژی فرو میروند که با نام aestivation یا خواب تابستانی شناخته میشود. تحقیقی در سال ۲۰۱۴ نشان داد که پروانههای سفید با این کار از خورده شدن تخمهایشان توسط نوعی زنبور جلوگیری میکنند. توماس راف از دانشگاه وین اتریش میگوید:
تا به حال گمان بر این بود که حیوانات تنها برای صرفه جویی در مصرف انرژی در شرایط سخت غذایی و آب و هوایی به خواب زمستانی فرو میروند، اما ظاهراً بسیاری از حیوانات برای فرار از دست شکارچی به این تکنیک متوسل میشوند.در حالی که دانشمندان اطلاعات خوبی از نحوهی تکامل خواب زمستانی در جانوران در اختیار دارند، اما هنوز نمیدانند این فرآیند برای اولین بار چه زمانی و در کدام جانور به وجود آمده است. راف در این باره میگوید:
احتمال میرود اولین بار، دایناسورهایی که در نزدیکی قطب شمال زندگی میکردهاند برای زنده ماندن در زمستانهای طولانی به خواب زمستانی فرو رفته باشند. تنها اشکال این تئوری این است که خواب زمستانی بر روی ریزساختارِ استخوانی جانوران، اثراتی از خود به جای میگذارد و تا به حال فسیلی از دایناسورها با چنین اثری یافت نشده است.حتی اگر دایناسورها اولین جانداران با قابلیت رفتن به خواب زمستانی نبوده باشند، این مکانیزم دارای قدمتی چندین میلیون ساله در جانوران است؛ چرا که در نمونههایی از هر سه دستهی عمدهی پستانداران این تکنیک تکاملی را میتوان یافت و این در حالی است که این سه دسته دهها میلیونها سال پیش از یکدیگر منشعب شدهاند. این یعنی برخی از حیواناتی که ما انسانها از نسل آنها هستیم نیز میتوانستهاند به خواب زمستانی فرو بروند.
یکی از آزار دهندهترین چیزها برای فضانوردان در ایستگاه بین المللی فضایی این است که مجبورند تا ۶ ساعت در طول روز ورزش کنند؛ در غیر این صورت استخوانهای آنها دچار آتروفی (ضعف) خواهد شد. اما فعالیت بدنی در شرایط سفینههای فضایی (دمای بالای ۳۰ درجه و هوای غنی از دی اکسید کربن) بسیار سخت است. اگر فضانوردان میتوانستند به خواب زمستانی فرو روند، دیگر لازم نبود به فعالیت بدنی در فضا بپردازند. حیواناتی که با استفاده از این تکنیک نیمی از طول سال را میخوابند، نه عضلاتشان ضعیف میشود، و نه از پوکی استخوان رنج میبرند.
گزارشهایی وجود دارند که نشان میدهند حیوانات هنگام خواب زمستانی از آسیبهای ناشی از تشعشعات در امان هستند. تشعشعات در فضا از اهمیت بالاتری نسبت به زمین برخوردارند. در حال حاضر افراد تنها حدود یک سال میتوانند در فضا بمانند. در صورت ماندن بیش از این مقدار در فضا، آسیبهای ناشی از تشعشعات احتمال ابتلای آنها به سرطان را بسیار افزایش خواهد داد. اگر بتوانیم انسان را به خواب زمستانی ببریم، و اگر این کار از ما در مقابل تشعشعات محافظت کند، ماموریتهای فضایی با طول بسیار بیشتری از آنچه امروز امکانش وجود دارد، ممکن خواهد شد.حتی ممکن است خواب زمستانی در مسکونی کردن سیارات دیگر نیز به یاری انسان بیاید. در حالت عادی، امکان بچهدار شدن در فضا وجود ندارد؛ چرا که تخمک و اسپرم در شرایط تشعشع بالا به قدری آسیب میبینند که امکان به دست آمدن فرزندان سالم بسیار پایین خواهد آمد. به عقیدهی دکتر هنینگ، با مطالعه بر روی آرایش ژنتیکی دیگر نخستیسانانی که به خواب زمستانی میروند (مانند لمور ماداگاسکار)، شاید بتوانیم روزی این قابلیت را در انسانها نیز ایجاد کنیم. البته در صورت موفقیت در رفتن به خواب زمستانی ممکن است با همان معایبی که حیوانات با آن روبرو هستند (مانند از دست دادن حافظه) روبرو شویم. مثلاً شاید بتوان فضانوردان را به خواب زمستانی فرو برد، اما ممکن است هنگامی که آنها از خواب بیدار شوند، اصلاً ندانند که چه کسی هستند و قرار است چه کاری را انجام بدهند.