12 سال مذاکره بر سر یک مناقشه ساخته شده از سوی کشورهای غربی برای تحت فشار قرار دادن جمهوری اسلامی ایران؛ موضوعی است که به این بهانه سال ها کشورمان را درگیر کرد و حتی برخی بی تدبیری ها در فضای داخلی منجر شد که تبعات سنگینی از این موضوع بویژه در مقوله تحریم های شدید اقتصادی و سیاسی بر کشور وارد شود، مساله ای که با روی کار آمدن دولت یازدهم و تدبیری که از سوی رئیس جمهور و تیم مذاکره کننده بر مبنای شعار " نرمش قهرمانانه " مقام معظم رهبری رویکرد گفتگو محور کشورمان برای حل مسائل بین المللی را در فضای جهانی نشان داد و غرب را وادار کرد در نهایت هر مساله را بدون تحمیل اقدامات ظالمانه نظیر تحریم، تنها و تنها در پای میز مذاکره مطرح کند. مسئله ی هسته ای ایران بحثی است که 58 سال است پایش به این خاک باز شده است و بعد از انقلاب و لغو قرار دادهای اتمی ایران با کشورهای اروپایی و آمریکا مدتی این فن آوری با سرعت کم به مسیرش ادامه می داد.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، سال 82 و در سال های پایانی دولت اصلاحات مناقشه ساختگی غرب درباره موضوع هسته ای ایران آغاز می شود و باعث شد بحثی که به تصور بعضی از فعالان این حوزه خیلی زود تمام می شد، دوزاده سال طول بکشد. مذاکراتی که با حسن روحانی شروع شد و به دولت حسن روحانی هم ختم شد. توافقی که سختی هایش بر دوش دولت اصلاحات و حسن روحانی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی و به عنوان مذاکره کننده ایرانی بود و حالا این دفعه در دولت روحانی به عنوان رییس جمهور، بار مذاکرات به دوش محمد جواد ظریف بود که ایران را در مقابل شش قدرت جهانی به یک توافق ظریف رساند. توافقی که بعد از مذاکرات 2ساله حسن روحانی، گفتگوهای 2ساله علی لاریجانی، بحث های 6ساله سعید جلیلی و گفتوگوها و مذاکرات هنرمندانه 2ساله محمد جواد ظریف به نتیجه ای که خواست مردم بود، رسید.
حسن روحانی اولین مذاکره کننده هسته ای ایران
سال 82 سال شروع مذاکرات و مناقشات ساختگی غرب بر سر مسئله ی هسته ای ایران بود. زمانی که بحث بر سر این مسئله به وجود می آید که دولت اصلاحات در سال های پایانی خودش قرار دارد. ابتدا سازمان انرژی اتمی مسئول پیگیری مناقشات هسته ای ایران و آژانس می شود و بعد از صدور قطعنامه شورای حکام علیه ایران وزرات امور خارجه به پای میز مذاکرات می رود و بعد از مدتی کش و قوس در انتخاب تیم مذاکره کننده و حمله نظامی آمریکا به عراق و افغانستان،مسئله ی هسته ای، به مسئله ای امنیتی-ملی تبدیل می شود و به همین دلیل حسن روحانی که آن روز ها به عنوان رییس شورای عالی امنیت ملی فعالیت می کرد به عنوان نماینده ی ایران در مذارکات انتخاب می شود.
محمدجواد ظریف، سیروس ناصری، امیرحسین زمانینیا، محمدرضا البرزی، علیاکبر صالحی، محمد سعیدی، مجید تختروانچی ،علی ماجدی و سید حسین موسویان تیمی بود که به سرپرستی روحانی وظیفه ی مذاکرات با طرف مذاکره که سه کشور فرانسه، آلمان و انگلیس بودند را بر عهده می گیرد و در مقاطعی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز در مذاکرات حاضر بود. حسن روحانی و تیمش با استراتژی اعتماد سازی، تنش زدایی و مذاکره بر اساس آنچه که شعار گفت و گوی تمدنها بود به میدان مذاکره می روند.روحانی به دنبال تعامل بازدارنده با مذاکره کنندگان بود و جلسات زیادی در این راستا با طرف مذاکره کننده گذاشته می شود که ماحصل آن صدور چند بیانیه می شود در راستای استراتژی و سیاست های آن زمان به تعلیق داوطلبانه می پردازد.
اولین مذاکره در سعد آباد
اولین دور مذاکرات هسته ای ایران و E3در مهر ماه 82 در محل کاخ سعد آباد برگزار می شود که بر اساس آن ایران می پذیرد فعالیت های هسته ای خود را برای عمل کردن غرب به تعهداتش در قبال کشورمان تعلیق کند، اما با بد عهدی غربی ها در روز های پایانی دولت اصلاحات، ایران تعلیق غنی سازی را می شکند و به فعالیت های اتمی در چارچوب قوانین بین المللی ادامه می دهد. ایران برای بازدید بازرسان آژانس انرژی اتمی از تأسیسات اتمی خود اعلام همکاری کرد و گازدهی در سانتریفیوژهای نظنر را در راستای راستیآزمایی و اثبات صلحآمیز بودن فعالیت هستهای ایران، بصورت داوطلبانه و برای مدت محدود تعلیق کرد. انگلیس و فرانسه نیز متعهد شدند تا از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل جلوگیری کنند.در این مذاکرات ریاست هیئت ایرانی را حسن روحانی و کمال خرازی بر عهده داشتند. ریاست هیئت اروپایی را هم دومینیک دو ویلپن، جک استراو و یوشکا فیشر وزیران خارجه سه کشور فرانسه، بریتانیا و آلمان بر عهده داشتند.
پاریس آخرین دور مذاکرات دولت اصلاحات
در آخرین دور مذاکرات دولت اصلاحات،آبان ماه 83 پاریس شامل امضای یک توافق نامه بین ایران و طرف مذاکره کننده بود.به موجب این توافق نامه ایران به عنوان اقدامی داوطلبانه در جهت اعتمادسازی و نه به عنوان یک تعهد قانونی می پذیرد که کلیه فعالیتهای مربوط به غنیسازی و بازفرآوری را متوقف کند و در عوض اتحادیه اروپا سعی در پذیرش ایران در سازمان تجارت جهانی نماید.""""""
دولت نهم و سیاست مقابله ای
برخلاف دولت اصلاحات که سیاستش گفتگو با جهان و حل مناقشات از طریق گفتگو بود دولت نهم آمده بود تا تنش برانگیز مناقشات را به حل برساند. پس از روی کار آمدن محمود احمدی نژاد سیاست های دولتی در ایران تغییر می کند و بر خلاف آنچه که امروز اصولگرایان امروز او را از خود نمی دانند احمی نژاد با سیاست های اصولگرایانه دست به تغییراتی در کشور علی الخصوص در بحث هسته ای می زند
لاریجانی،مقاومت سازنده؛ اما ناموفق
محمود احمدی نژاد در اولین اقدام هسته ای خود به اصفهان می رود با شکستن پلمپ ها،غنی سازی را از سر می گیرد و مناقشات هسته ای ایران و آژانس بالا می گیرد.دور جدید مذاکرات در دوران احمدی نژاد آغاز می شود و علی لاریجانی به عنوان مذاکره کننده وارد میدان مذاکره می شود. سید علی حسینی تاش، محمدمهدی آخوندزاده، محمد جعفری، سید عباس عراقچی، کاظم غریبآبادی، محمد سعیدی وجواد وعیدی علی لاریجانی را در دور جدید مذاکرات همراهی می کنند.لاریجانی که با روش روحانی در مذاکرات زیاد موافق نبود و از منتقدین مذاکرات وی بود به شرق روی می آورد و به دنبال حل حقوقی این مناقشه می رود.سیاست وی در مذاکرات"مقاومت سازنده در چارچوب اصول" بود و به دنبال بازی برد-برد با آزانس می رود که ماحصل این سیاست صدور سه قطعنامه علیه ایران می شود.
عده ای معتقدند سیاست های فکری و چارچوب ذهنی احمدی نژاد و لاریجانی قرابتی به هم نداشته و بعد از صدور قطعنامه های پی در پی احمدی نژاد لاریجانی را از مذاکرات هسته ای کنار می گذارد و سعید جلیلی جاگزین وی در مذاکرات می شود.
6 سال مذاکره تهاجمی و کمترین تغییر
مذاکرات زمان جلیلی به شنیدن نطق درباره تاریخ اسلام و ایران می گذشت. این را رابرت جی اینهورن، مذاکره کننده ارشد آمریکایی به هفته نامه طلوع صبح می گوید. اینهورن می گوید که بخش اعظمی از زمان مذاکرات 1+5 و سعید جلیلی رئیس سابق تیم مذاکره کننده هسته ای به بیان نطق و تاریخ اسلام می گذشته و به همین دلیل مذاکرات پیشرفت نداشته است.
سعید جلیلی پس از علی لاریجانی به میدان مذاکرات پا می گذارد و6 سال مذاکره کننده ایران برای حل مناقشه هسته ای می شود.6 سالی که به گفته ی کارشناسان نه تنها کمترین تاثیر را در حل مناقشه ی هسته ای که بلکه در بالاگرفتن بحث ها بین طرفین هم بی تاثیر نبود.جلیلی را در مذاکرات علیاصغر سلطانیه، محمدهادی زاهدیوفا، مهدی صفری، سید عباس عراقچی، مهدی محمدی، محمد جمشیدی وعلی باقری همراهی می کردند که چندی پیش برخی سایت ها به مقایسه ی سطح سواد علمی در حوزه ی سیاسی،علمی و روابط بین الملل این تیم با تیم محمد جواد ظریف پرداختند که در نوع خود جالب بود. جلیلی در مذاکرات به دنبال حیاط طیبه و مدینه فاضله بر اساس چارچوب های ذهنی خودش و محمود احمدی نژاد بود که در 6 سال مذاکره نتوانست به آن برسد.جلیلی سیاستی تهاجمی را در پیش می گیرد و به تقابل بازدارنده با گروه ۱+۵ دست می زند.در این دوران توافق ایران و آژانس و بیانیه تهران اتفاق افتاد و ۳ قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه ایران به تصویب رسید. همچنین تحریمهای یکجانبه آمریکا و اتحادیه اروپا آغاز شد.جلیلی هرآنچه مذاکره می کند به تیجه ای بهتر از انزوای ایران در بین کشورهای صاحب قدرت در دنیا نمی رسد.
دولت تدبیر و امید و سیاست برد-برد
دو مذاکره کننده هسته ای ایران در دو دوره ی مختلف به همراه 6 نفر دیگر رقیب هم در رقابت های انتخاباتی ریاست جمهوری می شوند و درنهایت روحانی رییس جمهور ایران می شود.
روحانی که خود روزی مذاکره کننده ارشد هسته ای ایران بوده حالا به عنوان رییس جمهور،یکی از اعضای تیم خودش در زمان مذاکرات را به عنوان وزیر امور خارجه بر می گزیند و پرونده هسته ایران را از شورای امنیت خارج و به دست ظریف و تیمش می سپارد.ظریف که سابقه ی قبلی شرکت در روند مذاکرات را دارد با سیاستی تقریبا شبیه سیاست روحانی در زمان مذاکرات به دنبال تعامل و گفت وگو و حل مناقشه ی هسته ای ایران با قدرت های جهانی و اتحادیه اروپا و آزانس است تیمی را انتخاب می کند که هرکدامشان از بهترین ها در حوزه ی خودهستند.
تیم مذاکره از دو گروه تشکیل شدهاست. اعضای گروه نخست، مدیران باسابقه وزارت امور خارجه هستند که مسئولیت مذاکره را بر عهده دارند.این گروه هسته اصلی تیم است.گروه دوم متشکل از تعدادی از کارشناسان وزارت خارجه، سازمان انرژی اتمی و دیگر نهادها که اعضای آن در مقام ارائه مشورت فنی به گروه اول فعالیت میکنند. مجید تختروانچی، حمید بعیدینژاد، داوود محمدنیا، محمد امیری، پژمان رحیمیان، امیرحسین زمانینیا، جمشید ممتاز، امیرحسین رنجبریان و سید عباس عراقچی تیم ظریف هستند که حالا بعد از 12 سال توانستند طلسم این مذاکرات را بشکنند و در مقابل قدرت های جهانی به پیروزی برسند.کاری که جلیلی و لاریجانی و حتی حسن روحانی نتوانستند در زمان صدارتشان بر تیم مذاکره کننده انجام دهند.
در وین چه گذشت؟
بیش از 20 روز دروین ماراتن نهایی ادامه داشت و شاید زمتنی کسی فکرش را هم نمی کرد که تا این اندازه به توافق نهایی نزدیک شویم و حالا با قرائت متن توسط ظریف و موگرینی این توافق حاصل شد.
شب گذشته، شبی پر از اخبار ضد و نقیض درباره ی توافق و رمان آن بود که حالا زمان آن رسید و ایران و شش قدرت جهانی به یک توافق جامع دست پیدا کردند.
ظریف در صحبت های قبل از کنفرانس مطوعاتی با بیان اینکه این یک اتفاق تاریخی است گفت:شاید یک توافق جامع نباشد اما در این زمان بهترین توافق است.
مذاکرات در دولت حسن روحانی در وین آغاز و در وین به اتمام رسید.مذاکراتی که دیگر نه با سه کشور اروپایی که حالا با 6 قدرت جهانی در جریان بود و کار به مراتب سخت تر از قبل شده بود.یکسال مذاکره هسته ای ظریف و تیمش عاقبت به لوزان کشید و۹ روز سرنوشت ساز و پر از اضطراب در نهایت به سیزدهم فروردین ماه و دانشگاه پلی تکنیک فدرال لوزان ختم شد. هتل بوریواژ لوزان این روزها میزبان ماراتن مذاکرات ایران و شش قدرت جهانی و نمایندگان اروپایی مذاکره کننده هستهای بود. ظریف و تیمش پس از ساعتها بیخوابی و بیش از صد و پنجاه روز مذاکره حالا مذاکرات را به نقطه ی پایانی خود رساندند.این شکل مذاکرات در ۹۰ سال اخیر بیسابقه بوده است.
ظریف در رسیدن به این توافق در دو جبهه جنگید.قدرت های جهانی دور میز مذاکرات و مخافان و دلواپسان داخلی در داخل ایران که به تدریج زهرشان بیش از خارجی ها بود چون از خود بودند.
حالا پس از 12 سال محمد جواد ظریف توانست با تدبیر مذاکرات را به نتیجه برساند و خود و تیمش را به قهرمانان ملی تبدیل کند.
مذاکراتی که ظریف در دور اول آن به عنوان عضو و در دور آخر به عنوان تمام کننده حضور داشت.همه ی مذاکه کنندگان به دنبال اتمام این مناقشه بودند که در نهایت ظریف توانست ایران را در برابر 5+1 به پیروزی برساند آنکه تمام کننده کار بود ظریف بود و در تاریخ ایران نامش به یادگار ثبت شد. حالا ظریف قهرمان ملی ایرانیان است و مردم ایران خوشحال از این توافق. توافقی که گاهی به رویا شبیه بود و ظریف توانست این رویا رابه واقعیت برساند. اکنون تمام کارشناسان سیاسی اعتقاد دارند که حل مساله هسته ای نشان داد که شعار دردی از مشکلات بین المللی کشور دوا نمی کند، بلکه در نهایت این دیپلماسی است که بر موضوع تنش و تقابل پیروز خواهد بود.
...................................................
گزارش: سینا رحیم پور