جماران -سینا رحیم پور/ "طرحی برای ارتقای کیفی مجلس"، موافقان طرح استانی شدن انتخابات مجلس اینگونه می گویند. آذر ماه سال گذشته کلیات طرح "استانی شدن انتخابات مجلس" در مجلس نهم به تصویب رسید تا نمایندگان کار را برای تصویب جزییات این طرح آغاز کنند. حال طرح استانی شدن انتخابات ایران در دستور کار مجلس است. هرچند برخی از نمایندگان اعتقاد دارند این طرح به عمر مجلس کنونی نمیرسد و زمان باقی مانده تا انتخابات برای تغییر در قانون انتخابات کافی نیست.
از ابتدای مطرح شدن این موضوع تعداد زیادی از فعالان سیاسی به موافقت و مخالفت با این طرح پرداختهاند. تغییر دستور طرح استانی حوزههای انتخابیه مجلس در حالی به تصویب مجلس رسید که اگر کلیات و جزئیات آن تا پایان این دوره مورد موافقت نمایندگان قرار گیرد، انتخابات مجلس دهم با سازوکار جدیدی برگزار خواهد شد. نمایندگان مجلس با 142 رای موافق،کلیات این طرح را به تصویب رساندند اما زمان زیادی نگذشت که تعدادی از همین نمایندگان به جمع مخالفین این طرح پیوستند. به طوری که 133 نماینده به فوریت این طرح در مجلس رای مثبت دادند.
مخالفین، این طرح را شروع قطع ارتباط نمایندگان با مناطق محروم می دانند و معتقدند حق شهر های کوچک در این طرح ضایع می شود.البته در موافقت و مخالفت ها با این طرح گاهی مسائل شخصی نمایندگان و سیاسیون هم دخیل می شود. در یک نگاه می توان دریافت کرد که نماینده ای که با بیست هزار رای از یک حوزه ی انتخابی راهی مجلس می شد، حال باید رایی بیشتر، آن هم از سوی تمام حوزه های انتخابی یک استان کسب کند. کاری که به نظر می رسد برخی نمایندگان فعلی مجلس ممکن است از پس آن بر نیایند. موافقین نیز در این رابطه نظرات خود را دارند.این اراد معتقدند این طرح به ارتقای کیفی مجلس کمک خواهد کرد و مجلس را به سمت نگاه ملی سوق می دهد. از سویی این طرح به جایگاه تحزب در ایران کمک خواهد کرد.
در صورت تصویب نهایی این طرح، در انتخابات مجلس شورای اسلامی، محدوده جغرافیایی هر استان به عنوان حوزه انتخابیه اصلی و حوزههای انتخابیه موجود تابعه استان، حوزه انتخابیه فرعی محسوب میشوند. براین اساس، تعداد آرا در شهرستانها دارای سقف مشخص خواهد بود و تعداد آرای کاندیداها در شهر خودشان باید از میزان سقف تعیین شده بیشتر باشد، تا آرای آنها در استان نیز مورد شمارش قرار گیرد. در نهایت نامزدی که بیشترین رأی را آورد وارد مجلس می شود.
طرحی قدیمی در دستور کار مجلس
اما این نخستین بار نیست که طرح استانی شدن انتخابات، در دستور کار مجلس قرار می گیرد اما هر بار به دلایل مختلف این طرح به نتیجه نرسید. این طرح بعد از لایحه «جرم سیاسی» یکی از قدیمی ترین طرح هاست که چند بار تصویب شده اما نتوانسته از فیلتر شورای نگهبان عبور کند. طرح استانی شدن انتخابات در مجالس پنجم وششم نیز مطرح شد که نتوانست تایید نمایندگان آن دوره را بگیرد.
علی تاجرنیا،نماینده مجلس ششم،در گفتگو با جماران در این رابطه گفت: دو طرح اصلاح تقسیمات کشور به سمت ایالتی شدن و استانی شدن انتخابات،به طور همزمان در مجلس ششم پیگیری شد،که با دریافت پیام های مخالفت از خارج از مجلس، این طرح ها در حد مباحث شور اول درکمیسیون باقی ماند.تاجرنیا در باره ی منشا پیام ها به جماران گفت : گاهی درخصوص مسائل مهم از سوی دولت و مقامات عالی رتبه به دلیل نگرانی هایی که داشتند پیام هایی به مجلس می رسید که این موضوع هم در همین دسته بود. علی تاجرنیا در باره ی دلایل رد این طرح ها افزود: مخالفت با این طرح ها بیشتر جنبه ی سیاسی داشت.در آن دوره تصور این بود که چون مجلس ششم این طرح را پیگیری می کند اغراض جناحی دخیل است اما واقعیت این است که ارتقا کیفی جایگاه نمایندگی و تغییر نگاه نمایندگان از منطقه ای به ملی بود که خوشبختانه در این مجلس این اتفاق افتاد.
سید حسین مرعشی، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران در باره ی پیشینه ی این طرح به جماران گفت:این طرح در مجلس ششم هم مطرح بود اما تفاوت هایی با طرح فعلی داشت.به گونه ای که آن زمان مطرح بود هر استان یک حوزه ی انتخابی به حساب می آمد و ایراداتی به این طرح از جمله حذف نقش آفرینی شهر های کوچک گرفته می شد.
موافقین و مخالفین چه می گویند؟
مجلس نهم در ماه های اخر عمر خود به نظر می رسد قصد دارد یک طرح قدیمی را به تصویب برساند تا نظام برگزاری انتخابات مجلس را تغییر دهد.بر اساس گفته ی نمایندگان مجلس تعداد موافقین این طرح بیشتر از مخالفین این طرح است اما مجلس سعی دارد این طرح را با اجماع بیشتری به تصویب برساند.این طرح در داخل و خارج مجلس،طرفداران و مخالفان خود را دارد. عادلانه شدن نظام انتخاباتی، ایجاد فرصت های برابر برای آحاد ملت، کنترل تخلفاتی نظیر خرید رای و تقویت فرهنگ تحزب، افزایش کیفی و کارایی مجلس با انتخاب داوطلبان شاخصتر و با صلاحیت برتر را موافقان این طرح مطرح می کنند، مخالفان اما می گویند: با اجرای این طرح حلقه ارتباط حاکمیت با مردم منطقه محروم قطع می شود. کسانی که در استان مشهور هستند میتوانند رأی بیاورند و همچنین در این طرح نمایندگان کنونی شانس بیشتری برای کسب آرا دارند. هزینههای انتخابات چند برابر شده و افرادی رای میآورند که به لابیهای قدرت و ثروت متصل باشند واز ورود نیروهای جدید اجتماعی به مجلس عملا جلوگیری می شود.
علی تاجرنیا از چهره های اصلاح طلب و نماینده دور ششم مجلس شورای اسلامی موافق این طرح است اما استانی شدن انتخابات را به تنهایی کافی نمی داند و به جماران می گوید:اگر قرار باشد روند نظارت و برگزاری انتخابات به گونه ای باشد که خیلی از افراد توانمند،نتوانند در انتخابات حضور پیدا کنند این طرح کارایی خود را از دست می دهد.نماینده مجلس ششم در ادامه درباره ی طرح فعلی گفت: واقعیت این است این که نمایندگان از جز جز کشور در مجلس حضور داشته باشند ایده ی خوبی است اما زمانی که ساختار حزبی در کشور شکل نگرفته و مسائل قومی و قبیله ای و بعضا تنش زا در انتخابات موثر می شود.از طرفی عده ای از نمایندگان از همان ابتدای ورود به مجلس به دنبال این هستند که در دور بعد نیز انتخاب شوند.
تاجرنیا در ادامه افزود:من موافقم که جایگاه نمایندگی ارتقا پیدا کند و با این طرح دغدغه های نمایندگان مجلس ملی تر خواهد شد.اما در گام اول بهتر این است که گروه ها و احزاب سیاسی،جامعیت این مسئله را مورد نظر قرار بدهند.به عنوان مثال لیستی را که گروه های سیاسی ارائه می کنند به گونه ای نباشد که مناطق کوچکتر را حساس کند و با واکنش منفی روبرو شوند.
این نماینده سابق مجلس این طرح را یک حرکت رو به جلو خواند و افزود:مجموعا این طرح یک طرح رو به جلو است اما بایستی دقت های لازم در این طرح انجام شود.این طرح اگر به تصویب برسد من این طرح را به نفع جریان های سیاسی و شخصیت های حقوقی می دانم به نظرم سطح انتخابات بالاتر می رود و از حضور نیروهایی که بدون شناسنامه در بعضی از مقاطع حضور پیدا می کنند و بعضا هزینه هایی هم به نظام تحمیل می کنند.
تاجرنیا نظرش را درباره ی انتخابات آینده مجلس اینگونه بیان کرد: اگر شرایط انتخابات مانند سه دوره گذشته باشد و نظارت استصوابی امکان حضور همه ی چهره های مطرح اصلاح طلب را فراهم نکند من با یک اکثریت شکننده ای پیروزی را با اصلاح طلبان می دانم اما اگر شرایط انتخابات ازاد تر باشد چیزی نزدیک به دو سوم مجلس را متعلق به اصلاح طلبان می دانم.در هر صورت اصلاح طلبان پیروز این دوره انتخابات خواهند بود
حسین مرعشی عضو شورای مرکزی کارگزاران و از اعضای شورای راهبردی اصلاح طلبان برای انتخابات مجلس نیز یکی از موافقین این طرح است.مرعشی معتقد است این طرح می تواند به آینده احزاب در ایران کمک کند.
نماینده دوره های پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی درباره ی طرحی که در مجلس نهم مطرح است در گفتگو با جماران گفت: این طرح یک طرح بینابین است و سعی شده است که نقاط ضعف طرح قبلی در آن گرفته شود.
وی نظرش را درباره ی این طرح به جماران گفت: من با این طرح موافقم و مجموعه ی حزب کارگزارن هم با این طرح موافقند چون این طرح به ملی شدن مجلس و تقویت جایگاه احزاب در ایران کمک می کند.
مرعشی اظهار نظر درباره ی مجلس آینده را کمی زود دانست اما معتقد است مجلس آینده ترکیبی متفاوت خواهد دانست و گفت:انشالله و با کمک مردم مجلس آینده را با نیروهای با کفایت و لایق پرخواهیم کرد تا مجلسی در طراز ملت ایران شکل بگیرد.
در حالی که مخالفان چنین طرحی معتقد هستند که در صورت اجرای آن، منابع به درستی توزیع نخواهد شد، اما علی مطهری، نماینده تهران در مجلس نیز با دفاع از آن می گوید که چنین طرحی باعث کاهش طایفهگرایی و ایجاد وحدت بیشتر بین نمایندگان خواهد شد.
اما مخالفان هم نظر خود را دارند.چه از سوی مجلس و چه از سوی احزاب کشور مخالفت هایی با این طرح صورت گرفته است.گزارش ها حاکیست که مخالفان این طرح بیشتر نمایندگان شهرستان های کوچک هستند که دغدغه شان این است که این طرح باعث می شود این نوع شهر ها کمتر مورد توجه قرار بگیرند.اما آن ها تنها نیستند و عده ای از نمایندگان پایتخت و مراکز استان ها نیز دلایل خود را برای مخافت با این طرح دارند.
گزارش ها حاکی از مخالفت علی لاریجانی با بند هایی از این طرح است که قرار است با بررسی این طرح در کمیسیون مربوطه مشکلات طرح برطرف شود.
اسدالله بادامچیان هم یکی از مخالفان طرح استانی شدن انتخابات است که در گفتگو با جماران گفت: موتلفه هنوز در این رابطه اعلام نظر نکرده است اما شخصا 22 مورد منفی و 8 مورد مثبت در این طرح دیدم.من این طرح را مفید برای مردمی بودن و شناخت نیروهای با استعداد نمی دانم و مخالف این طرح هستم و معتقدم این طرح مجلس شورای مردمی را به مجلس سنا تبدیل می کند که عده ای با رانت به مجلس راه پیدا کنند وبخواهند استانی فکر کنند.
این عضو شورای مرکزی حزب موتلفه در ادامه به جماران گفت: این طرح به روستاهای ما اسیب می زند،هزینه های تبلیغاتی نمایندگان را بالا می برد و این ها همه زمینه بروز فساد را فراهم می کنند.
عضو شورای مرکزی موتلفه درباره ی ترکیب مجلس آینده نیزگفت:هنوز زود است درباره ی این موضوع صحبت کنیم.طبیعی ست که در این مجلس رقابت ها زیاد و گسترده است.به نظر می رسد که در نهایت مردم هم مجلسی را انتخاب خواهند کرد که اولا اصولگرا باشد و اصول انقلاب را حفظ کند و در خط ولایت باشد و به همین ترتیب آرایش مجلس آینده را بیشتر از اصولگرایان پیش بینی می کنم.
نمایندگان شهر های کوچک از مخالفین عمده این طرح هستند. جماران در گفتگو با یکی از این نمایندگان دلایل مخالفتش را جویا شد.عارفی،نماینده جیرفت در مجلس شورای اسلامی و از مخالفین این طرح معتقد است این طرح رابطه ی حاکمیت و مردم را قطع می کند.
فرج الله عارفی در گفتگو با جماران درباره ی دلایل مخالفتش گفت:مسئولین از فرمانداران و استانداران و مسئولین عالی رتبه نمی توانند خودشان را به مردم برسانند اما تنها کسی که در حاکمیت مردم به راحتی می توانند با آن ارتباط برقرار کنند، نمایندگان مجلس هستند و با این طرح عملا رابطه ی بین مردم و حاکمیت قطع می شود.
عارفی معتقد است فضا به گونه ای ست که باید نخبگان در مناطق محروم حضور پیدا کند ودر ادامه گفت:عملا این نخبگان برای حضور مجبور می شوند از صاحبان ثروت و قدرت به عنوان اسپانسر کمک بگیرند و به این ترتیب مجلسی که نمایندگانش باید در خدمت مردم باشند در اختیار صاحبان قدرت و ثروت قرار می گیرد.عارفی در باره ی نظرات موافقان که معتقدند با این طرح مجلس به سمت ملی شدن می رود گفت:دوستان ما در مجلس معتقدند که مجلس باید فرصت قانون گذاری داشته باشدو این کاملا درست است.اما این طرح نقاط ضعفی دارد که قرار است در کمیسیون برطرف شود.
عارفی که در ابتدا از موافقین طرح بود اما بعد به مخالفین این طرح پیوست به جماران گفت: بنده به عنوان یک مخالف عرض می کنم این یک طرح جامع است و می تواند توجه نمایندگان به قانون گذاری را قوت ببخشد اما خالی از اشکال هم نیست شودیکی از این ایرادات همین است که ما چه ابزاری را می خواهیم استفاده کنیم که صاحبان ثروت به مجلس حاکم نشوند که امیدواریم اشکالات برطرف شود.وی در ادامه افزود:اکثریت مجلس هنوز با این طرح موافق هستند ولی قرار بر این است که ایرادات طرح برطرف شود تا اجماع بیشتری روی این طرح باشد.
دولت اما با کلیات و نفس طرح موافق است و با زمان ارائه ی آن مخالف است. مجید انصاری، معاون پارلمانی رئیس جمهوری، به ایسنا گفته است که :دولت با اصل استانی شدن انتخابات موافق است اما اکنون زمان مناسب و وقت کافی برای این کار وجود ندارد.
به گفته وی این طرح، استانی شدن محض نیست بلکه تلفیقی از شهرستانی و استانی شدن انتخابات است.
وی همچنین تأکید کرده با اجرای چنین طرحی معایب برگزاری انتخابات در حوزه شهرستانها حفظ شده و محاسن برگزاری انتخابات به صورت استانی از بین رفته است.
مجلس نهم،نقطه ی آخر طرح استانی شدن انتخابات؟
در روز هایی که همه ی گروه های سیاسی در تب و تاب برنامه ریزی برای مجلس دهم هستند.تصویب و یا عدم تصویب نهایی این طرح می تواند نقش مهمی در برنامه ریزی گروه های سیاسی برای مجلس آینده داشته باشد.به نوعی این طرح استراتژی گروه های سیاسی را برای برنامه ریزی های انتخاباتی شان تغییر خواهد داد.گروه هایی که تقریبا از یکسال پیش با طرح کنونی در حال برنامه ریزی برای مجلس بودند حال در یک دوراهی در برنامه ریزی هایشان روبرو هستند.طرحی که دو ایستکاه را در بهارستان جلو رفته است و تا حدودی به خط پایان بعد از سالها نزدیک شده است. باید دید آیا به ایستگاه آخر و تصویب نهایی می رسد؟