پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران_ اصغر میرشکاری :« اسلام هم زمان با اینکه به انسان مى گوید که خدا را عبادت کن و چگونه عبادت کن؛ به او مى گوید چگونه زندگى کن » (صحیفه امام، ج5، ص: 389) این فراز بیانگر دیدگاه امام خمینی(س) به عنوان احیاگر، منادی و مدافع اسلام ناب محمدی(ص) درباره اسلام است که در بطن خود جامع ترین تعریف را برای این دین حنیف ارائه می دهد. دقت در این فراز و سایر نظرات حضرت امام(س) در باره اسلام و مأموریت آن، بیانگر این حقیقت است که: اسلام برنامه یک زندگی سالم در همه شئون و ابعاد آن را فراروی بشر می گشاید و علاوه بر سامان دهی امور دنیائی، امور اخروی را هم به جد مورد توجه و هدایت قرار داده است، زیرا: «اسلام از هنگام ظهورش متعرض نظامهاى حاکم در جامعه بوده و خود داراى سیستم و نظام خاص اجتماعى و اقتصادى و فرهنگى بوده است که براى تمامى ابعاد و شئون زندگى فردى و اجتماعى قوانین خاصى وضع کرده است و جز آن را براى سعادت جامعه نمى پذیرد. مذهب اسلام همزمان با اینکه به انسان مى گوید که خدا را عبادت کن و چگونه عبادت کن؛ به او مى گوید چگونه زندگى کن و روابط خود را با سایر انسانها باید چگونه تنظیم کنى، و حتى جامعه اسلامى با سایر جوامع باید چگونه روابطى را برقرار نماید.» (صحیفه امام، ج5، ص: 389)
علیرغم دیدگاههای محدودنگری که اسلام و ادیان را منحصر به رابطه شخصی و فقط معنوی بین انسان و خدا به حساب می آورند و یا حد اکثر در چهار چوب کارهای تحقیقاتی و لای کتابها و منابر و مدارس می پندارند و مأموریت آن را فقط برای آخرت تعریف می کنند با یک چنین دیدگاه همه جانبه نگری که حضرت امام (س) ارائه می دهند، اسلام هم دین اجتماع و زندگی و برنامه پاسخ دهی به کلیه نیازها و وسیله رفع تمام مشکلات و معضلات فردی و اجتماعی است و هم سعادت اخروی ابناء بشر را تأمین می کند. دقت کنید:«اسلام یک چیزى نیست که براى یک طرف قضیه را فکر کرده باشد. اسلام در همه اطراف قضایا حکم دارد. تمام قضایاى مربوط به دنیا، مربوط به سیاست، مربوط به اجتماع، مربوط به اقتصاد، تمام قضایاى مربوط به آن طرف قضیه [آخرت]که اهل دنیا از آن بى اطلاعند. ادیان توحیدى آمده اند براى اینکه هر دو طرف قضیه را نگاه بکنند و طرح بدهند. نسبت به هر دو طرف قضیه آنها حکم دارند، طرح دارند. این طور نیست که یا این طرف را[بگیرند]، و از آن طرف غافل باشند؛ یا آن طرف را [بگیرند]، و از این طرف غافل باشند. نه، آن طرف هم نظر دارند؛ این طرف هم نظر دارند. خصوصاً اسلام که از همه ادیان بیشتر در این معنا پافشارى دارد» (صحیفه امام، ج10، ص: 18)
امام با چنین دیدگاهی به امر نظام سازی اقدام کردند و حاصل آن که بزرگترین ثمره آن همه تلاشها و رنجها و زحمتهای او و مردم ستمدیده ایران بود، همان جمهوری اسلامی است که بزرگترین و با اهمیت ترین امانت هم برای ملت شریف ایران و هم برای به ویژه مسئولان و برنامه ریزان است تا مطابق شأن یک نظام اجتماعی سالم، بالنده و با کارآئی بالا انجام وظیفه کنند تا توانائی اسلام در اداره جامعه نمایان شود و به نا توانی در این خصوص متهم نگردد که این خود یکی از بزرگترین نگرانیها و دغدغه های آن پیر فرزانه و یگانه دوران بود.
واضح است که در این دوران فرامدرن، در یک اجتماع زنده و پویا، برای داشتن برنامۀ راه مشخص و سامان اجتماعی، اصول و ضوابطی همچون سازمان سازی و سامان بندی نهادهای اداره جامعه از جمله قوای حکومتی و ادارات و دوایر مختلف با شرح وظایف مشخص و حد و حدود کاری معین و تقسیم کارها و تعریف حدود و مرزهای کاری و روشها و شیوه های اجرای درست آن لازم است و این البته تصور تصدیق شده ای است که در آن جای هیچگونه لیت و لعله ای وجود ندارد. ولی از آن جا که بعضا احساس مسئولیتهای فرامسئولیتی زمینه دخالت در اموری خارج از وظیفه را برای کسانی پیش می آورد که حاصل آن ولو از سر صدق نیت هم که باشد، به حیثیت نظام و سلامت روانی و آرامش آحاد جامعه لطمه وارد می کند، امام خمینی(س) بارها در قالب موضوعات متعددی نظیر ضرورت قانون گرائی، ضرورت حرکت در چهارچوب وظیفه تعریف شده، عدم دخالت در کار دیگران، پرداختن به وظیفه سازمانی و اداری، مذمت و محکومیت اعمال خود سرانه و غیره بدان پرداخته و ضمن خلاف شرع شمردن این اعمال، مطالب بسیار درس آموز و عملی را فرا راه جامعه قرار داده است. از جمله در27مرداد1359 ضمن اسلامی بر شمردن حرکت بر اساس وظایف و مقررات و موازین، چنین می فرمایند: «باید هر نهادى روى همان مقرراتى که دارد عمل بکند و امروز این یک مسئله اسلامى است. ... ملت باید پشتیبان همه این نهادها باشد و همه نهادها هم باید خودشان مقررات را به طورى که در هر نهادى مقررات هست عمل بکنند و خلاف مقررات، خلاف شرع است، نباید عمل بکنند. و هیچ طایفه اى و هیچ نهادى در نهاد دیگرى نباید دخالت بکند؛ نباید کمیته ها مثلًا دخالت بکنند در امر ارتش، نباید ارتش دخالت بکند در امر کمیته ها، نباید قوه اجراییه دخالت در قوه قضاییه یا تقنینیه بکند و نباید آنها در قوه قضاییه دخالت بکنند. باید به همان طورى که قانون اساسى اسلامى مقرر کرده است و ملت به آن رأى داده است، باید به همان طور عمل بشود و اسباب این نشود که هر طایفه اى براى خودشان یک حکومتى داشته باشند و یک کارهاى بر خلاف مقررات بکنند.» (صحیفه امام، ج13، ص135و136 )
همچنین در جائی دیگر با تأکید بر حرکت مطابق وظیفه قانونی تعریف شده وآسیبهای عدم پای بندی به آن چنین می فرمایند:
«هر کس باید کار خودش را خوب انجام بدهد، اگر در یک مملکتى همه گروههایى که هستند، همه جاهایى که اشخاص هستند و گروهها هستند، کار خودشان را خوب انجام بدهند، یک مملکت منظم مى شود، یک مملکتى مى شود که پیشبرد مى کند. اما اگر بخواهد هر کسى در کار دیگرى دخالت بکند، من بیایم دخالت کنم در کار شما، شما بیایید دخالت کنید در کار ما، نه من کارم را مى توانم انجام بدهم، نه شما مى توانید کارتان را انجام بدهید. این یک وظیفه شرعى- الهى است که من دارم به همه مى گویم، نه مخصوص شما، براى همه است این؛ براى پاسدارها هست، براى پاسبانها هست، براى ارتش هست، براى ژاندارمرى هست، براى مجلس هست، براى دولت هست، براى رئیس جمهور هست. این یک مسئله شرعى است، همه مکلفند شرعاً به اینکه کار را انجام بدهند. و آن چیزى که من مى گویم این است که لازم است این و باید بشود، هر کدام به وظایف قانونى شان باید عمل بکنند. قانون براى همه وظیفه معیّن کرده؛ اگر یکى دست از قانون بردارد و بخواهد دخالت دیگرى بکند، بر خلاف شرع عمل کرده. باید هر کس همان کارى، آقاى رئیس جمهور همان کارى که برایش معیّن کرده است قانون، همان کار مهمى که براى او قرار داده، آن کار را خوب انجام بدهد. مجلس آن وظایفى را که قانون برایش معیّن کرده همان را درست بکند، دیگر مجلس دخالت نکند در اجرا، و قوه مجریه در قوه مقننه و هر دو در قوه قضاییه. قواى قضایى سر جاى خودشان کار قضایىشان را انجام بدهند و این کار مهمى است. قواى مقننه باید کار تقنینشان را انجام بدهند و این کار مهمى است. دولت مجرى است باید کار خودش را انجام بدهد و آن هم کار مهمى است. ارتش باید کار خودش را انجام بدهد به آن حدودى که موظف است و این کار مهم است. اگر بنا باشد هر کدام در کار دیگر دخالت بکنند که این مملکت نمى شود. یک بازارى بیاید در ارتش دخالت بکند، این مثل این است که یک بازارى بیاید در فتوا دخالت بکند، خوب نمى شود اینکه ارتش بیاید در فتوا دخالت بکند، اهل فتوا بیایند در ارتش دخالت بکنند؛ این معنایش این است که هیچ کدام کار خودشان را نمى توانند انجام بدهند.» (صحیفه امام، ج13، ص: 61-63)
این درس آموزی در پیام 22خرداد 1367، به نخست وزیر و هیأت دولت وقت در زمینه مضرات خروج از وظایف و اختیارات قانونى چنین ادامه می یابد:
«بسم اللَّه الرحمن الرحیم/ جناب آقاى نخست وزیر، آقایان وزرا- ایّدهم اللَّه تعالى
مسئله اى را که لازم دیدم تذکر دهم این است که قوام نظام اسلامى ایران بر اتحاد در روش و حرکت در کُلیّتِ سیاستِ مورد قبولِ اسلام است. همگى باید سعى کنیم هر حرکتى، اعم از سیاسى، نظامى، اقتصادى و اجتماعى، که انجام مى دهیم به آن کلیت صدمه نزند. ترسیم کلیت متّخذ از اصول اساسى قوانین اسلامى است که هدایت فرد و جامعه را بر عهده دارد. هر مسئولى و هر متعهدِ به نظامى باید سعى کند براى پیشبرد نظام در چهارچوب محدوده وظایفش عمل کند؛ که در غیر این صورت، احتمال پاشیدگى نظام جدى است. لذا اگر هر وزیرى دخالت در کار وزیر دیگر نماید، که حتى دخالت او باعث رشد کار گردد، مورد قبول نیست؛ چرا که خروج از چهارچوب اختیارات ضررش بسیار بیشتر از رشد کار در نقطه اى دیگر است. روشن است که مشورت و هماهنگى و همکارى مورد بحث نیست.
این جانب گاهى به موضع گیریهاى وزرا و نمایندگان در خارج از محدوده وظایفشان برخورد مى کنم که متعجب مى شوم. از باب مثال سیاست خارجى کشور بر عهده وزیر امور خارجه است. اگر آقایان اعتراضى دارند، باید برادرانه در هیأت دولت مطرح کنند. اگر به اعتراض جواب قانع کننده اى داده شد، که چه بهتر؛ و الّا وزیر امور خارجه است که در چهارچوب سیاستِ ترسیمى از رهبرى نظام و یا مجلس، تصمیم گیرنده است. این شیوه پسندیده اى نیست که هر وزیر و یا نمایندهاى هر چه دلش خواست در مجامع عمومى بگوید. آقایان وزرا، من به شما و به نمایندگان محترم نصیحت مى کنم که سیاستهاى یکدیگر را تضعیف و یا تخریب نکنید؛ که اگر وحدت روش و حرکت در نظام نوپاى اسلامى صدمه ببیند، نتایجى که دنیاى استکبار از این برخوردها مى گیرد بسیار شکننده است. کارى نکنیم که دنیا فکر کند نظام اسلامى ایران با این اختلاف سلیقه ها و با این ابراز اختلافها هیچ گاه راه ثبات را نخواهد پیمود. خداوند به تمامى شما توفیق خدمت به بندگان خوب خدا را ارزانى دهد. و السلام. 22/ خرداد/ 67. روح اللَّه الموسوی الخمینى» (صحیفه امام، ج21، ص: 64و65)
و اکنون " فاعتبروا یا اولی الابصار". والسلام.