جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

گزارش خبرنگار جماران از لوزان ۲/

لحظه های آخر مذاکرات و چالشهای پیش رو

کد خبر: ۸۰۱۱۵
لحظه های آخر مذاکرات و چالشهای پیش رو
جماران- مهدی حاجیلو: روز آخر مذاکرات لوزان 2 در حالی در جریان است که مذاکرات فشرده ای به صورت دو و چندجانبه میان هیات های حاضر برگزار می شود. به گفته منابع نزدیک به هیات های ایران و آمریکا، موضوعات زیر همچنان در مرکز مذکرات قراردارد:

1- تحقیق و توسعه (R&D) در برنامه هسته ای ایران: برنامه اتمی صلح آمیز کشورمان در حال حاضر متکی به سانتریفوژهای نسل 1 و 2 (IR1 و IR2) است که در مجتمع های نظنز و فردو نصب شده و در حال کار هستند. در عین حال، ایران قصد ندارد در بلند مدت به کار با این سانتریفوژها که از تکنولوژی قدیمی تری برخوردارند، ادامه دهد، و در همین راستا به تحقیق و توسعه بر روی نسل های جدیدتر که از توان غنی سازی بسیار بالاتری برخوردارند، پرداخته است که حتی شامل نسل هشتم (IR8) نیز می شود. توان بالای غنی سازی نسل های جدیدتر همواره دغدغه ای جدی برای کشورهای غربی بوده، و با این ادعا که نسل های جدید، زمان لازم برای دستیابی ایران به سلاح هسته ای را کوتاه می کند، همواره اصرار داشته اند که ایران در مدت اجرای توافق احتمالی به سانتریفوژهای IR1 و IR2 اکتفا کند. مقامات کشورمان اما به صراحت گفته اند که محدودیت بر روی این فعالیت های تحقیق و توسعه، منافی حاکمیت ملی کشورمان و همچنین حقوق مصرح در معاهدات بین المللی است و لذا مورد موافقت ایران قرار نخواهد گرفت.
2- لغو تحریم ها: تحریم های اعمال شده علیه کشورمان به دو دسته کلی تقسیم می شود: تحریم های اشاعه ای-تسلیحاتی، که به کاربری های نظامی فناوری هسته ای برمی گردد و تحریم های اقتصادی-تجاری. این تحریم ها از سوی شورای امنیت سازمان ملل، اتحادیه اروپا و دولت آمریکا وضع شده اند. ایران همواره اصرار داشته که همزمان با امضا و اجرایی شدن توافق نهایی، باید تحریم های اقتصادی-تجاری به صورت همزمان و یکجا لغو/تعلیق شود، و تحریم های اشاعه ای-تسلیحاتی نیز طی یک برنامه زمانبندی مشخص به مرور لغو شود. در مقابل، کشورهای غربی منافع خود را در طولانی شدن زمان این فرآیند می بینند، تا از این طریق اهرم فشار تحریم ها برای مدت زمان بیشتری قابل بهره برداری باشد.
3- اجرایی شدن توافق از طریق صدور قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل: کشورهای غربی طی شش قطعنامه شورای امنیت که با عنوان فصل هفتم منشور سازمان ملل صادر شده، تحریم ها و محدویت های متعددی را به کشورمان تحمیل کرده اند، لذا هیات ایرانی همواره تاکید داشته که در صورت حصول توافق نهایی، باید قطعنامه ای در شورای امنیت صادر شده و هر شش قطعنامه قبلی را ملغی کند. کشورهای غربی نگران این امر هستند که با لغو کامل قطعنامه های قبلی، کنترل بر برنامه هسته ای ایران را از دست بدهند، چرا که بازگرداندن تحریم های شورای امنیت مستلزم رای گیری مجدد در این شورا خواهد بود که در این حالت روسیه یا چین ممکن است به هر دلیلی برقراری مجدد تحریم های شورای امنیت را وتو کنند. در نتیجه کشورهای غربی به دنبال تعلیق شش قطعنامه قبلی برای دوره یک سال و سپس تمدید تعلیق در فواصل معین در صورت پایبندی ایران به تعهداتش هستند. این گزینه برای ایران قابل قبول نیست، زیرا برداشته شدن تحریم ها را منوط به رای مکرر کشورهای غربی در شورای امنیت می کند، و ممکن است هر کدام از این کشورها به منظور چانه زنی، در این رای گیری ها کارشکنی کنند.
4- مرجع تشخیص پایبندی طرفین به تعهداتشان: کشورهای غربی پیشنهاد داده اند که تشخیص پایبندی طرفین توافق به تعهداتشان به شورای امنیت واگذار شود. این گزینه طبیعتاً نمی تواند مقبول ایران باشد، زیرا اعضای اصلی (صاحب حق وتو) در شورای امنیت همان کشورهای 1+5 هستند، در نتیجه، این شورا در اختلافات احتمالی میان ایران و گروه 1+5 بی طرف نخواهد بود. لذا گزینه هایی مانند تشکیل یک نهاد داوری بی طرف (مانند دادگاه دعاوی ایران و آمریکا) در حال مطرح شدن است. این گزینه با مخالفت همه کشورهای گروه 1+5 (حتی روسیه) مواجه شده، زیرا امکان به کارگیری حق وتو توسط آنان در شورای امنیت را از بین می برد.
5- ذخیره اورانیوم غنی شده ایران: یکی از بهانه جویی های اصلی گروه 1+5، ذخیره اورانیوم غنی شده ایران است، چه تاکید می کنند که در حال حاضر ایران استفاده ای برای این ذخایر ندارد و تنها مورد مصرف اورانیوم غنی شده در ایران، در نیروگاه بوشهر خواهد بود که روس ها طی قراردادی تامین سوخت آن را برای مدتی طولانی متعهد شده اند. به تصور کشورهای غربی، عدم وجود کاربرد صلح آمیز برای این ذخایر اورانیوم غنی شده می تواند منجر به استفاده آنها با هدف ساخت سلاح هسته ای شود، لذا باید این ذخایر از کشور خارج شود. در مقابل، ایران همواره بر این موضع تاکید کرده که اجازه نخواهد داد این ذخیره از کشور خارج شود، و هر گونه توافق برای کاهش این ذخیره نیز باید از طریق تبدیل آن به قرص سوخت یا رقیق سازی آن در داخل کشور باشد. در گذشته، کشور روسیه پیشنهادی مبنی بر انتقال این ذخیره به روسیه و نگهداری آن به صورت امانی را داده بود که با استقبال کشورهای غربی رو به رو شده بود و منجر به خوش بینی این کشورها به قبول پیشنهاد روسیه توسط ایران شده بود. آخرین شواهد این امر در هفته جاری رخ داد که برخی رسانه های غربی ادعاهایی مبنی بر موافقت ایران با این پیشنهاد را منتشر کردند. در عین حال، مسوولین کشورمان همواره بر عدم خروج این ذخایر از کشور تاکید کرده اند، که در آخرین اظهار نظر رسمی، دکتر عراقچی معاون وزیر خارجه کشورمان در شامگاه یکشنبه طی مصاحبه ای مجدد گزارشات فوق را تکذیب کرد.
6- متقابل بودن اقدامات طرفین و موضوع زمانبندی: طبق توافق اولیه در ژنو، باید اقدامات طرفین متوازن باشد، و این توازن باید در تعهدات «برگشت پذیر» و «برگشت ناپذیر» طرفین نیز متناسب رعایت شود. لذا کشورهای غربی مصر هستند که ایفای تعهدات به مراحل متعدد و زمان بر تقسیم شود و در مقابل هر مرحله از ایفای تعهدات توسط ایران، آنها نیز متقابلاً بخشی از تحریم ها را تعلیق/لغو خواهند کرد. در همین راستا کشورهای غربی یک زمانبندی 20 ساله را برای توافق پیشنهاد داده اند، که پس از طی شدن موفقیت آمیز این دوره، ایران می تواند دسترسی عادی به فناوری های هسته ای را تجربه کنند، و تا قبل از آن، باید محدودیت هایی را در زمینه های نظامی و هسته ای متحمل شود. در مقابل، ایران اصرار دارد که مراحل توافق تا حد امکان فشرده و کوتاه شود، و در همین راستا برای ایفای سریع تعهداتش تحت توافق احتمالی اعلام آمادگی کرده، و یک زمانبندی پنج ساله را برای این امر پیشنهاد داده است. به نظر می رسد با پافشاری هیات ایرانی، زمانبندی توافق نهایی شامل یک دوره هشت تا 10 ساله باشد که طی آن ایران برخی محدودیت ها را می پذیرد، و البته این محدودیت ها با یک شیب ملایم کاهش خواهد یافت تا در انتهای دوره اجرای توافق، کاملاً مرتفع گردد.
7- توافق یک یا دو مرحله ای: کشورهای غربی در ماه های اخیر بر لزوم دستیابی به یک توافق کلی (framework agreement) تا تاریخ 31 مارس تاکید داشتند، که در صورت حصول این توافق، جزییات آن تا پایان ماه ژوئن تدقیق و تدوین خواهد شد. لازم به یادآوری است که اصرار هیات آمریکایی بر توافق تا پایان 31 مارس (امروز) ناشی از فشارهای وارده از سوی کنگره و سنا به دولت آمریکاست، و هیات آمریکایی در تلاش است در روزهایی که مجلسین کنگره و سنا به مناسبت عید پاک در تعطیلی به سر می برند، به توافق با ایران دست پیدا کند و با مکتوب کردن آن در قالب یک توافقنامه، با «دست پر» به مصاف کنگره و سنا برود. در مقابل، هیات ایرانی مکرر اعلام کرده که به دلیل سوابقی از خلف وعده طرف های غربی، با توافق دو مرحله ای موافق نیست، و توافق باید یک مرحله ای و شامل کلیات و جزییات به صورت همزمان باشد. در نتیجه این امر، مهلت توافق تا پایان ماه ژوئن است و در صورت حصول توافق در این مرحله از مذاکرات، این توافق فقط شامل تفاهم بر روی راه حل ها خواهد بود که طی یک بیانیه مشترک اعلام می گردد. در نتیجه قرارداد یا توافقنامه ای در این مرحله امضا و مبادله نخواهد شد.
هیات های مذاکره کننده در هفته های اخیر، تلاش ویژه ای صرف برطرف کردن اختلافات فوق کرده اند، و به تایید طرف های مذاکره کننده، همه هیات ها عزم و اراده جدی خود برای دستیابی به تواقق جامع و «خوب» را به نمایش گذاشته اند. لذا باید دید که در این ساعت های پایانی، طرفین تا چه حد می توانند مواضع خود را به هم نزدیک کرده و تفاهمی تاریخی را رقم بزنند.

انتهای پیام

دیدگاه شما