جماران: ایران سرشار از جاذبه های گردشگری است وجود تنوع قومی از سویی باعث تنوع فرهنگی شده است و تنوع اقلیمی آن باعث تنوع طبیعت و جاذبه های طبیعی شده است. تنوع در دنیای گردشگری یک امتیاز و یک جاذبه مهم محسوب می شود. سالانه میلیون ها سفر در کشورمان انجام می شود و آمار نشان دهنده عدم توزیع مناسب سفر، به خصوص سفرهایی با هدف گردشگری به ویژه درایام تعطیلات در چهار گوشه کشورمان است. توزیع مناسب و متعادل سفر علاوه براین کخ باعث توسعه متعادل گردشگری در همه جای این سرزمین می شود ، موجب کم شدن فشار و تمرکز سفر در برخی مناطق بیشتر شناخته شده و حفظ محیط زیست آن مناطق می شود، مناطق بکر و جدیدی را مقابل گردشگران و کسانی که به دنبال سفر به مناطق کمتر شناخته شده کشورمان هستند قرار می دهد. علاوه بر اقدامات مدیریتی و فراهم کردن زیرساخت های گردشگری و تبدیل این مناطق به مناطق هدف سفر و گردشگری، رسانه ها هم در این راستا می توانند در شناساندن این مناطق دارای نقش باشند. پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، در آستانه سال نو و اوج سفرهای نوروزی در چند گزارش مجزا به معرفی چند منطقه کمتر شناخته شده از کشور زیبایمان خواهد پرداخت.
سفر به دشتستان
شهر بُرازجان مرکز شهرستان دشتستان واقع در استان بوشهر در ایران است. برازجان دومین شهر بزرگ استان بوشهر از نظر جمعیت است و در ۶۵ کیلومتری شمال شرق بندر بوشهر و بر سر راه ارتباطی و بازرگانی شیراز به بوشهر و در ارتفاع ۸۰ متری از سطح دریا واقع شده است. نامهای قدیم شهر به ترتیب تااوکه، برازگان و برازجان بوده است. برازجان یکی از مراکز تمدنی در دوران هخامنشی به شمار میآید. بقایای کاخ کورش در برازجان پیدا شده است. اطراف برازجان میتوان مناظر زیبایی از نخلستانها دید. این نخلستانها متراکم ترین نخلستانهای کشورند. همچنین دژ برازجان بزرگ ترین بنای تاریخی استان بوشهر است. مردم شهر به گویش دشتستانی حرف میزنند.
برای آشنایی بیشتر با این قسمت از کشورمان در استان بوشهر برخی از جاذبه های گردشگری دشتستان در ادامه معرفی می شود:
آبشار تلخ آب
آبشار تلخآب از جمله نقاط دیدنی و گردشگری بخش سعدآباد دشتستان در استان بوشهر است
این آبشار در شمال روستای تل سرکوه و در جنوب روستای شول واقع شده و از آبشارهای منحصر به فرد و زیبای استان بوشهر است. آب خروجی این آبشار در یک محوطه وسیع فرود میآید و این منطقه را به استخری طبیعی برای شنا در فصول گرم سال بدل کرده است.
آبشار تلخآب سالانه گردشگران فراوانی را از سراسر استان و کشور به خود جذب میکند.
رودخانه دالکی
رودخانه دالکی به طول 225 کیلومتر، از ارتفاعات دشت ارژن در غرب شیراز سرچشمه گرفته و سپس به سمت کازرون جریان مییابد. این رود پس طی مسیری طولانی و دریافت ریزابههای فراوان، وارد شهرستان دشتستان استان بوشهر شده و سپس در شهرستان بوشهر به رود شاپور پیوسته و رود حّله را تشکیل میدهد. این رود در نهایت در شهرستان گناوه، به خلیج فارس میریزد.
رود دالکی در قسمتهای شمالی برازجان، باغها و نخلستانهای وسیعی را مشروب میسازد و به واسطه کیفیت مناسب آب، استفادههای بسیاری در زمینه کشاورزی از آن میشود.
رودخانه دالکی در نقاط مختلف با نامهای محلی همچون سرخون، جره، شیرین و شور خوانده میشود.
در نزدیکی بخش سعدآباد شهرستان دشتستان، سدی با نام سد شبانکاره بر روی این رودخانه احداث شده است که از نظر گردشگری حائز اهمیت میباشد.
رودخانه شاپور
رودخانه شاپور با طول 220 کیلومتر، از ارتفاعات شمال شرقی کازرون سرچشمه گرفته و در تنگ چوگان به چشمه ساسان متصل میشود. این رود سپس از ناحیه غربی کازرون گذشته و پس از دریافت آب رودخانه شکستیان و طی یک مسیر کوهستانی، وارد دشت خشت شده و پس از آبیاری بیش از 2 هزار هکتار از زمینهای کشاورزی این منطقه و اتصال چند شاخه فرعی دیگر به آن، در نزدیکی روستاهای جره بالا و میلک، وارد دشت شبانکاره شهرستان دشتستان استان بوشهر میشود. رودخانه شاپور در استان بوشهر به رود دالکی پیوسته و با نام رود حلّه، به خلیج فارس میریزد.
به منظور بهرهبرداری بیشتر از آب این رودخانه، در استان بوشهر دو سد مخزنی به نامهای رئیس علی دلواری و انحرافی شبانکاره، بر روی آن بسته شده است. متأسفانه این امر سبب شده است رودخانه بسیاری از توانها و کارکردهای خود را از دست بدهد به عنوان مثال در گذشته زمینهای حاشیه رودخانه در فصل پرآبی از آب اشباع شده و پس از عقبنشینی آب، این زمینها به کشتزارهایی از صیفیجات همچون هندوانه، خربزه و … تبدیل میشد و در برخی روستاها نیز زراعت گندم و جو صورت میگرفت یا این زمینها که در منطقه با عنوان چم شناخته میشد، به عنوان مرتع به دامداران منطقه واگذار میگردید. در حال حاضر این کشتزارها از بین رفته و به جای آنها بیشهزارهایی از گز و درختچههای شورپسند به جا مانده است.
رودخانه شاپور اثرات مثبت زیست محیطی نیز در این منطقه داشته و به عنوان یکی از متنوعترین زیستگاههای آبزیان آبهای شور و شیرین همچون انواع ماهی، لاکپشت، خرچنگ و …، منبعی مطمئن در تأمین مواد پروتئینی ساکنان منطقه و کرانههای آن زیستگاه انواع پرندگان بومی و مهاجر بوده است.
علاوه بر این، جریان آرام و گاه خروشان رودخانه شاپور در منطقه خشک و سوزان جنوب کشور، یکی از زیباترین و دلانگیزترین چشماندازها را به وجود آورده بود که همه ساله گردشگران بسیاری از نقاط مختلف کشور به منظور بهرهمندی از این موهبت طبیعی، به این منطقه مراجعه مینمودند.
کاخ کوروش دشتستان
«کاخ کوروش دشتستان» تاریخی و بسیار مهم از دوران پر تمدن ایران، این کاخ در سال ۱۳۵۰ به وسیلهٔ هیأت باستان شناسی ایران حفاری شدهاست. با توجه به شیوههای معماری و استفاده از سنگ سیاه و سفید زمان احداث آن را به دورهٔ کوروش بنیان گذار زنجیره هخامنشی منسوب کردهاند. این کاخ که در جنوب شرقی برازجان و در کنار رودخانه خشک آردی قرار دارد یکی از پایگاههای مهم ایران دورهٔ هخامنشی در ساحل خلیج فارس بودهاست. کاخ برازجان بر طبق تحقیقاتی که انجام شده در اواخر سلطنت کوروش ساخته و پرداخته شدهاست و از نظر حجاری و هنر معماری آن چنان که از پایه ستونها و اشیاء کشف شده بر میآید جدیدتر و ظریف تر از پاسارگاد است. بنابراین میتوان گفت که این بنا هنگامی ساخته شده که هنر اصیل حجاری و معماری عصر کوروش به تکامل رسیدهاست. متاسفانه به علت ناتمام ماندن بنا چنین به نظر میرسد که علل عقیم ماندن این کاخ مصادف با مرگ او به سال ۵۲۹ پیش از میلاد است. بنابراین میتوان تاریخ بنای کاخ برازجان را در همین حدود یعنی ۵۲۹ قبل از میلاد دانست.
یکی از آثار ارزشمند و بینظیر، کاخ زمستانی کورش هخامنشی است که در جنوب غربی برازجان قرار دارد و این اثر عظیم فاصلهای حدود 500 متر تا جادهی بوشهر ـ برازجان دارد. این بنای زیبا در سال 529 قبل از میلاد به وسیلهی سر سلسلهی هخامنشیان یعنی کورش هخامنشی ساخته شده ولی به علت مرگ او در این سال ناتمام مانده و فقط ته ستونهای کاخ که از سنگهای سیاه و زرد رنگ ساخته شده به جا مانده است. در سال 1351 که کارگران در حال حفر کانال جهت رساندن آب به شهر بوشهر بودند، در این مکان به سنگی سیاه دست یافتند که با انعکاس خبر به فرمانداری و اعزام تیمی از باستانشناسان به منطقه پس از حفاری متوجه شدند که کاخ زمستانی کورش در این منطقه واقع شده است. این بنا از سال 1351 تا سال 1382 در زیرزمینی مدفون بود که در سال 1382 به همت استاد بزرگ دکتر "علی اکبر سرافراز" حفاری لازم صورت پذیرفت و ته ستونها آشکار شدند و این بنا مورد توجه جهانگردان و علاقهمندان به فرهنگ ایران زمین قرار گرفت. از آن سال تا کنون در چند مرحله، حفاری صورت گرفته که هنوز هم به حفاری و کاوش نیاز است. بنا به عقیدهی باستانشناسان، این بنا در کنار شهر " تا او که" taoke ـ که شهری تاریخی بوده ـ قرار داشته و این شهر مسیر شمالی ـ جنوبی داشته و تا نزدیکی روستای بنداروز ادامه داشته است.
ته ستونهای این کاخ از نظر معماری بسیار زیبا و در نوع خود بینظیر هستند.
حجاری که بر روی این سنگها صورت گرفته به شکل دایره است و طرز قرار گرفتن سنگها بر روی هم، دیدهی هر رهگذری را به طرف خود جلب میکند و هنر و معماری گذشتهی ایران زمین را به یاد میآورد که چه زیبا این معماران پر تلاش در کنار رشته کوه گیسکان این سنگ ها را حجاری نموده و پس از آن با طی کردن مسیری طولانی این سنگها را به منطقه حمل نموده و در این مکان قرار دادهاند. باستانشناسان هدف از ساخت این بنای عظیم در این منطقه را تسلط داشتن برآبهای خلیج فارس و نظارت بر ساحل خلیجفارس دانستهاند که میتواند سند محکم و قاطعی از تسلط ایرانیان بر خلیجفارس باشد. البته در گذشته راههای قدیمی استان یعنی راه توز ـ تا اوکه ـ لیان از کنار این شهر میگذشته و شهرهای باستانی استان یعنی سیراف در جنوب و مهرویان و سینیز در شمال و نجیرم و لیان و توز را به هم وصل مینموده است.
شهر تاریخی توز
شهر تاریخی تَوَّز یا توج یکی از شهرهای مهم دشتستان قدیم بوده و از اهمیت بسیاری برخوردار و در نزدیکی روستای زیراه کنونی قرار داشته است.
منطقه باستانى توز در محلى بین روستاهاى زیرراه، اردشیرآباد و سعدآباد از توابع دهستانهاى دشتستان در حاشیه رودخانه شاپور دالکى قرار دارد.
توز شهرى تجارتى بوده که پارچههاى کتانى ملون و گلابتوندوزى آن شهرت زیادی داشته است. رودخانه شاپور که از نزدیکی آن مىگذرد غالباً رودخانهٔتوز (توج) نامیده مىشده است.
این شهر بزرگ و پرآوازه، بزرگترین مرکز پارچه بافی ایران آن روزگار بوده و نخلستانهای بیشماری داشته و در اکثر کتب تاریخی و جغرافیایی از این شهر نام برده شده است.
همه مورخان و جغرافینویسان توز را شهری بزرگ دانسته و از پارچهبافی آن یاد کردهاند و نوشتهاند که در این شهر بیش از 1000 باب مغازه پارچه فروشی وجود داشته است.
این شهر عظیم که وسعت آن را تا روستاهای اطراف سعدآباد هم نوشتهاند یکی از شهرهای مهم جنوب کشور بوده و انبار غله کشور در کنار این شهر قرار داشته و تا قرن پنجم آباد بوده و پس از آن رو به ویرانی نهاده است.
آثار این شهر در اطراف روستای زیرراه تا نزدیکیهای شهر سعدآباد کنونی فراوان دیده میشود. از آسیاب بادی تا چشمه و کوپال و … که همه بیانگر این حقیقت است که زمانی این مکان جایگاه شهری بزرگی بوده است.
پیرهداف؛ یکی از مکانهای دیدنی شهر سعدآباد است، در محدوده شهر توز قرار دارد و مربوط به زمانی است که توز وجود داشته است.
چشمه زیرراه از شهرت فراوانی برخوردار است و در اکثر فصول به خصوص در فصل بهار عاشقان و علاقه مندان به طبیعت را به طرف خود دعوت مینماید و مسافران و گردشگران از طبیعت سرسبز آن بهره فراوان میبرند.
پارچه و لباسهای ساخت شهر توز آن قدر مرغوبیت داشته که برای ساخت لباس پادشاهان از آن استفاده میکردهاند.
توج در سرحد کورههای اردشیر خوره و شاپور خوره واقع بوده است. هرچند که جغرافیدانان اسلامی، سرحدات کورهها را دقیقاً مشخص نکردهاند و در آثار آنان مطالب ضد و نقیض دربارۀ وابستگی شهرها با این یا آن منطقه دیده میشود، اما بیشتر جغرافیدانان دورۀ اسلامی توج را از شهرهای کورۀ اردشیر خوره دانستهاند و مقدسی آن را در شمار شهرهای کورۀ شاپور خوره برشمرده است.
توج در کنار رودخانۀ شاپور واقع بوده است و به واسطۀ شهرت این شهر، این رودخانه، پس از رسیدن به توج، رودخانۀ توج خوانده میشده است. این شهر بنا به وضع اقلیمیاش، هوایی گرم و نخلستانهای فراوانی داشته است.
در 322ق/934م، برخی از نواحی فارس از جمله توج دستخوش تاخت و تاز پیروان ابوطاهر قرمطی واقع شد؛ اما در نبردی که میان قرمطیان و اهالی توج روی داد، قرمطیان منهزم شدند و یکی از سرداران بزرگ آنها به نام ابن غمر در این جنگ به اسارت درآمد و والی توج وی را نزد خلیفه به بغداد فرستاد.
در همین سال، فارس به تصرف عمادالدوله ابوالحسن علی بن بویه درآمد و توج نیز ضمیمۀ قلمرو آل بویه شد. به روزگار عضدالدولۀ دیلمی طوایفی از اعراب شام به فرمان وی در توج اسکان داده شدند.
توج در سدۀ 6 ق/12م رو به ویرانی نهاد و در قرن 8 ق تنها نامی از آن مانده بود، چنانکه حمدالله مستوفی در سدۀ 8 ق تنها از خرابههای آن یاد کرده است.
کوه پدری
کوه جم در سی کیلومتری شمال شرق سیراف و سواحل شمالی خلیج فارس قرار دارد محلی ها و ساکنان قدیمی دشتستان بزرگ به کوه جم، پوز یا پدری می گویند چون قله این کوه شبیه پوز است اما در کتاب اوستا از این منطقه به "ور جم کرد" نام برده می شود به همین دلیل نام جم نیز بر آن گذاشته شده است. اما یک پژوهشگر با استفاده از نام "پدری" که نام رسمی کوه و به معنی پارادایس یا بهشت اوستاست، واژه پردیس را برای آن انتخاب کرد به همین دلیل اکنون از واژه پردیس در کل کشور برای اماکن، مناطق حتی نام دختران نیز استفاده می شود.یک محقق و پژوهشگر کار بررسی تاریخ ایران را از سال 1980 تا کنون آغااز کرده و به این نتیجه رسیده که آغار تمدن بشریت و پیدایش زمین در منطقه ای به نام کوه پوز پدری یا جم در استان بوشهر است.وی معتقد است که اولین بار نام منطقه بکر"جم" بر روی نقشه باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی به عنوان قدیمی ترین منطقه پارینه سنگی ایران با شماره 26 ثبت شده است.
جنگل گلوبردکان
جنگل گلوبردکان یکی از مناطق گردشگری واقع در بخش ریز در شهرستان جم استان بوشهر است.
این جنگل با داشتن درختان بسیار سایهگستر و رود تقریباً دائمی همه ساله پذیرای مهمانان بسیاری است.
جنگل گلوبردکان ریز از جمله مناطقی است که عید نوروز بسیار پر تردد و مهمانپذیر بوده و به دلیل وسعت نسبتاً زیاد تعداد زیادی از مسافران نوروزی و مردم بومی میتوانند از محیط مفرح آن استفاده کنند.
دژ برازجان یا کاروانسرای مشیرالملک
این بنای معتبر و مستحکم که به دژ برازجان یا کاروانسرای مشیرالملک برازجان بزرگ معروف است، در مقابل میدان اصلی شهر برازجان قراردارد، که از ابینه باشکوه دورهٔ قاجاریه به شمار میرود و در سال ۱۲۸۸ قمری مطابق با سال ۱۲۵۰ شمسی بنا به دستور یکی از نیکوکاران شیراز به نام حاج میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی با هزینهای معادل چهل هزار تومان به پول آن زمان و با معماری استادانه مرحوم حاج محمد شیرازی ساخته شدهاست:
مصالح بکاررفته: تماما سنگ و ساروج و تخته سنگهای بزرگ و کوچک در دیوار و کف
تعداد برج: دارای چهار برج میباشد
مساحت: ۷۰۰۰مترمربع بازیربنایی معادل ۴۲۰۰مترمربع
ارتفاع هربرج: ۱۲٫۷۰متر
تعداد اتاق: ۶۸ باب اتاق داراست
این دژ تا مدتهای مدیدی به عنوان زندان مورد استفاده قرار میگرفتهاست. این دژ در اصل کاروانسرایی از دورهٔ قاجاریه است. در سال ۱۳۶۲ به شماره ۱۶۳۸ به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسیدهاست. این دژ دارای سنگرهای دیدبانی میباشد که در مرکز شهر و برای مقابله دشمنان به شهر ساخته شده بود.
غار چهل خانه
در شمال سعدآباد از توابع برازجان، رودخانة شاپور از بین صخرههای سنگی و لایههای شن و ماسة متراکم عبور میکند. در دو سمت کمرکش این صخرهها تعداد زیادی دخمه به صورت اتاقکهای کوچک کنده شده است. این دخمهها از درون به هم متصل هستند و در هر یک از اتاقها طاقچهها و آبراهههایی نیز کنده شده است.احتمال میرود که آنها از نوع دخمههای تدفینی دورههای مادی و ساسانی باشند. در حال حاضر 23 اتاق از آن سالم برجای مانده و بقیه در اثر گذشت زمان و عوامل طبیعی از میان رفته اند. با توجه به تحقیقات وسیعی که در مورد چرایی حفر این دخمه ها توسط باستانشناس معروف احسان یغمایی انجام گرفته و همچنین با توجه به موارد مشابه این دخمه ها در بندر سیراف و جاهای دیگر همه باستانشناسان بر این متفق القول هستند که این غارها محلی برای دفن اجساد بودند، (استودان ،استخوان دان)چرا که مردمان زرتشت به سبب مقدس شمردن عناصر چهارگانه، آب، خاک،آتش و باد اجساد خود را در خاک دفن نمیکردند تا قداست خاک محفوظ بماند پس این نظریه های دیگربرای کاربرد چهل خانه که اکثرا بر سر زبانها میباشد نظیر معبد میترا، قلعه فراموشی، محل نگهداری بیماران لا علاج و ...همگی باطل می باشند.
نمایی از طبیعت زیبای جنوب در عطیبه دشتستان