جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

برگزاری نشست علمی «جریان های افراطی در جهان اسلام: مطالعه ی داعش»در پژوهشکده ی امام خمینی و انقلاب اسلامی؛

تاکید بر رحمانیت اسلام در برابر خشونت، تکفیری ها را به حاشیه می راند

تکفیر در دو عامل استوار است گفت:«عامل اول جهل و تعصب و برداشت های غلط از دین است که عمدتا توسط عوام اتفاق می افتد. و عامل دوم سرسپردگی خواص است.

کد خبر: ۶۴۵۸۷
تاکید بر رحمانیت اسلام در برابر خشونت، تکفیری ها را به حاشیه می راند

جماران- نشست علمی «جریان های افراطی در جهان اسلام» با محوریت مطالعه ی موردی داعش، روز چهارشنبه در محل پژوهشکده ی امام خمینی و انقلاب اسلامی برگزار شد.

به گزارش خرنگار جماران در این نشست که با حضور اساتید دانشگاه و پژوهشگران و حضور یادگار امام حجت الإسلام والمسلمین سید حسن خمینی در قسمتی از آن برگزار شد، مباحث مختلفی از جمله علل سیاسی و منطقه ای و فرامنطقه ای شکل گیری گروه تروریستی داعش و نیز مبانی اندیشه ای آن مورد بررسی قرار گرفت.

نخستین سخنران این جلسه دکتر محمد علی مهتدی، پژوهشگر ارشد پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه، با اشاره به عوامل شکل گیری داعش و دست داشتن قدرت های فرامنطقه ای در ایجاد آن، گفت:«تلاش امریکا ابتدا بر این بود که با حمله به لبنان، آن را به سرزمین سوخته تبدیل نماید و در جنگ اسرائیل با حزب الله، سران اسرائیل بر این باور بودند که حزب الله را ظرف سه روز نابود خواهند کرد. در ادامه ی این طرح، بنا بود تا سوریه را به عنوان همپیمان ایران از عراق و لبنان زیر فشار بگیرند و رژیم آن را عوض کنند. بنابراین هلالی که ایران متکی به آن بود و هلال شیعی نامیده می شد از بین می رفت و می شد به آسانی به ایران حمله کرد.»

وی سپس افزود:«خانم رایس که در آن زمان وزیر امور خارجه ی امریکا بود، در زمان آغاز جنگ اسرائیل و حزب الله در یکی از سخنرانی های خود، این جنگ را درد زایمان تولد خاور میانه ی جدید دانست. تصور آنان بر این بود که کشور های منطقه در پایان این فرآیند تجزیه می شوند و امنیت اسرائیل تضمین خواهد شد.»

دکتر محمد علی مهتدی در ادامه، با بیان این که پس از پایان جنگ و پیروزی حزب الله، آقای نصر الله به یک قهرمان ملی و فراملی در جهان عرب تبدیل شد گفت: «این امر اسرائیل و امریکا و همپیمانان آن ها را در منطقه بسیار ترساند. رئیس وقت موساد گفت ما در برابر یک زلزله هستیم و تنها راه ما این است که در برابر حزب الله، یک جریان افراطی سنی ایجاد کنیم. خانم کاندولیزا رایس هم در همان زمان سفری به مصر انجام داد و در آن سفر، به جای وزیر خارجه با رئیس دستگاه امنیتی مصر و ۵ کشور عربی دیدار کرد. طرح داعش از همانجا پایه ریزی شد. البته القاعده پیش از آن وجود داشت اما این نیروی جدید باید ضمن این که تحت کنترل است، هدف اصلی آن نیز مبارزه با شیعه باشد.»

پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات استراتژیک خاور میانه، در ادامه افزود:«فردی که امروز خود را ابوبکر البغدادی معرفی می کند و این نام اصلی او نیست، در آن زمان در زندان ابوغریب زندانی بود. در آن زمان توسط همین مقامات با او قرار گذاشته شد تا وی داعش را ایجاد نماید. قطر و عربستان نیز هزینه های آن را پرداختند البته نام این گروه در ان زمان داعش نبود.»

دکتر مهتدی سپس با بیان خاطره ی یکی از مقامات امنیتی فرانسه در سفر خود به انگلستان گفت:«این مقام یک سال بعد از آن، در سفر خود به انگلستان گفت مشاهده کردم که در لندن مشغول جذب تکفیری ها و دادن پول و اسلحه به آن ها هستند تا آن ها را به عراق و سوریه برای جنگ بفرستند و از من هم به عنوان نماینده ی فرانسه خواسته شد که فرانسه نیز در این طرح شرکت کند. اما من به این دلیل که فرانسه منافعی در آن نداشت این پیشنهاد را رد کردم.»

وی در ادامه ی سخنان خود با بیان این که تبلیغات ضد شیعی و ضد حزب الله در این مقطع ناگهان شدت یافت افزود: «ناگهان حرف این شد که حزب الله دست پرورده ی ایران است و هدف ایران نیز ترویج تشیع و شیعه کردن جوانان سنی است. از طریق همین تبلیغات پیروزی حزب الله بر اسرائیل لوث شد. در آن زمان شرایط منطقه متفاوت بود اما از زمانی که انقلاب های کشور های عربی آغاز شد منطقه تغییر کرد و نقشه های دقیقی پس از آن کشیده شد که چگونه این انقلاب ها را به عراق و سپس سوریه سوق دهند و دولت اسلامی در عراق و شام را ایجاد کنند.»

دکتر مهتدی سپس به بیان خاطره ای درباره ی ملاقات با معارضان سوری پرداخت: «من در آن زمان در دوحه بودم و شبکه ی الجزیره جشنی برای پیروزی انقلاب مصر برگزار نموده بود. در آن جشن بسیاری از شخصیت های معاند سوری نیز بودند. آن ها در یکی از ضیافت های شام از من پرسیدند که به نظر تو می توان در سوریه انقلاب نمود؟ من در پاسخ گفتم انقلاب های عربی به دلیل احساس ملت عرب به زیر پا گذاشتن کرامت آنان بوده است اما سوریه کرامت خود را از مقاومت می گیرد و انقلابی در سوریه به وقوع نخواهد پیوست. آنان خندیدند و به من گفتند خواهیم دید.»

!S1!

وی در ادامه ی سخنان خود با بیان این که اعضای داعش را بین ۳۰ تا ۵۰ هزار نفر تشکیل می دهند گفت:«اقلا نیمی از این افراد از خارج از خود عراق و سوریه و حتی کشور هایی مثل کانادا و استرالیا آمده اند. در این میان شبکه ای جهانی ایجاد شد تا بین ۲۰۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰ نیرو را از همه ی جهان وارد سوریه و عراق نماید. پیش از آن که داعش به مناطق نفت خیز دست یابد و به وسیله ی فروش نفت از طریق دولت ترکیه به درآمد روزانه ۳ میلیون دلار دست یابد تمامی هزینه های این گروه از طریق کشورهایی همچون عربستان و اردن تأمین می شد.»

دکتر مهتدی در ادامه ضمن بیان این که بنا بر این بود که داعش تحت کنترل باشد و شیعه کشی را در عراق و سوریه آغاز کند گفت: «اما اکنون داعش از کنترل خارج شده است و به جای آن که به سمت موصل برود به سمت اربیل رفته است و این درحالی است که اربیل پایگاه نفتی امریکا است. با همه ی این احوال باز هم نقش اصلی را در بیرون راندن آنان از اربیل، نیرو های ما و متحدان ما بازی کردند.»

دکتر مهتدی در پایان سخنان خود گفت: «مسلم است که داعش را غرب و اسرائیل ایجاد کرده اند و هدف آن ضربه زدن به شیعه و نفوذ ایران در منطقه بوده است. اما وقتی دیو را از بطری بیرون آوردید بازگرداندن آن به درون بطری بسیار سخت خواهد بود.»

دومین سخنران این نشست دکتر احمد نثاری رئیس بنیاد اندیشه ی اسلامی، سخنرانی خود را با موضوع مبانی اندیشه ای تکفیر آغاز کرد. وی در ابتدا با طرح این سوال که آیا می توان برای تکفیر پیشینه ای فکری و عقیدتی متصور بود گفت:«به اعتقاد من تکفیر مبنای اندیشه ای ندارد و در طول تاریخ هر گاه که به وجود آمده است فاقد پیشینه ی معرفتی و دین شناسی بوده است و البته تکفیر مختص اسلام هم نیست.»

دکتر نثاری سپس با بیان این که به نظر من تکفیر در دو عامل استوار است گفت:«عامل اول جهل و تعصب و برداشت های غلط از دین است که عمدتا توسط عوام اتفاق می افتد. و عامل دوم سرسپردگی خواص است.»

وی در ادامه به بیان نمونه هایی از تکفیر در تاریخ اسلام پرداخت: «اولین نمونه ی تکفیر در تاریخ اسلام خوارج بودند. عوامل ایجاد این گروه عبارتند از نادیده گرفتن عترت پیامبر(ص) و همچنین دسیسه ها و توطئه های بنی امیه برای استفاده ی ابزاری از خواص و وعده دادن به آن ها. نمونه ی دوم تکفیر در زمان نهضت عاشورا به وقوع پیوست. در جریان فتوا های شریح قاضی مبنی بر تکفیر امام حسین(ع) نیز همین واقعه روی داد و باز با همین دو عامل روبرو می شویم: اول تبلیغات بنی امیه و تردید ایجاد کردن در تبعیت از امام و دوم خیانت شریح که از خواص بود.»

دکتر نثاری در ادامه با بیان این که این ماجرا در فرقه های کلامی نیز رد پاهایی دارد گفت:«مثلا در دعوای اشاعره با معتزله نیز ماجرا همین بوده است. اما در اینجا هم همه چیز برای از میدان به در کردن رقیب بوده است. نمونه ی دیگر آن فتوای مشهور غزالی درباره ی فاطمیون است. در دوران اخیر نیز نمونه ی آن وهابیت است.»

وی در ادامه ی سخنان خود با بیان این که محمد بن وهاب خود را منتسب به نگاه ابن تیمیه می داند گفت: «اما هنگامی که به تاریخ نگاه می کنیم می بینیم این افکار بیشتر در نگاه شاگردان ابن تیمیه به چشم می خورد تا در نگاه خود او. و می بینیم که از زمان پایه ریزی این جریان ها بُعد ایدئولوژی در همه ی آن ها به شدت کمرنگ شده است.»

وی در ادامه ی سخنان خود درباره ی وهابیت افراطی در عربستان افزود: «از زمانی که ملک عبد الله روی کار آمد، شکافی میان خاندان آل سعود ایجاد شد. زیرا ملک عبد الله به افکار باز گرایش پیدا کرده بود و این شکاف ها تا حدی شد که بر دیوار ها می نوشتند الموت للأمیر الرافضی. یعنی مرگ بر امیر رافضی»

دکتر نثاری سپس با اشاره به عوامل پیدایش داعش گفت:«شکل گیری داعش دو عامل دارد. یکی جریان ها و مصادر قدرت برای نفوذ در منطقه و بهره برداری از منابع آن. دوم عوامیت و توده ی مردم در برداشت های نادرست از دین که پیاده نظام این جریان هستند. در نهایت باید بگویم به اعتقاد من حرکت های تکفیری منشأ فکری و اندیشه ای ندارند و جریان های قدرت فقط از جریان های تکفیری استفاده کرده اند.»

!S2!

وی سپس در قسمت پایانی سخنان خود با طرح این سوال که در کشور ما چه باید کرد که ما دچار این ماجرا نشویم گفت:«اولا این موضوع اختصاص به اهل تسنن ندارد به نظر من هر نوع تندروی و حرکت خارج از چهارچوب نیز قرینه ای از وجود این دیدگاه است. زمانی آیت الله جوادی آملی فرمودند وقتی ولیعهد کشوری از دنیا می رود و مردم در کشور ما شیرینی پخش می کنند و جشن می گیرند نتیجه ی این امر همین می شود که در جایی بمبی منفجر می شود و شیعیان کشته می شوند. انسان باید زمانه شناس باشد. ممکن است برنامه ای یا آئینی در مقطعی از زمان کاربرد داشته باشد. به خصوص در برنامه ها و آئین هایی که ما به نام مذهب و مکتب تشیع برگزار می کنیم باید بسیار دقت کنیم.»

سخنران پایانی جلسه دکتر محمد یزدان فام معاون پژوهشی پژوهشکده مطالعات راهبردی بود که در ابتدای سخنرانی خود گفت:«به نظر من خاورمیانه یکی از پیچیده ترین مناطقی است که علوم سیاسی و روابط بین الملل می تواند در صدد شناخت آن باشد.» وی در ادامه گفت:«در اینجا الگو های دوستی یکسان نیست و کمک به دوست دوستتان الزاما به کمک به دوستتان منجر نمی شود. وجود فقر و فلاکت از یک طرف و انباشت ثروت های کلان از طرف دیگر، انرژی و منابع سرشار نفت و آب، مداخله ی قدرت های فرا منطقه ای و... همگی عواملی هستند که در مطالعه ی این سرزمین باید مد نظر داشته شوند.»

دکتر یزدان فام در ادامه با بیان این که به نظر من عامل موثر در تحولات کنونی خاورمیانه خلأ قدرت است گفت:«اولین عامل ایجاد این خلأ قدرت عدم تمایل امریکا به مداخله و ادامه ی نقش هژمونیک آن بعد از سال ۲۰۰۸ بوده است. امریکایی ها بعد از دوران جرج بوش با تمام توان به خاور میانه آمدند. اما نتیجه ی این کار از میان رفتن دولت صدام حسین و دولت فروپاشیده ی عراق و منازعه ی قوی بر سر قدرت در این کشور به همراه بار سنگین تلفات انسانی در آن بود. در سال ۲۰۰۷ امریکا در نظر سنجی ها منفور ترین کشور جهان شد. به همین دلیل سیاست اصلی اوباما خروج از عراق و افغانستان بود. خروج امریکا از منطقه باعث ایجاد این خلأ قدرت شد. اما اکنون در مقطعی قرار داریم که امریکا نمی خواهد هزینه بپردازد.»

دکتر یزدان فام عامل دوم خلأ قدرت به وجود آمده در خاورمیانه را انقلاب های عربی دانست و افزود:«اعتراضات اجتماعی و سیاسی در جهان عرب به نام بهار عربی در مقابل دولت های استبدادی منطقه باعث شد برخی از این دولت ها فرو بریزند و عملا قدرت های اصلی منطقه را سرنگون کرد. عامل سوم وجود دولت های شکننده در منطقه است که نمی توانند به وظایف خود عمل کنند. و همین سه عامل باعث ایجاد بی ثباتی منطقه ای شده است.»

دکتر یزدان فام در ادامه گفت:«در منطقه چندین بلوک قدرت وجود دارد. یک بلوک قدرت بلوکی است که ایران در رأس آن است. بلوک قدرت دیگر مربوط به عربستان و کشور های شیخ نشین است که علی رغم اختلافاتی که با یکدیگر دارند اما منافع مشترک زیادی دارند. یک بلوک قدرت ترکیه است. و بلوک دیگر رژیم صهیونیستی است که به هر حال نمی توان بدون در نظر گفتن تأثیرات آن وقایع خاورمیانه را به درستی تحلیل کرد.»

!S3!

معاون پژوهشی پژوهشکده مطالعات راهبردی در ادامه افزود: «عربستانی ها و ترک ها مدتی قبل از خود پرسیدند که چرا با وجود این که این منطقه سنی نشین است اما ما نمی توانیم به اندازه ی ایران نفوذ داشته باشیم؟ ترک ها و عربستانی ها با هم به این نتیجه رسیدند که دلیل آن این است که ایران دست قدرتمندی در منطقه دارد و آن حزب الله است. فلذا در کنار یکدیگر تصمیم گرفتند تا ائتلاف کنند و نیرویی مانند حزب الله ایجاد نمایند. بنا بود که این دست قدرتمند برای آن ها دولت سوریه پس از بشار اسد باشد. اما همه ی بحران از جایی شروع شد که دولت بشار اسد توانست خود را حفظ کند. در همین زمان ها بود که الزرقاوی رئیس شاخه ی عراقی القاعده، این سخن را بیان کرد که باید در منطقه جنگ شیعه و سنی به راه بیافتد تا از نفوذ ایران کاسته شود و در این راه تلاش کرد. اما حضور مرجعیت شیعه در نجف یعنی آیت الله سیستانی مانع از وقوع این اتفاق می شود.»

دکتر یزدان فام در ادامه گفت:«اما همچنان جنگ شیعه و سنی ما را تهدید می کند. داعش برخلاف القاعده برای برچیدن نفوذ ایران از منطقه می خواهد چنین جنگی به راه بیافتد و ما به هر قیمتی نباید بگذاریم این اتفاق بیافتد. منطقه ی ما بلوک های قدرت مشخصی دارد. اما این بلوک های قدرت به شکل ژله ای هستند نه صلب. عربستانی ها تا همین اواخر از داعش حمایت می کردند. اما بعد از این که آنان به عراق آمدند و تشکیل دولت اسلامی را اعلام کردند عربستانی ها دریافتند که این امر برایشان هزینه بر است. دیدند که این اتفاق دامن همه ی آن ها را خواهد گرفت.»

وی در ادامه با بیان این که کاری که باید انجام شود به نظر من گسترش گفتمان دیگری است گفت: «ما باید در برابر خشونت، تساهل و رحمانیت اسلامی را تبلیغ کنیم. اگر شکاف اختلافات میان شیعه و سنی و یا کفر و اسلام به وجود بیاید به ضرر ما خواهد بود. اما اگر شکاف میان خشونت و رحمانیت باشد، گروه های تکفیری به حاشیه خواهند رفت و توان خود را برای بسیج توده ها از دست خواهند داد. عربستان و ترکیه دیگر جرأت حمایت از آنان را نخواهند داشت. به نظر من این سیاست می تواند هزینه های ما را در عراق بسیار کم تر کند.»

!S4!

دکتر محمد یزدان فام در ادامه افزود:«داعش گفتمان دولت اسلامی را به سرقت برده است. شاید شما بگویید ما می دانیم که دولت اسلامی چیست و مبانی آن بر چه چیزهایی استوار است. اما مردم در آلمان و امریکا این را نمی دانند. این گفتمان اسلام سیاسی نباید به این شکل ضربه می دید اما متأسفانه ضربه دیده است و وظیفه ی ایران است که این گفتمان را ترمیم کند.»

دکتر یزدان فام در پایان سخنان خود گفت: «پیدایش داعش باعث شد تا امریکایی ها دوباره به منطقه بازگردند و روسها هم خواهند آمد. اما شخصا معتقدم داعش باعث شد اسرائیل حاشیه ی امن بسیار وسیعی پیدا کند در حالی که تا مدتهای طولانی اصلی ترین مسأله ی خاورمیانه اسرائیل بود. علاوه بر این داعش باعث شد منطقه امنیتی شود و سرمایه ها فرار کنند. صادرات ما به عراق از ابتدای پیدایش این گروه به شدت کاهش یافته است. باید سیاست های خود را ادامه دهیم زیرا اگر این گروه امروز نابود شود بهتر از فردا خواهد بود.»

در پایان این همایش دکتر سید صدر الدین موسوی عضو هیئت علمی پژوهشکده ی امام خمینی به جمعبندی مطالب بیان شده پرداخت.

انتهای پیام

دیدگاه شما