جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

گفت و گوی اختصاصی جماران با رییس سازمان حفاظت از محیط زیست در دهه ۶۰:

دکتر منافی: اگر راه امام ادامه داشت محیط زیستمان به بحران فعلی نمی رسید/در محیط زیست به اسلام عمل نکردیم

کد خبر: ۴۴۴۳۴
دکتر منافی: اگر راه امام ادامه داشت محیط زیستمان به بحران فعلی نمی رسید/در محیط زیست به اسلام عمل نکردیم

جماران ـ حسین سلطان زاده: هادی منافی در دولت اول نخست وزیری میر حسین موسوی مسوولیت وزرات بهداشت و در دولت دوم مسوولیت ریاست سازمان محیط زیست را عهده دار بود. این دوره تا سال 76 ادامه داشت. در این گفت و گو که در دفتر وی در بیمارستان مهر انجام شد وی گزارش کوتاه از سیاست های زیست محیطی آن دوره و دیدگاههای امام خمینی در حوزه محیط زیست از جمله تاکید بر حفظ جنگلها و ساده زیستی و صرفه جویی در مصرف اشاره کرد. متن کامل این گفتگو را در زیر می خوانید.

امام خمینی به طور صریح درباره حفظ جنگلها و منابع طبیعی موضع گیری کرده و بر اهمیت این منابع برای حفظ سلامت انسانها اهمیت دارد....

البته باید به این نکته هم اشاره کنید ایشان در همه این موارد با کارشناسان و متخصصان مربوطه ارتباط داشتند، پرس و جو می کردند.

یعنی می فرماید ایشان در مورد مسئله محیط زیست هم با کارشناسان ارتباط داشت.
صد در صد ارتباط داشتند. خود من هم که در هفته دو یا سه مورد با ایشان ملاقات داشتم.

این ارتباط ها در زمان مسوولیت شما در محیط زیست هم ادامه داشت؟
از زمان آمدن امام تا رحلت ایشان من به طور مدام با ایشان ارتباط حضوری داشتم. به خصوص زمانی که مقام معظم رهبری دچار مصدومیت شده بودند، شاید هر روز برای ارایه گزارش به ایشان مراجعه می کردم. خودم هم البته در جریان حادثه پیش آمده برای مقام معظم رهبری، مدام بالای سر ایشان در بیمارستان بودم و به همین دلیل گزارش وضعیت جراحت را هر روز به امام می دادم.

البته ما هم از نظر شرعی می دانستیم که هر جا آب است و درخت است حرمت دارد و باید آن را نگه داشت. با این حال و با این حرمت داشتن باز هم کسانی هستند که چشم شان را دوخته و منتظرند ببیند از کجا چه چیزی را می تواند بلند کند؛ کجا می توانند شکار با ارزشی کنند یا کجا می توانند درخت را ببرند و البته بسیاری از این کارها هم به اسم اسلام و متخصص انجام می گیرد. چه شد که جنگلها نابود شد؟

به نظر شما علت آن چه بود؟

بی عقلی و جهل این شرایط را به وجود آورد ما نه به اسلام عمل کردیم نه به قواعد علمی جهان. اگر راه و شیوه امام ادامه پیدا می کرد الان به اینجا نمی رسیدیم.امام با کمال دقت و جدیت شرایط محیط زیست را پیگیری می کرد. ما چند بار رفتیم دیدن امام وقتی مسایل را گفتیم، امام همه چیز را درک می کرد و تایید می کرد و پای همه چیز هم می ایستاد. اما بعداز رحلت امام تخریب محیط زیست شدت گرفت. یکی از جاهایی که هیچ توجهی به شهرداری نداشتند شهرداری بود. تمام تلاش شهرداری این بود که همه چیز را بردارد و ما همواره با شهرداری در هیات دولت آقای هاشمی دعوا داشتیم. شهرداری فکر می کرد برای توسعه یا فروش زمین تنها چهار درخت است که قطع می کند، در حالی که نمی دانست این مملکت است که دارد فروخته می شود. شهرداری ها از همان ابتدا به هر قیمتی به دنبال پروژه های اقتصادی بودند؛ ولو اینکه به نابودی مملکت منجر شود. این کار و این عملکرد که اقتصادی نیست. شما تاریخ محیط زیست را مطالعه کنید و ببینید که در چه دوره هایی محیط زیست ارزش خود را از دست داده است

پس چطور شد که در زمان شما تخریب یا نابودی محیط زیست را نداشتیم؟
به دلیل اینکه محیط زیست از طرف رهبری و رییس جمهوری آن زمان حمایت می شد.

یعنی شما مدعی هستید مدیریت محیط زیست در آن زمان نسبت به شرایط فعلی موفقیت آمیز تر بود؟
بله. بسیار موفق بود و به هیچ وجه قابل قیاس نیست. به طور مثال همین پارک پردیسان که دیگر چیزی از آن نمانده است. اصلا احداث ساختمان در آن از ابتدا هم اشتباه بود. ساخت این پارک در حقیقت با این هدف دنبال شد که به مرکزی تبدیل شود که در آن هر چهار فصل را داشته باشد. البته این برنامه پیش از انقلاب دنبال می شد. یعنی هر طرف این پارک خصوصیات هر فصل مخصوص را داشته باشد. ما این برنامه را پس از انقلاب و با کاشت تعداد قابل توجهی نهال دنبال کردیم. اما افراد زیادی به دنبال آن بودند که بخواهند این فضای وسیعی که البته اکنون چیزی از آن باقی نماند است را تصاحب کنند و ساخت و سازی در آن انجام دهند؛ و هر کسی به دنبال منفعتی برای تغییر کاربری این پارک بود. البته این منفعت ممکن است با هدف توسعه کشور باشد، اما در کل غلط و مردود است. چرا که نتایج این کارها را باید بررسی کرد و در حقیقت تخریب این پارک صدمات زیادی داشت که بر منافع آن تخریب غلبه می کرد.

نمونه مشابه همین موضوع دخانیات و ورود سیگار به کشور است که اکنون بر روی بسته های ان میبینیم عکسی را هم با هدف مثلا آگاه سازی فرد سیگاری درج کرده اند. اما سوآل اینجاست که ما که می دانیم این نتایج حاصل مصرف دخانیات است چرا باید اجازه ورود آن را بدهیم؟ اگر هم گفته شود ما قدرت نداریم آنرا کنترل کنیم، من که باور نمی کنم.

برخی فکر می کنند محیط زیست تنها به گل و بته و بهداشت خلاصه می شود. محیط زیست یک فرد قلدر می خواهد؛ فردی که شبانه روز در بیابان و جنگل و کویر باشد. آن زمانها افراد متخصص در مسوولیت های محیط زیست فعالیت می کردند و می جنگیدند و مسلح هم بودند. چرا اکنون بیشتر گونه های جانوری و گیاهی ما در حال انقراض است. وقتی جاده ای را وسط جنگل می کشیم زیست بوم آن منطقه را نابود می کنیم. امام همواره بر اهمیت این موضوع تاکید داشتند، حتی در مورد مسایل ریزی همچون شکار.

موضوعی که همواره از دوران زندگی امام یاد می شود، ساده زیستی و عدم اصرافی که در زندگی داشتند است. فرهنگی که نسبتی مستقیم با مصرف انرژی و آب یا تولید زباله پیدا می کند. ولی پس از رحلت امام، این موارد به ندرت وارد زندگی مردم شد و اکنون شاهد کمبودهای آشکاری که ناشی از همین سو مصرف هاست هستیم.
نظر امام خمینی همواره بر ساده زیستی و صرفه جویی در مصرف بود. امام با وجود آن که قدرت همه کشور را داشت و میتوانست هر اصرافی وارد زندگی خود کند به هیچ وجه وارد این مقولات نمی شد.

آیا دیداری هم با امام در مورد مسایل محیط زیست داشتید یا خیر؟
خوشبختانه یکی از شانسهایی که ما در این انقلاب نصیبمان شد این بود که هفته ای دوبار به ملاقات ایشان می رفتیم. بگذارید کمی از زندگی شخصی ایشان برای شما بگویم. شما فکر میکنید ایشان با چقدر آب وضو می گرفت؟ باور کنید با یک لیوان آب نمی شد. یعنی تا این اندازه به مساله مصرف آب توجه میکرد. این موضوع البته در تمامی زندگی ایشان رعایت میشد. الان اما چه کسی این گونه رفتار می کند؟ در حال حاضر هر کسی که کوچکترین مسوولیتی را عهده دار می شود، اولین کاری که می کند این است که یا جنگل را تبدیل به زمین برای ساخت و ساز می کند یا از میان آن راه می کشد. به طور مثال همین فردی که در دوره آقای احمدی نژاد مسوول محیط زیست شد، یکی از بزرگترین ضربه ها به محیط زیست کشور بود. فقط یکی از اقدامات تخریبی ایشان نابودی درختهای پارک پردیسان بود که در زمان ریاست بنده بر سازمان محیط زیست کاشته شده بود. حتی موضوع فروش این پارک هم مطرح شد.

البته ظاهرا موضوع بهره برداری از این پارک از سوی شهرداری توسط سازمان محیط زیست هم تصویب شد.
بله. در حالیکه از همان ابتدا که ساخت این پارک از سوی محیط زیست دنبال می شد، شهرداری به دنبال تملک این زمین بود که با مخالفتهای ما عملی نشد. زیرا در محیط ریست باید ایستادگی و مقابله کرد. سازش و هوای رفیق را داشتن نداریم. بلکه کار فنی می خواهد.

بحث ورود برخی از نیروهای نظامی و تملک و یا تخریبهایی که در محیطهای طبیعی با عنوان پروژه های توسعه ای دنبال می شود نیز یکی از مواردی است که در مقاطعی مطرح می شود؛ چرا برخورد قانونی در این خصوص انجام نمی گیرد؟
زیرا نمی خواهند برخوردی انجام گیرد. آدمهایی که کار را می دانند و علاقه داشتند؛ سالهاست که نگذاشتند بر محیط زیست مدیریت کنند. افراد ناآگاهی را بر این حوزه گذاشتند تا زمانی که موضوع واگذاری جنگلها مطرح شد بدون مقاومتی با این کار موافقت کنند. همه جامعه این موارد را می داند. در حالیکه محیط زیست سرباز می خواهد تا بتواند در مقابل تهدیدها مقاومت کند و بایستد.

یکی دیگر از دوره های مدیریتی شما، به زمان ریاست جمهوری آقای هاشمی باز می گردد. من در یکی از کتابهای ایشان خواندم که شما حتی گله هایی نسبت به ورود برخی نیروهای نظامی به محیط زیست و تخریبهایی که احیانا از سوی این نهاد انجام می گرفت به ایشان داشتید. واکنش آقای هاشمی به این موارد چه بود؟
خوشبختانه در زمانی که آقای هاشمی رییس جمهور بود، هر زمانی که بحث محیط زیست مطرح می شد ایشان در هیات دولت از آن دفاع میکردند. من به یاد ندارم موردی را که موضوع محیط زیست را با ایشان در میان می گذاشتیم و او موضوع را متوجه نشود. توجه کنید.

برخی می گویند واگذاری مناطق حفاظت شده و پارکهای ملی از زمان مدیریت شما آغاز شد و همین طور ادامه پیدا کرد. دلیل این کار چه بود؟ از جمله ماجرای پارک ملی سرخه حصار که 200 هکتار از آن را برای تعاونی مسکن واگذار شد.
زیرا تنها کسی که در این زمینه مقاومت کرد و زمین ها را واگذار نکرد، زمان ما بودیم. حتی چندبار با آقای هاشمی هم بر سر این موارد صحبت کردیم، اما در نهایت رضایت ندادیم.

ما با چه کسی باید در مورد محیط زیست صحبت کنیم؟ رییس جمهور یا رهبری. لازم نبود با سر و صدا و رسانه ای کردن امور، کار را پیش ببریم. مدیریت کردن تدبیر و درایت می خواهد. یک نفر می تواند معمار نباشد اما می تواند با مدیریت درست عده ای معمار را کنار هم جمع کند و بخواهد ساختمانی را طراحی و بسازد.
یکی از دلایل اصلی که ما از حوزه محیط زیست رفتیم مخالفت هایی بود که با ساخت یکسری بناها داشتیم. مثلا ساخت برج میلاد با توجه به کوههایی که در شهر تهران داریم ضرورتی نداشت. این تنها تقلیدی از کشورهای دیگر است.

البته واقعیت هم گویا این است که اسنادی که ساخته شده به زمان شما باز نمی گردد و در واقع این کار پس از شما انجام گرفت.
این را بدانید که در زمان من هیچ زمینی که به محیط زیست متعلق بود به شخص یا ارگانی واگذار نشد. الان مدیران همه کار می کنند. ما اسم حکومت خود را گذاشته ایم جمهوری اسلامی، اما گاهی با تنها چیزی که کار نداریم همین جمهوری اسلامی است. پس از رحلت امام به به سرازیری رفتیم.

وضعیت محیط زیست ما اکنون به مرحله بحرانی رسیده است. به نظر شما چه باید کرد تا وضعیت از این به بعد خراب تر نشود.
هیچی! باید آدم عاقل شویم.

انتهای پیام

دیدگاه شما