همزمان با روز جمهوری اسلامی یکی از مسئولان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در سالهای اولیه پیروزی انقلاب، اتفاقی ناشنیده از ضبط پیام تلویزیونی امام به مناسبت رأی آری مردم به نظام جمهوری اسلامی را در صفحه شخصی خود، روایت کرد.
به گزارش جماران، «حمید هوشنگی» که مدتی نیز در خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) و ستاد تبلیغات جنگ فعالیت میکرده است، شب گذشته در صفحه خود در یکی از شبکههای اجتماعی، خاطرهای را از مصاحبه با امام خمینی در روز اعلام نتیجه رفراندوم تعیین نظام سیاسی بیان کرد.
اگر چه در پارهای از موارد نقدهایی به این خاطره وجود دارد، اما به دلیل ارتباط با مناسبت این روز و جالب توجه بودن این روایت-خصوصا نوع برخورد امام با گروه خبری صدا و سیما- جماران بخشهایی از آن را بازنشر میکند:
«از بلندگوی رستوران ساعت ١٤ اعلام شد و آرم اخبار نیمروزی رادیو؛ در آن زمان تلویزیون برنامههایش را از عصرشروع میکرد. در آغاز اخبار رادیو و بیمقدمه، یکباره در حالی که همهپرسی در سراسر کشور درحال برگزاری بود، پیام از قبل ضبط شده تبریک آیتالله {امام}خمینی، پخش شد. دو بامبی بر سرم کوبیدم و به سیاوش گفتم این نوار رو کی به پخش داده ؟ مگر قرار نبود پیام آخر رفراندم پخش بشه ؟! هیچ یک از دوستان تازه کار متوجه این گاف بزرگ خبری-سیاسی نبودند! دوسه قاشق از غذا را نخورده بودیم که دستگاههای پیجر موتورلایمان یکی پس از دیگری به صدا درآمد. قطبزاده -مدیر صدا وسیما- به مرکز پیج سازمان دستور داده بود به سرعت همه مدیران در دفترش حاضر شوند!
١٥ دقیقه بعد، اکثر مدیران در دفتر ایشان بودیم. صادق قطبزاده در عین حال لوطیمنشی و رفیقبازی، به بددهنی معروف بود؛ بخصوص وقتی عصبانی میشد. در صندلیها جابه جا نشده بودیم که گفت کدام ..... این نوار را به پخش داده ؟! دنیا به ما میخندد که در حال برگزاری همه پرسی، داریم از نتیجه آن که پیروزی است، خبر میدهیم!! قطبزاده به نکتهای دقیق و درست اشاره میکرد. همان چیزی که من به خاطر آن در رستوران بر سرم کوفته بودم. نکتهای که هر دانشجوی روزنامهنگاری نیز به درستی آن واقف بود و این اشتباه میتوانست پایه تحلیلهای مخالفان خارج نشسته را تشکیل دهد که اینها همه بازی است و از قبل حتی برای آن تبریک هم میگویند! و این در شرایطی بود که بیش از نود درصد هموطنانم در روزهای ١٠ و ١١ فروردین ٥٨، در داخل کشور در صفهای طولانی همهپرسی با دادن رای مثبت به تغییر رژیم و انتخاب جمهوری اسلامی رای دادند.
قابل پیشبینی است که گروهی از مردم کشورم و مخالفین کنونی حکومت جمهوری اسلامی و بخصوص جوانان، با خواندن این بخش از خاطرات من، احتمالا تهمتهای جانانه ای نثارم خواهند کرد! اما توجه ایشان را به این واقعیت محض جلب میکنم که انزجار عمومی از حکومت شاهنشاهی به گونهای بود که مردم به هر چیز دیگری به غیر از کمونیسم و حکومت شاهنشاهی رای میدادند! در آن زمان نیز روشن نبود حکومت جمهوری اسلامی چه نوع حکومتی است! اما شکی نباید کرد که شرکت مردم در آن رفراندم و تائید جمهوری اسلامی یک واقعیت انکار ناکردنی است. میدانم کسانی هم بودند که در اشتیاق آنچه که حکومت اسلامی خوانده میشد بیش از یکبار رای دادند! مردم مخیر شده بودند بین دو گزینه، یکی انتخاب حکومت شاهنشاهی و دیگری حکومت جمهوری اسلامی «نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد» یکی را انتخاب کنند.
احمد جلالی که با قطبزاده الفت بیشتری داشت؛ میانداری کرد تا «برادر صادق» خشمش را فرو خورد. سیاوش بچه نازنینی بود سرش را پایین انداخته بود؛ در پاسخ سوال مرحوم قطبزاده، گفت من! دقایقی بعد برای تصحیح اشتباه، راهحلهای مختلفی پیشنهاد شد. هیچ کدام عاقلانه نبود و قطبزاده را راضی نمیکرد. من که از همان رستوران به فکر چارهجویی بودم, آخرین نفری بودم که پیشنهادم را مطرح کردم. «چاره کار گرفتن پیامی جدیدی است از امام که نشان دهد در اواخر دومین روز رفراندم گرفته شده و در آن اشاره شود که رفراندم دو روز بوده است!
همه این نظر را پسندیدند. در قم تیم خبری تلویزیون مستقر نبود! رفتن با اتومبیل به قم هم ممکن نبود. خیابانها شلوغ بود و رفت وآمد به نیرو هوایی از جام جم یکساعتی زمان میبرد. ما تا ساعت پخش برنامه خبری بعدی رادیو که ساعت هفت و نیم پخش میشد، کمی بیش از ٤ ساعت وقت داشتیم. باید هر مصاحبه تازهای ساعت هفت در استودیو خبر آماده پخش میبود! قطبزاده دفتر فرمانده نیروی هوایی، تیمسار اصغر ایمانیان را گرفت و از ایشان یک هلکوپتر خواست که به تلویزیون بیاید. تیمسار گفت توپهای ضدهوایی سایت تلویزیون فعال است و ممکن است به هلیکوپتر تیراندازی شود، اما هر زمان که بخواهید، در نیروی هوایی برای رفت و آمد تیم خبری به قم، یک هلیکوپتر در اختیار خواهد بود. قطب زاده داشت نا امید میشد؛ به ایشان گفتم راضی کردن فرمانده نیروی هوایی با من! سریعا با دفتر امام درقم تماس بگیرید و مقدمات کار را فراهم کنید تا ایشان آماده مصاحبه باشند که وقت از دست نرود!
به تیمسار ایمانیان زنگ زدم. «اصغر آقا، سلام، حمید هستم، یک هلیکوپتر میخواهیم که جنگی بریم قم و برگردیم» تیمسار گفت «سلام حمید جان، قبل از تو آقای قطبزاده زنگ زد، گفتم، سایت تلویزیون امن نیست. بیایید نیرو هوایی. الان دستور میدهم یک هلیکوپتر آماده شود». (تیمسار ایمانیان شوهر خاله یکی از صمیمیترین دوستانم بود. افسر عالیرتبهای که خوشبختانه هنوز نیز زنده هستند. آخرین پست قبل از انقلاب این افسر مسلمان، خوش خلق و ورزیده تیم اکروجت نیرو هوائی، فرماندهی پایگاه هوایی تبریز بود. زندگی سالمی داشت و در یک آپارتمان کوچک در غرب تهران زندگی شرافتمندانهای دارد. بارها قبل از انقلاب او را دیده و مهمانش بودم به همین دلیل ایشان را اصغر آقا خطاب میکردم و البته در حضور دیگران تیمسار). به ایشان گفتم، همه چیزرا میدانم، اما کارحیاتی است؛ اشتباهی شده باید تصحیح شود. وقت هم نیست که به نیروی هوایی بیاییم، کمکمان کنید. چارهای نداریم..
تیمسار با فرمانده حفاظت تلویزیون هماهنگ کرد تا پنج دقیقه قبل از نشست و برخاست هلیکوپتر، توپهای ضدهواییهای مستقر در اطراف تلویزیون خاموش باشند و کسی با سلاح سبک هم تیرندازی نکند. کار به سامان شده بود. فقط ١٥ دقیقه وقت داشتیم تا تیم خبری را آماده کنیم. فکر میکنم مرحوم حاج حسینی فیلمبردار و یک صدابردار و دو کمک برای هرکدامشان را خبر کردم. ساعت حوالی چهار و نیم بعدازظهر در قم، درزمین فوتبال دبیرستانی در نزدیکی منزل آیتالله خمینی به زمین نشستیم و عقب یک وانت که از قبل آماده شده بود به سرعت به اقامتگاه ایشان رفتیم.
هنوز چاییمان را نخورده بودیم که امام از اتاق مجاور وارد شدند، با همان جذبهای که داشتند. در نوفل لوشاتو چند ماه و به دفعات متوالی چندین هفته از نزدیک ایشان را دیده بودم و در جلسات مباحث و سوال و جواب های مراجعین که معمولا بعد از نمازهای مغرب وعشاء برگزارمیشد، درچند قدمیشان نشسته بودم. هنوز هم فکر میکنم کمتر کسی جرات میکرد در چشمان ایشان نگاه کند که کاریزما و سنگینی نگاه ایشان منکوبش نکند!
در آن زمان برای فیلمبرداری دوربینهای خبری مثل امروز نبود که بتوان چند ساعت بدون وقفه فیلم گرفت. نوارهای فیلمبرداری ١٢ دقیقهای بود و باید هر ١١ دقیقه یکبار، کار فیلمبرداری متوقف میشد، نوار خام فیلم جدید در دوربین قرار میگرفت و کار ادامه مییافت. به طرف مصاحبه هم گفته میشد که اگر مصاحبه طولانی است باید در دقیقه ١١ صحبت را قطع کنند و اجازه دهند فیلم عوض شود و از همان جایی که صحبت را قطع کردهاند، مجددا ادامه دهند.
باید اشاره کنم که این مصاحبه دو هفته پس از توقف دادگاه های انقلاب انجام میشد که طی آن محاکمه هویدا متوقف شده بود. کردستان بعد از حمله به پادگان مهاباد و غارت سلاحهای آن، کاملا ناامن بود و از درگیریهای خونین سنندج چند روزی میگذشت. ایران با بمباران شدید خبری غرب برای پذیرش گروهی از وکلای عموما فرانسوی و امریکایی برای دفاع از هویدا روبرو و شدیدا تحت فشار سیاسی و تبلیغاتی بود. شش نخست وزیر اسبق فرانسه و گروه بزرگی از وکلای بنام بین المللی اعلام آمادگی کرده بودند که برای دفاع از هویدا به ایران بیایند و این درخواست کم کم به یک موضوع جدی برای وزارتخارجه جوان انقلاب و مسئولین کشور تبدیل شده بود. همه میدانستیم که مرحوم بازرگان هم از روند دادگاه انقلاب و محاکمات برقآسای آقای خلخالی، مطلقا دل خوشی نداشت و مایل بود دادرسی در دادگاه های انقلاب به سامان شود و تحت ضوابطی آبرومندانه، متهمین محاکمه شوند و رحمانیت خداوندی بیشتر از قاصم الجبارین بودن خداوند، مورد توجه واقع شود.
مرحوم قطبزاده احمد آقا را کاملا در جریان گذاشته بود و امام هم واقف بودند که برای گرفتن پیام تازه به قم آمدهایم. وقتی فیلم در دوربین قرار گرفت از آقای خمینی خواهش کردم شروع کنند. امام شروع کردند و پس از گفتن بسم الله الرحمن الرحیم، بدون مقدمه و هیچگونه تبریکی، رفتند سراغ حملات تبلیغاتی غرب به دادگاههای انقلاب و تلاش دبیرکل وقت سازمان ملل (والدهایم) و وکلای غربی برای توقف دادگاههای انقلاب و پرسیدند آن وقت که ملت زیر دست و پای این خائنان کشته میشدند شما کجا بودید و .....
١١ دقیقه اول تمام شد. من به شدت جا خورده بودم. ما برای گرفتن مصاحبه جدید که حاوی تبریک به مردم برای انتخاب جمهوری اسلامی و رفع و رجوع اشتباه خبری ظهر رادیو به قم آمده بودیم و امام از چیز دیگری سخن میگفتند! نوار دوم گذاشته شد. من به ساعتم نگاه میکردم. امام از دقیقه ١٧ رفتند سراغ اصل موضوع و گفتند حالا که بحمدالله مردم در دو روز به جمهوری اسلامی رای دادند به ملت تبریک میگویم و ....
برای ضبط ادامه پیام ایشان در دقیقه ٢٢ متوقف شدیم. من به آقای اشراقی که کنارم نشسته بودند گفتم اگر ممکن است به حاج آقا بفرمایید اجازه دهند ما ازهمین دقیقه ١٧ به بعد شروع کنیم و این ١٧ دقیقه اول را بعد از تبریک پخش کنیم. تا نوار فیلم عوض شود، دو سه دقیقهای وقت بود. آقای اشراقی به امام پیشنهاد مرا منتقل کردند. ایشان گفتند «نمیشه» و به معنای رد پیشنهاد دستانشان را هم تکان دادند. من جرات نکردم چیز دیگری بگویم اما دلخوری از سرو رویم میبارید. پیام امام در ٢٧ دقیقه تمام شد. و گروه فیلمبرداری مشغول جمع کردن وسایل شد، فرصت دیگری پیش آمده بود؛ امام نگاهی به من کردند و فرمودند شما منظورتان چی بود؟ گفتم، جسارتاً مردم امشب منتظرند پیام شما با تبریک شروع شود و شادی بخش باشد، شما با حمله به سازمان ملل و وکلای خارجی و دادگاه انقلاب شروع کردید که مساله خبری جدیدی نیست و اگر اجازه دهید ابتدا پیام تبریک را پخش کنیم و به دنبال آن بخش اول فرمایشات شما را!
شاید ٢٠ ثانیه طول کشید، نمیدانستم اصرار و دوباره گویی من با چه واکنشی روبرو میشود و پاسخ ایشان چه خواهد بود. وقتی امام گفتند «شماها متخصص کارتان هستید و هر کاری که خود صلاح میدانید، بکنید». داشتم پرواز میکردم؛ زبانم بند آمده بود!
دقایقی بعد، در منزل آیتالله شریعتمداری بودیم. ایشان داشتند برای رفتن به مسجد آماده میشدند. از ایشان نیز پیامی گرفتیم که تقریبا طولانی بود. ایشان وقتی برای مصاحبه آماده میشدند به یکی از اعضای دفترشان اشارهای کردند، از زیر همان تشکی که نشسته بودند چند بسته اسکناس صد تومانی را بیرون کشیدند و به رسم تبرک به اعضای گروه هر کدام یک بسته دادند. بنده در همانجا تشکر کردم و گفتم ما از تلویزیون حقوق میگیریم. ایشان هم فرمودند، ایرادی نیست؛ تبرک است. تیم به رسم ادب، هدیه را گرفتند. وقتی به تهران رسیدیم هوا تاریک شده بود. خلبان تصمیم داشت ما را در فرودگاه قلعه مرغی پیاده کند. کل تلاشمان به هدر می رفت. با دفتر تیمسار تماس گرفتم و با تشریح فوریت کار، ایشان محبت را تکمیل کرد و به خلبان دستور داده شد علیرغم خطرناک بودن وضعیت، به تلویزیون برویم. وقتی فرود آمدیم ساعت هفت بود. نیمساعت تا زمان پخش اخبار رادیو وقت داشتیم. تدوین نوار صوتی رادیو و جلو عقب کردن آن ١٧ دقیقه کار زیادی نداشت، اما گرفتن کپی برای پخش تلویزیونی و تنظیم و هماهنگ کردن نوارهای جداگانه فیلم و صدا برای اخبار تلویزیون زمانبر بود. وقتی رادیو ساعت هفت و نیم بعد ازظهر را اعلام کرد و آرم خبر نواخته شد، امام از رأی مردم به جمهوری اسلامی تشکر میکرد و قطبزاده در کنار من در استودیو خبر صدا و سیما میخندید!!
-این خاطره به این دلیل نوشته شد که بگویم به باور من اگر مسئولین هر سیستم حکومتی، برایشان بالا رفتن از پلههای ترقی هدف نباشد و جرأت کنند نظریات فنی و تخصصی مسئولیت حرفهای خود را با ردههای بالای حکومتی مطرح کنند و خوشایند مخاطب قرار گرفتن، برایشان هدف اصلی نباشد، کار میتواند با اشتباه کمتری به نتیجه برسد و روحیه تملقطلبی مسئولین، کاهش یابد. امام، به واقع از تملق بیزار بود!
- روز ١٠ فروردین، برای تهیه گزارش از رای زندانیان زندان قصر، با یک تیم خبری همراه با مدیرامور بینالملل صدا وسیما، عنایت اتحاد که از دوستان قطبزاده بود، به زندان قصر رفته بودم. پاسخ سه زندانی معروف در مورد اینکه به چه رای دادهاند برایم جالب بود. غلامرضا نیکپی شهردار اصفهانی تهران و مهندس ریاضی رئیس اسبق مجلس سنای دوران شاهنشاهی، گفتند مسلم است که به جمهوری اسلامی رای داده اند. هویدا خیلی دیپلماتیک جواب داد و گفت رای من مخفی است! اعتماد به نفس زیادی داشت، به گمانم مطلع بود چه فعالیتهای شدید بینالمللی برای توقف دادگاهش در جریان است! به باور من، حداقل ١٥ سال دیر آموخته بود نباید تملق بگوید!
- مهندس سیاوش سمیعی مدیر وقت اخبار صدا و سیما که آن دسته گل پخش بیموقع پیام اول امام را به آب داد و بددهنی مرحوم قطبزاده را به خاطر انقلاب تحمل کرد، تا آنجا که من میشناسم، آدمی است نازنین و وارسته. مدتی معاون ستاد بسیج اقتصادی بود در زمان نخست وزیری مهندس میر حسین موسوی و همکار چریک پیر بهزاد نبوی. کرمانشاهی است و یکی از بهترین کتابخانههای ایران را که ارث پدریشان بود به دانشگاه رازی کرمانشاه هدیه داده است. اولین رئیس منطقه آزاد چابهار بود، میتوانست خود را حسابی بسازد، اما پایبند اخلاق بود و هست و فقط منطقه را ساخت. زندگی سادهای دارد. یکی دوبار از شدت کار در همان زمان، سکته قلبی کرده و پس از انتخابات ٨٨، مدتی نیز به ایشان آب خنک دادند! بسیار دوستش میدارم!
- در تمام مدتی که از هفته دوم بعد از انقلاب تا اواخر مرداد ٥٨ در صدا و سیمای انقلاب بودم و به دستور مرحوم قطبزاده از آن اخراج شدم (به خاطر شکایت به امام از نحوه مدیریت قطبزاده و استفاده از این تریبون ملی برای تبلیغات شخصی)، دیناری حقوق نگرفتم! شاهد این مدعا نیز امور مالی صدا و سیماست.