یکی از ابعاد کمتر شناخته شدهی اندیشه و عمل امام خمینی، مبارزهی همیشگی ایشان با تحجر و اندیشههای واپسگرایانه در میان روحانیان و حوزههای علمیه بوده است. این وجه اندیشه امام که علیرغم اهمیت فوقالعاده آن امروز به فراموشی سپرده شده، تنها بخش زندگی مبارزاتی بنیانگذار انقلاب اسلامی در داخل کشور است که به رغم تصور عموم تا پایان عمر ایشان ادامه یافت. واقعیت آن است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بسیاری از جریان های متحجر نه تنها حذف نشدند؛ بلکه در سایه محبوبیت عام و کلیای که شخصیت و مبارزات امام خمینی برای روحانیون، حوزههای علمیه و متدینین به بار آورد بود؛ فضای گستردهتری برای فعالیت بر ضد امام خمینی یافتند. پس از وفات امام خمینی، هیچ شخصیتی، همچون مرحوم حجت الاسلام و المسلمین سید احمد خمینی، بیپروا و بدون محافظهکاری در معرفی و ترویج این بعد از اندیشه و مبارزات امام نکوشید.
دردنامه یادگار امام درباره مقدس نمایان متحجر در سال 1369، که با عبارات زیر آغاز میشود به روشنی بیانگر احساس خطر ایشان از سر بلند کردن دوباره جریانهای متحجر و مقدس مئاب و به تعبیر ایشان «مروجان اسلام امریکایی» است:
«بسم الله الرحمن الرحیم
أفإن مات او قتل انقلبتم علی اعقابکم!؟[آیا اگر او -پیامبر(ص)- بمیرد یا کشته شود، شما دوباره بر سر کارهای گذشته خود بازخواهید گشت!؟] مناسب دیدم نوشته را با فرازی از پیام امام آغاز کنم که خطاب به فرزندان روحانیش میفرماید: «خون دلی که پدر پیرتان از این دسته متحجر خورده است هرگز از فشارها و سختیهای دیگران نخورده است»»(ابتدای مقاله «پدر ای علمدار مکتب مظلوم» به نقل از مجموعه آثار یادگار امام، ص336)
مرحوم سید احمد خمینی از هر فرصتی برای هشدار و اعلام خطر درباره این جریان استفاده میکرد. متن زیر فرازی از سخنرانی ایشان در دیدار با ائمه جمعه سراسر کشور در آستانهی اولین سالگرد ارتحال امام (7 خرداد 1369) است:
«امام همیشه روحانی نماهای متحجر را مورد انتقاد قرار میدادند و به همین میزان برای روحانیون صالح و خداترس احترام مضاعف قائل بودند. اگر از همه روحانیون دفاع کنیم و فرقی بین روحانی انقلاب طرفدار اسلام ناب محمدی، مبارز و طرفدار محرومین را با روحانی طرفدار اسلام امریکایی روشن نسازیم، مسلما مردم شناختشان از تمامی روحانیان یکسان میشود و بین خوب و بد فرقی باقی نمیگذارند. شما روحانیون طرفدار اسلام ناب محمدی به خوبی میدانید که خرافات و تحجر چه مقدار به دین اسلام ضربه زده است و این خرافات معلول آمیزش تفکر آخوندهای مرتجع با اسلام است. آمیزش این دو به قدری مسائل خرافی را به اسلام ناب محمدی وصل کرد که برای یافتن فرهنگ ناب محمدی امام از خدا میخواستند که قربانی مبارزه در این راه شوند. چرا که برای جدا کردن دین از خرافات قربانی لازم است.
آیا فکر کردهاید که چرا فلان موضوع را فلان آقا حلال میدانسته و تا کنون اعلام نکرده است؟ چون فکر میکند اعتقادات مردم سست میشود! آیا فکر کرده اید که این اعتقادات مردم از کجا به وجود آمده است؟ یکی از وظایف مهم شما در سنگر جمعه و جماعت زدودن غبار تحجر و مقدسنمایی و اعتقادات بیاساس از چهره اسلام است. امروز دنیا در انتظار ایدئولوژی اسلام ناب محمدی است. ما نباید مسائل واقعی اسلام را ندیده بگیریم. اگر واقعیات را نگوییم فردای رستاخیز باید در پیشگاه ذات احدیت جوابگوی انحرافات باشیم. زیرا که به دنبال مجامله در بیان واقعیات، انحراف میروید و در نتیجه آن اقدامات را به نحوی در میان مردم تسری میدهیم که به عقل جور در نمیآید و آن ها را به عنوان دین معرفی کردهایم، آن وقت کسی که دارای شعور است فکر میکند تمام دین این گونه است و به مبانی دین بی اعتقاد میشود. حضرت امام وقتی که میخواستند بعضی از واقعیات را به مردم بگویند عدهای از متحجرین و مرتجعین هیاهو راه میانداختند که دین از دست رفت! و حتی عدهای از آنان، امام را نصیحت میکردند که با این رویه تقدس و معنویت شما ضربه میخورد. اما مسألهی مهمی که همواره امام
آن را نصبالعین قرار میدادند، تبیین واقعیتها و گفتن احکام واقعی به مردم بود.
کسی که این حلالها را به عنوان حرام انجام دهد و پاکی فطرتش از بین برود زمینه انحراف برایش فراهم میشود و خودبه خود برای ارتکاب به گناه بزرگتری تشویق میشود. باید زنگارها را زدود تا اسلام ناب محمدی خود را برای اداره جامعه آماده کند.»
(مجموعه آثار یادگار امام، ج 1، صص380 -379)