روزبه علمداری: مرتضی سرمدی قائم مقام وزارت امور خارجه از دیپلماتهای بلند پایه، اما کم سخن وزارت امور خارجه است که در ماههای اخیر و پس از 8 سال غیبت در بخشهای تصمیمگیر سیاست خارجی، اکنون به عنوان نفر دوم این وزارتخانه حساس محسوب میشود. «جماران» در حاشیه یکی از مراسم دهه فجر با وی گفت و گویی را انجام داده است که مشروح آن در پی میآید:
آقای سرمدی! از دیدگاه شما آرمانها و اهداف امام در سیاست خارجی چیست و از نظر ایشان چگونه باید با جهان تعامل داشت؟
بیشترین تأکید آموزههای حضرت امام در بعد سیاست خارجی بر «استقلال» است که به یکی از سه شعار اصلی انقلاب مبدل شد.امام این باور را به طور قوی داشتند و تلاش کردند آن را در مردم و مسئولین به شکل قویتری ایجاد کنند که باید متکی به خود بوده و روی پای خودشان بایستند و این اعتقاد را داشته باشند که خودشان توانایی حل مشکلات را دارند. اما این حرکت امام هرگز به معنی نفی ارتباط و تعامل با جهان خارج نبود؛ بلکه باور امام این بود که اگر شما این باور عمیق را داشته باشید که خودتان «میتوانید» و منبع اصلی قدرت در وجود شماست، آنگاه تعامل ما با جهان خارج تعاملی معنیدار خواهد بود؛ نه از جنس دنباله روی، بلکه از جنس رفتار دو هویت مستقل. بنابراین فکر میکنم سیاست خارجی که نشان از دیدگاهها و باورهای حضرت امام داشته باشد، یک سیاست خارجی متکی به خود اما در حال تعامل با جهان خارج و استفاده از تجربیات دیگران و انتقال تجربیات به جهان خارج است.
اکنون مذاکرات هستهای در جریان است؛ فکر میکنید که با توجه به دیدگاه ذکر شده، این مذاکرات در صورت توفیق نهایی چه سودی برای منافع ملی جمهوری اسلامی ایران در پی خواهد داشت؟
ببینید! اینکه نتیجه مذاکرات چه خواهد شد، در مجموع گفت و گوهای ایران و کشورهای مقابل بستگی به این دارد که طرفین چگونه برخورد خواهند کرد و فقط تصمیم و نظر ما نیست که به نتایج این مذاکرات شکل میدهد. لذا فارغ از نتیجه مذاکرات، ما باید برای احقاق حقوقمان و تفهیم این مطلب که برنامه هستهای ما صلحآمیز است و برای نشان دادن به دنیا تصویری که در خصوص نظامی بودن برنامه هستهای ایران نشان داده میشود یک فضاسازی تصنعی و کذبی است و باید در یک تعامل جدی با جهان کار کرده و بیشترین حد از منافع ملی خودمان را کسب کنیم.
چند روز پیش یکی از دیپلماتهای سابق کشورمان گفته بودند که مذاکره برای توافق هستهای از یکسال پیش شروع شده بود؟ شما اطلاعی از این مذاکرات دارید؟
از حدود یک سال و نیم تا دو سال قبل، از زمان دولت قبل، وقتی که جمهوری اسلامی ایران به طور جدی در مذاکرات استانبول 2 وارد مذاکرات هستهای شد- زیرا تا قبل از آن ایران میگفت ما نیازی به مذاکرات هستهای نداریم- برنامه صلحآمیز هستهای موضوع اصلی مذاکره شد و شاید منظور این بوده که برنامه مذاکرات که به اینجا رسیده از آن هنگام آغاز شده است. گرچه تفاوت عمیقی میان مذاکرات دولت فعلی و دولت قبل وجود دارد. در دولت قبل کار مذاکراتی صورت نمیگرفت؛ زیرا مذاکرات در برگیرنده یک بده بستان هست که در آن از نقاط قوت برای قانع کردن طرف مقابل و پذیرفتن نظرات استفاده میکنیم و طرف مقابل همین کار را میکند. در دورههای قبل بیشتر یک نوع بیان نظرات و اعلام دیدگاهها صورت میگرفت اما در دولت جدید مذاکرات جدی شروع شد که خوشبختانه مراحل اول آن طی شده است تا وارد گام نهایی شویم.
شاید منظور اظهار نظر گفته شده، مذاکرات پنهان باشد...
قبلا هم مذاکرات غیر رسمی در حاشیه مذاکرات وجود داشته که استمرار پیدا کرده است.
یعنی با آمریکا؟
با همه طرفها، ایران مذاکراتی به طور دو جانبه داشته است.
از استانبول 2؟
از استانبول نیست؛ اما از قبل از دولت فعلی بوده است.
شما گفتید که در دولت قبل مذاکرات انجام نمیشد؛ اما متقابلا مذاکره کنندگان قبلی در پاسخ میگویند توافق حاصل شده در آلماتی بهتر از توافق ژنو بود. نظر شما چیست؟
چیزی که پس از مذاکرات به صورت گزارش اعلام میشد، من در جریان این نیستم که پیشنهادات بهتری داده شده و حال به آنها عمل نشده است یا نه، من اطلاعی در این زمینه ندارم.
نظرتان در مورد اینکه گفته میشود اگر شخص دیگری هم رئیس جمهور میشد، باز هم توافق ژنو صورت میگرفت، چیست؟ فکر میکنید روی کار آمدن آقای روحانی چقدر در بهبود روابط موثر بود؟
فکر نمیکنم چنین نظری درست باشد و نمیدانم بر چه مبنایی این حرف گفته میشود. اما بدون تردید نگاه آقای دکتر روحانی، تخصص و شناخت ایشان به بحث هستهای و نوع هدایت مذاکرات برای وصول به نتیجه؛ از ویژگیهای دولت جدید است. آنچه شما را در مذاکرات توانمند میکند، قدرت ملی است که از مولفههای اساسی آن سرمایه اجتماعی، مشروعیت یک دولت و پشتوانه مردمی آن دولت است. طبیعی است دولتی که برخاسته از یک انتخابات با شکوه است شرایط بهتری برای ورود به مذاکرات و پیشبرد دیدگاههای خود در مذاکرات را دارد.
اخیرا بخشی از تحریم ها علیه ایران برداشته شده و شرکتهای غربی برای ورود به ایران رقابت میکنند. برای تسهیل در سرمایه گذاریها چه کار باید کرد؟
حتما شرکتها و کمپانیهای بزرگ در حوزههایی که تحریم وجود ندارد، علاقه زیادی برای ورود پیدا کردهاند. اما آنچه مهم است، اینکه اصلیترین پارامتر در جذب سرمایه؛ شرایطی داخلی است. اگر شرایط داخلی بتواند تصویری از ثبات و استمرار مقررات و قوانین ارائه دهد و نشان دهد قوانین دستخوش تصمیمات روزمره نیست و تسهیل کننده کار است و شرایط روابط بینالمللی هم خوب است، میتواند عوامل مهمی در کمک به جذب سرمایهگذاری خارجی باشد.