جماران - سپیده اسلامی: آنچه که در پی میآید متن کامل گفت و گوی تفصیلی جماران با دکتر نجفقلی حبیبی از مدیران پرسابقه نظام آموزش عالی است که سالها مدیریت دانشگاههای تأثیرگذاری همچون، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه علوم قضایی را عهدهدار بوده است. دکتر حبیبی عضو هیأت رییسه مجلس سوم و یکی از تأثیرگذارترین نیروهای جریان خط امام است که سالها عهدهدار مسئولیت دبیری انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها بود.
وی اکنون عضو انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران است. با دکتر حبیبی ضمن بازخوانی بخشهایی از صحیفه امام؛ دربارۀ برخی برخوردهای امنیتی با دانشجویان و نقد آن برمبنای اصول و چارچوبهای تفکر و نگرش امام خمینی سخن گفتهایم.
گفت و گویمان را با مطلبی از امام خمینی درباره مشارکت دانشجویان و دانشگاهیان در انتخابات آغاز کنیم. ایشان در 9 اسفند1362 می فرمایند: «انتخابات در انحصار هیچ کس نیست.... از قراری که من شنیدهام در دانشگاه بعض از اشخاص رفتهاند گفتهاند که دخالت در انتخابات، دخالت در سیاست است و این حق مجتهدین است تا حالا می گفتند که مجتهدین در سیاست نباید دخالت بکنند، این منافی با حق مجتهدین است، آنجا شکست خوردهاند حالا عکسش را دارند می گویند... این که در دانشگاه رفتند و یک همچو مطلبی را گفتند، این یک توطئه ای است برای این که شما جوانها را مأیوس کنند. بیدار باشید... گول این حرف ها را نخورید و در انتخابات به طور فعال همه دخالت بکنید.» چرا امام بر مشارکت دانشجویان تا این حد تأکید داشتند؟
امام اعتماد خاصی به دانشگاه و دانشگاهیان داشتند. اساسا برای دانشگاه حریم خاصی قائل بودند و حتی برای تفکیک جنسیتی هم دیدیم که اجازه دیوار کشیدن میان دانشجویان دختر و پسر را ندادند.
امام معتقد بودند همه اقشار مردم باید در اداره کشور دخالت و مشارکت داشته باشند. تأکید امام بر دانشجویان هم با این استدلال همراه بود که آینده مملکت مال جوانان است و اینکه جوانان از سلامت نفس بیشتری برخوردارند و هنوز به مادیات آلوده نشدهاند، از همان آغاز جوانی باید نسبت به سرنوشت کشورشان حساس و در اداره آن نقش داشته باشند. امام در جریان انتخابات مجلس سوم و با چنین سخنی درباره مشارکت همه اقشار جامعه به خصوص دانشجویان در انتخابات اولاً با انحصار طلبی مبارزه کردند، ثانیاً با تفکراتی که درباره دانشجویان وجود داشت هم مقابله کردند.
در آن زمان بحثهایی مطرح میشد که حتی انتخابات را زیر سؤال میبرد. افرادی معتقد بودند در حکومت اسلامی حرف، حرف حاکم است و نیازی به رأی مردم نیست. همین دیدگاه ادامه پیدا میکند و میرسد به اینجا که میگویند رأی مرجع تقلیدی که تعداد زیادی از او تقلید میکنند نباید با رأی عوام برابر باشد. این انحصارطلبی مردم را به حاشیه میبرد. درحالی که نظامی که امام از آن حرف میزد مبتنی بر رأی تک تک افراد بنا میشد و به همین دلیل، ایشان میان رأی خودشان، مراجع تقلید، استادان دانشگاه، دانشجویان و مردم عادی تفاوتی قائل نمیشدند و صراحتا در این تذکر خویش رأی همه آنها را برابر توصیف میکنند. در همین راستا هم امام روی آگاه شدن مردم نسبت به امور سیاسی تأکید داشتند. حتی هرگاه زمزمهای میشد که برخی جریانهای سیاسی از سادگی یا بیسوادی مردم استفاده میکنند و در برگ رای افراد بیسواد نام افراد مورد نظر خود را مینویسند و یا تقلباتی از این نوع، با زبانی ساده خطاب به مردم میفرمودند با یکی از بستگان خودتان برای رأی دادن بروند و مطمئن شوند که رایشان برای فرد مورد نظر خودشان نوشته شود.
وجه دیگر این سخن امام خمینی مبارزه با تفکراتی خاص درباره دانشجویان بود. امام این تفکر که دانشجویان احساساتی هستند و شایسته تصمیمگیری نیستند، نادرست میدانستند. حرف امام این بود که دانشجویان آینده کشورشان را درک میکنند و نسبت به آن حساس هستند و باید حساس باشند، نظام را هم دوست دارند، پس باید در امور کشور دخالت کنند.
در کتابی که با موضوع دانشگاه و دانشگاهیان بر گرفته از آثار امام تدوین شدهاست، میبینیم که ایشان در سخنرانیهای مختلف به مناسبتهای مختلف در باره حقوق دانشگاهیان سخن میگوید. برای مثال در سال 1346 به حمله وحشیانه به دانشگاه اعتراض میکند و در سال 1349 سرکوبی دانشگاه را عملی «چنگیزی و قرون وسطایی» مینامد. ایشان در سخنرانیهای متعددی که قبل از پیروزی انقلاب اسلامی داشتند؛ نادیده گرفتن مصونیت و حریم دانشگاه را با تعابیر شدیدالحنی مورد انتقاد قرار میدادند و تأکید بسیار زیادی بر استقلال دانشگاهها داشتند.
با این تفاسیر برداشت شما از مصونیت حریم دانشگاه از دید امام چیست؟
شک نداریم که امام برای دانشگاه اهمیت زیادی قائل بود، حتی اگر در سالهای نخست انقلاب نسبت به بعضی مسائل در دانشگاهها انتقاد میکردند؛ برای این بود که دانشگاه در مسیر صحیح حرکت کند و ضربه نخورد. این توجه به حفظ حریم دانشگاه قطعا محدود به پیش از انقلاب نیست و دغدغه امام درباره دانشگاههای پس از انقلاب هم نشان میدهد که ایشان موافق سرسخت استقلال دانشگاه بودهاند.
اهمیت استقلال دانشگاه در اوایل انقلاب باعث شد قوانین و مقرراتی وضع شود که مسائل و مشکلات دانشگاهیان در خود دانشگاه حل شود و به دادگاهها کشیده نشود. مثلاً کمیتههایی برای رسیدگی به تخلفات اعضای هیئت علمی، کارکنان دانشگاه و دانشجویان تشکیل شد.
با این وجود ما سابقه دو حمله به دانشگاه تهران را داریم که به مراتب از 16 آذر 1332 فاجعه آمیزتر بودهاست.
روشن است که اگر در جایی دخالتی صورت گرفته نباید پای جمهوری اسلامی، نظام و امام خمینی نوشته شود. سلایق و جریانهای خاصی در دورههای مختلف این مشکلات را به وجود آوردهاند که بسیار دردناک بود. حتی ورود نیروهای نظامی و انتظامی به دانشگاهها ممنوع است، مگر اینکه رئیس دانشگاه این اجازه را بدهد.
در اینجا ما با این پرسش مواجهیم که آیا فقط ورود نیروهای نظامی و انتظامی، از منظر امام خمینی حریم و مصونیت دانشگاه را خدشهدار میکند یا اقداماتی که در سالهای اخیر برای امنیتیکردن دانشگاهها انجام شد؛ از جمله نصب دوربین در دانشگاهها، گیتهای الکترونیکی، حتی خوابگاهها، نیز به معنی مخدوش شدن استقلال دانشگاهها است؟
در موضوع گفتگوی شما یعنی دانشگاهها و خوابگاههای دانشجویان آن هم در وضعیت فعلی که به حمدالله کشور از اقتدار و امنیت کافی برخوردار است چنین اقداماتی که نوعی بیحرمتی به دانشگاه و دانشجویان است جفا به انقلاب، دانشگاه و دانشجویان است. بنا بر این، امنیتی کردن فضای دانشگاه قطعا با اندیشه امام سازگار نیست. ما از برخوردهای امام با حملههای مختلفی که به دانشگاه میشد، درمییابیم که دانشگاه از نظر ایشان حریم دارد، بنابر این هر اقدامی و از جمله نصب هر نوع دستگاه امنیتی در دانشگاه یا خوابگاه دانشجویان، اهانت کردن به آنهاست. علاوه بر این زیرپا گذاشتن حقوق شهروندی نیز هست که امام بر آن هم تأکید بسیاری داشتند. حقوقی از این نوع در قانون اساسی جمهوری اسلامی به جدّ مورد تأکید قرار گرفته است. هر چیزی که آزادی ورود شهروندان به عرصه عمومی و امور سیاسی و امر به معروف و نهی از منکر را محدود و مخدوش کند، ممنوع است. نصب دوربین در دانشگاهها از نظر سیاسی هم منجر به بیاعتمادی و شکل گرفتن یک فاصله بزرگ میان دولت و ملت میشود؛ آن هم بخش عظیمی از افراد جامعه که خرد جامعه را شکل میدهند. خواست امام نگه داشتن اعتبار دانشگاه و دانشجویان است. چنین اقداماتی به اعتبار نظام هم ضربه وارد میکند.
جمعبندی سخنان شما این است که حقوق شهروندی، حریم دانشگاه و در درجه بالاتر حریم نظام و انقلاب با چنین برخوردهای امنیتی زیر سؤال میرود و این کار جرم است.
همینطور است.
آیا نصب دوربینهای امنیتی در دانشگاهها به معنی مخدوش شدن استقلال دانشگاهها نیست؟ آیا این به معنی ممنوعیت فعالیت سیاسی دانشجویان نیست؟ در حالی که امام خودشان بر مشارکت سیاسی دانشجویان تأکید بسیاری داشتند و با چنین عملی کارکردهای مورد تأکید دانشجویان از دیدگاه امام از جمله نظارت بر حاکمیت ازدست نمیرود؟
نصب دوربین در بعضی دانشگاهها و خوابگاهها یک اقدام سلیقهای است و خواست نظام و حاکمیت نیست و ما امیدواریم که هر چه سریعتر نسبت به جمع آوری آنها اقدام شود. زیرا نصب دوربین در چنین جاهایی در واقع به معنای زیر پا گذاشتن آزادی افراد جامعه است و جرات فعالیت در عرصه سیاسی را از آنها میگیرد. این اقدام از این جهت هم نادرست است زیرا خواهی نخواهی سبب می شود که افراد بترسند. ترس از اعتراض و انتقاد، جوانان را از رشد و پرورش سیاسی، تقویت احساس مسئولیت و دلسوزی برای مملکت باز میدارد. حضرت علی در نهج البلاغه میفرمایند که مکرر شنیدهاند از پیامبر(ص) حکومتی که در آن ضعیف برای گرفتن حق خود از قوی با لکنت حرف بزند، پاک و مقدس نیست. این قبیل رفتارهای خود سرانه با رویکردهای سیاسی امام خمینی به دانشگاه ها در تناقض است. امنیتی کردن فضای دانشگاهها در وضعیت فعلی که بحمد الله کشور از موقعیت و امنیت مطلوبی برخوردار است هیچ توجیهی ندارد. این نوع برخورد با افراد جامعه تجسس در کار آنهاست و طبق قانون اسلام که در قانون اساسی هم بر آن تاکید شده است تجسس ممنوع است. دانشجویان فرزندان دلسوز مملکت هستند و هر جا لازم بوده از هیچ کوششی برای حفظ و اعتلای کشور خودداری نکردهاند و حتی حیثیت ملی و آبروی نظام را در عرصههای علمی نیز نگه داشته و ارتقا بخشیدهاند. پس باید به آنها امید داشته باشیم و باید به آنها اعتماد کنیم.
آیا میتوانیم رئیس چنین دانشگاهی را متخلف بدانیم و به ابقای او در پست خودش رضایت بدهیم؟
مسئولان باید در این باره تصمیم بگیرند. آنچه مسلم است این نوع برخوردهای امنیتی زیر پا گذاشتن قوانین و مقررات نظام جمهوری اسلامی و خلاف است.
در سالهای اخیر اساتید بسیاری از دانشگاه اخراج شدهاند. اگر اندیشه امام را الگوی خود قرار دهیم، دولت جدید در برابر کسانی که حقوق اساتید و دانشجویان را ضایع کردهاند باید چه کند؟ آیا ابقای چنین افرادی در سمتشان کار درستی است؟
آنچه که مسلم است؛ این اتفاقات باید تعطیل شود. حتی یک روز هم نباید چنین اجازهای داد که این فضای امینتی حاکم باشد. یک جریانی در 8 سال گذشته روی کار آمد که دیدش امنیتی بود. مردمی که مراقب انقلاب اسلامی هستند این جریان را نخواسته و با رأی خودشان هم نشان دادهاند که مخالف این جریان هستند. دولت جدید باید بدون افراط و تفریط تدبیری بیندیشد که این قبیل اقدامات تعطیل شود.
انتهای پیام/