«میزان ارزش انسانها نیز به همین صبر کردن، دندان روی جگر گذاشتن و حرفهای ناگفته آنهاست»
در میان روزهایی که تریبون به دستانِ تمامیتخواه دوباره ساز خود را برای حملهور شدن و هتاکی نسبت به بیت امام و فرزند عزیزِ یادگار امام، کوک کرده بودند، و همچون روزگار تلخ و تاریک چند سال گذشته، برخی به قصد قربت! بر یادگاران و یاران امام تازیانه جهلِ خویش را مینواختند، همچون روزهای گذشته در درس خارج اصول فقه استاد گرانقدرم حاج سید حسن خمینی شرکت کردم؛ اما استاد مباحث درس خارج اصول فقه خود را [که چهارمین سالش را میگذراند،] رها کرده و سوی سخنش را به سمت عید الله الاکبر برده و از «انسان کامل» سخن به میان آورد.
استاد که در نیمه آذر ماه سال گذشته پس از 5 سال درس فلسفه [شرح منظومه ملا هادی سبزواری] را به اتمام رسانده بود، و طبق رسم معمول در حوزه علمیه، وارد بحث عرفان اسلامی [مقدمه قیصری] شدهاند، و در این شبها [در درس عرفان] مباحث «انسان کامل» که از زمره مهمترین بحثهای عرفان است را طرح میکنند؛ ایشان عیدی ما در شب غدیر را سخن گفتن از «انسان کامل» معین کرد. و نبی مکرم اسلام و علی مرتضی علیهما السلام را مصداق اتمّ انسان کامل نامید و آنان را گوهر آفرینش و دردانه هستی خواند.
صبر و سکوت برای حفظ اصول
استاد از زجرها و سختیهای اشرف مخلوقات هستی در راه اعتلای دین گفت؛ «آن زمانی که مشرکین بر سر نماز پای خود را محکم روی گردن ایشان میفشردند و پیشانی ایشان به زمین فشرده میشد»؛ و پیامبر صبر پیشه میساخت. و چه زیبا یادآورمان شد که علی علیه السلام جرعه نوش صبر از آموزگاری چون پیامبر بود.
استاد از علی گفت که جامع الاضداد است و غنیِ زاهد و شجاعِ مهربان... کم کم صدای استاد و چهره او نیز جامع الاضداد شد و غم و شادی را به یکباره نمایان شد، آنگاه که سخن از مظلومیت فرزندان و اهل بیت پیامبر کرد، که عدهای به اسم دفاع از پیامبر بر آنان تازیانه جهالت خویش نواختند؛ «من گاهی فکر میکنم که آیا در زندگی، به خود پیامبر(ص) سختتر گذشته است یا فرزندانشان که به اسم دفاع از پیامبر(ص) آنها را قربانی کردند؟»
ارزش انسان به ناگفتههایش است
25 سال خانهنشینی، سکوت و صبر علوی را در دوران حکومت خلفا را ثمره تربیت پیامبر دانست که علی علیه السلام آن را به خوبی در خانه وحی آموخته بود. و اینجا بود که سخن استاد به این جمله زیبا رسید که: «میزان ارزش انسانها نیز به همین صبر کردن، دندان روی جگر گذاشتن و حرفهای ناگفته آنهاست»؛ این جمله استاد برای ما چون فریادی بود که از میان واژگان خاموش، به وضوح دیده میشد.
صبر و سکوت علوی برای گم نشدن «اصل دین» بود و تا بدانجا پیش رفت که عدهای جاهلِ فریبخورده «نزدیکترین فرد به پیامبر(ص) بعد از کشته شدن متهم میشود را متهم میکردند که نماز نمیخواند». بغض استاد و چشمان نمناکش و سکوت او برای لحظاتی ... چرا که سخن از مظلومیت صدیقه طاهره میکند؛
نگاه جامع یا کاریکاتوریزه
استاد از ادب امیر المؤمنین می گوید و آن را با اعتدال علوی گره میزند و سخن مولا را زینتبخش سخن خویش میکند: «هَلَکَ فِیَّ رَجُلانِ مُحِبٌّ غال وَ مُبْغِضٌ قال». علی علیه السلام را انسان کاملی میداند که از یک سو جلوهگر و مظهر ذات اقدس الهی و از سوی دیگر نگینی است در میان خلق، که نباید او را یک بُعدی نگریست. «یعنی اگر به جمع کانون اضداد، یک وجهی نگاه کنیم، گمراه میشویم؛ پس به این آینه تمام نما نباید یک وجهی نگاه شود»؛ چرا این نوع نگاه، یک نگاه کاریکاتوریزه است و نه واقعی!
امام؛ معتقد به ظواهر نه اسیر و دربند آن
خمینی زمان از امام گفت که فرزند علی مرتضی بود و در عصر ما جلوهگری از جامع اضداد بودن، لذا نگاه کاریکاتوری به امام را نیز نابجا خواند و گفت که امام ما یک مرجع دینی بود و سخت به حفظ ظواهر معتقد و پایبند اما هیچگاه خود را در بند و اسیر ظواهر نکرد تا جایی که میبینیم فریاد امام بلند است که: «خون دلی که من از مقدّسین خوردم، از هیچ کس دیگری نخوردم». آری امام از دست کسانی که خود را اسیر ظواهر کردند خون دل خورد چرا که حقوق انسانها و آزادی آنان را نمیدیدند یا نمیخواستند که ببینند. «اینکه ایشان [امام] برای مردم حق تعیین سرنوشت قائل است، دلیلی جز این ندارد که مردم آزاد آفریده شدهاند و خودشان تصمیم میگیرند».
استاد در این جلسه درس به همه فهماند که پر از حرف ناگفته است و صبر و سکوت حکمتآمیز را از پدران خود به ارث برده و در این راه استقامت کرده، اما آنگاه که مصلحتِ سکوت و صبر تاریخش منقضی گردد و گاه سخن فرا رسد، حرفهایش را خواهد زد چرا که صبرش نه از ضعف، که از سر حکمت و مصلحت است. «نه شجاعت باعث شد که علی(ع) وقتی باید صبر کند، صبر نکند و نه صبر او ناشی از ضعف بود».
نکته پایانی
استاد در بحث تطبیقی خود بین امام و انسان کامل [پیامبر و علی علیهما السلام] سخن از مظلومیتها، صبر و شکیباییها کردند و از نگاههای کاریکاتوریزه به دین، مکتب و مذهب و همچنین افراد، انتقاد کردند. ایشان مظلومیت اهل بیت و فرزندان پیامبر را حتی بیشتر از ظلمهایی که به ایشان شد، خواندند؛ چرا که به اسم دفاع از پیامبر بر اهل بیتش حملهور شدند و تازیانه نواختند.
و امروز این مائیم و راه و اندیشه و اهل بیت و نزدیکان و یاران امام و چند سؤال که می تواند حسن ختام این یادداشت باشد و البته آغازی برای تفکر در راهی که می رویم :
1. آیا امروزه اندیشه امام و راه ایشان، مسیر حرکتمان هست یا نگاهمان عوض شده و راه جدیدی برگزیدهایم تا جایی که مقبولیت او را نیز مخدوش میدانیم؟!!!
- 2. آیا امام و نزدیکان امام که پایههای این انقلاب را بنا نهاده و مستحکم نمودهاند را محترم میشماریم یا کارمان به جایی رسیده که امروز فریاد دروغ سر میدهیم که آنها حتی لحظهای هم انقلابی نبودهاند بلکه لیبرال بوده و هستند؟!!!
- 3. آیا حرمت میراثداران، خاندان و اهل بیت امام را حفظ کرده و آنان را عزیز و محترم شمردهایم یا به کوچکترین بهانه، مورد هجوم و هتاکی قرار دادهایم؟
- 4. آیا دوستان و یاران امام که در دوران مبارزه، تبعید، زندان و جنگ و ... لحظهای امام را تنها نگذاشتند، «ولا تأخذه فیالله لومة لائم» بودند امروز عزتشان و حرمتشان را نگه داشتهایم یا کارمان به جایی رسیده که برایشان «طلب مرگ» مینماییم؟!
- 5. آیا چهار اصل کلیدی و شعاری نهضت و انقلاب «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» را برای مردم به ارمغان آوردهایم یا به بهانههای واهی این اصول را مخدوش نموده و گاه نادیده گرفتهایم؟
فأین تذهبون؟!