پیش از محمود احمدی نژاد، سید محمدخاتمی، آیتالله خامنهای و محمد علی رجایی یک یا دوبار در اجلاس سازمان ملل و با تعداد اندکی از همراهان، عازم نیویورک شده بودند. روحانی پنجمین رئیس جمهور ایرانی است که به خاک آمریکا قدم می گذارد. حضور آیتالله خامنهای و محمد علی رجایی البته به اقتضای فضای جنگی حاکم بر کشور و رساندن صدای ملت ایران به جامعه جهانی در اجلاس سازمان ملل شرکت کردند.
"
برای طرح مسئله تجاوز عراق اینجا هستم
کمتر از یک ماه بعد از تجاوز رژیم عراق محمد علی رجانی نخست وزیر وقت ایران به همراه یک همراه یک هیأت بلند پایه مرکب ازبهزاد نبوی وزیر مشاور در امور اجرایی، گودرز افتخار جهرمی از حقوقدانان مطرح کشور، چهار خبرنگار و فیلمبردار از صدا وسیما و خبرگزاری پارس عازم نیویورک شد تا در مورد جنگ ایران و عراق در سازمان ملل متحد و شورای امنیت به گفتوگو بنشینند. در آن مقطع بحران گرونگیری و ماجرای تسخیر سفارت لانه جاسوسی هم به اوج خود رسیده بود و امام خمینی تعیین تکلیف گروگانهای امریکایی را به مجلس شورای اسلامی واگذار کرده بودند. رجایی پس از در دیدار با کورت والدهایم دبیرکل وقت سازمان ملل، و بیان اعتراضهایش درباره تجاوز نظامی عراق به خاک ایران، درباره گروگانها هم گفت که در مورد گروگانها من ترجیح میدهم فعلاً صحبتی نکنم، همانطور که خبر دارید مجلس شورای اسلامی دراین باره در حال طرح و بحث است و بزودی نظر کشور ما نسبت به این مسئله اعلام میشود.. والدهایم اصرار می کند که دولت امریکا علاقهمند به حل مسائل است و هر چهار شرطی را که امام گفتهاند حاضرند قبول کنند و از من خواستهاند که شخصاً این مسئله را به عرض شما
برسانم. رجایی پاسخ میدهد که مجلس هنوز نظر خود را نداده است ولی من به عنوان دولت سعی میکنم در اولین فرصت اقدامات لازم را بکنم. قصد من از شرکت در شورا، طرح مسئله تجاوز عراق بود. من در این رابطه به اینجا آمدهام نه برای طرح مسائل ما با امریکا.
"
نطق 90 دقیقهای رهبر معظم انقلاب
هفت سال بعد از سفر شهید رجایی به نیویورک و در سالهای پایانی جنگ، در روزهایی که جنگ نفتکشها به اوج خود رسیده بود، آیتالله العظمی خامنهای در قامت رئیس جمهور وقت ایران و به همراه هیاتی متشکل از میرسلیم مشاور عالی ریاست جمهوری و علی رضا معیری معاون سیاسی نخستوزیر وقت به چهل و دومین مجمع عمومی سازمان ملل رفت. علی اکبر ولایتی وزیر امورخارجه وقت چند روز زودتر برای فراهم کردن زمینه سفر به نیویورک رفته بود.
رهبر معظم انقلاب در آن سفر نطقی 90 دقیقهای در سالن اجلاس سازمان ملل ایراد نمودند که بازتاب زیادی داشت. استفاده از تجربه دادگاه نورنبرگ و طرح تنبیه عراق به عنوان متجاوز به منظور تضمین امنیت منطقه، انتقاد از عملکرد سازمان ملل و متهم ساختن شورای امنیت در حمایت از تجاوز عراق به خاک ایران، هشدار به مجمع عمومی و افکار عمومی ملت امریکا نسبت به خطر حضور نظامی دولت امریکا در خلیج فارس، برشمردن اقدامات امریکا برای مقابله با ایران، درخواست برچیده شدن دو تبعیض ناروا در سازمان ملل: حق وتو و عضویت دائم در شورای امنیت، از جمله محورهای سخنرانی رئیس جمهور وقت ایران در چهل و دومین اجلاس سازمان ملل بود. هنگامی که آیتالله خامنهای از تجاوز امریکا به کشتی باری ایران سخن میگفتند، نمایندگان امریکا محل اجلاس عمومی سازمان ملل را ترک کردند.
"
غیبت هاشمی و طرح گفت وگوی تمدن ها از سوی خاتمی
آیتالله هاشمی رفسنجانی در طول هشت سال ریاست جمهوری خود، در هیچ کدام از اجلاسهای سازمان ملل شرکت نکرد. هواپیمای سید محمد خاتمی یک سال بعد از انتخابش به عنوان رئیس جمهور و در شرایطی که در 12 سال گذشته هیچ رئیس دولتی از ایران قدم به خاک آمریکا نگذاشته بود، در فرودگاه جان اف کندی آمریکا نشست.
سفر وی به آمریکا همزمان شده بود با به شهادت رسیدن دیپلماتهای ایرانی و صفآرایی طالبان در مرزهای شرقی ایران. سید محمد خاتمی پیش از ترک تهران، اعلام کرد که میخواهد پیامرسان صلح برای ملتهای جهان باشد.
در همین اجلاس بود که او موضوع گفتوگوی تمدنها را در مقابل نظریه ساموئل هانتینگتون درباره رویارویی تمدنها مطرح کرد.
در آن اجلاس بیل کلینتون، رئیس جمهور امریکا اولین سخنران نشست صبح بود و قرار بود خاتمی بلافاصله بعد از او سخنرانی کند. این طراحی از سوی دبیرکل سازمان ملل پیشنهاد شده بود تا شاید به روابط ایران و امریکا ذوب شود، اما در نهایت با عدم پذیرش سخنرانی در یک نشست همزمان، رئیس دولت ایران، سخنران بعد از ظهر این اجلاس شد.
دوربین های مستقر در سازمان ملل منتظر ثبت «دست دادن دیپلماتیک کلینتون و خاتمی» بودند که این صحنه حادث نشد. همراهان خاتمی بعدها گفتند که کلینتون در ساختمان سازمان ملل به دنبال خاتمی میگشت تا با او روبهرو شود و گویا با دو ایرانی مرتبط با نمایندگی ایران و همچنین محافظ و راننده خاتمی دست داده اما موفق به دست دادن با خاتمی نشده است.
"
سفرهای هشت گانه احمدی نژاد
سید محمد خاتمی دو سال بعد هم به نیویورک رفت تا در «اجلاس هزاره سران ملل متحد» شرکت کند. از سال 79 تا سال 84 دیگر رئیس دولت ایران به نیویورک نرفت و دراجلاس های سازمان ملل شرکت نکرد تا آنکه محمود احمدی نژاد در سوم تیرماه سال 84 به عنوان رئیس جمهور کشور انتخاب شد. او در شهریورماه همان سال به نیویورک رفت و سخنانش درباره هولوکاست واکنشهای زیادی را به همراه داشت. به طوری که مقامات رژیم صهیونیستی و آمریکایی سالن اجلاس را ترک کردند. روایتی که وی از حضورش در این اجلاس و سخنرانی اش و جماعتی که محو سخنرانی وی شده بودند بعدها باعث انتقاداتی هم علیه وی در داخل کشور شد. سفرهای احمدی نژاد با نیویورک همیشه با حاشیه همراه بود. اگر ماجرای یکی از سفرهایش به سخنرانی جنجالی در دانشگاه کلمبیا ختم شد، دو سفر اخیرش به نیویورک، به ماجرای همراه بردن اعضای خانواده اش گره خورد که کار را به شکایت از دولت در کمیسیون اصل 90 هم کشاند.
"
اتفاقهای متفاوت
حالا بعد از تمام این سفرهایی که روسای جمهور کشورمان به نیویورک داشته اند، حسن روحانی پنجمین رئیس جمهور ایرانی است که هواپیمای او فردا در فرودگاه جان اف کندی فرود می آید. دیدار احتمالی روحانی- اوباما در حاشیه اجلاس نیویورک شاید مهمترین اتفاقی باشد که می تواند در تاریخ این اجلاس رخ بدهد. روحانی در گفت وگویی که هفته گذشته با خبرنگار شبکه خبری ان.بی.سی داشت گفته بود که برنامه ای برای این ملاقات ندارد اما هر چیزی در عالم سیاست امکان دارد. اگر در هشت سال گذشته مواضع احمدی نژاد درباره شعار هولوکاست سخنرانیهای جنجالی او را درصحن علنی سازمان ملل ثبت تاریخی کرد، حالا اما نظر روحانی درباره این ماجرا، رویکرد تنش زدایی او را در عرصه سیاست خارجی نشان می دهد. او گفته است تاریخدان نیست و اثبات افسانه بودن هولوکاست را به تاریخ دانان سپرده است. دیپلماسی رسانهای روحانی پیش از سفر به نیویورک تاثیر خود را گذاشته است. او در یادداشتی که در روزنامه واشنگتن پست منتشر کرد نوشت که فصل تعامل فرارسیده است. دیدار او با رئیس جمهور فرانسه که اولین دیدار دو مقام عالیرتبه ایرانی و فرانسوی از سال 2005 به بعد است یکی از مهمترین
اتفاقهای حاشیهای اجلاس است. گفت وگوی هستهای محمد جواد ظریف با کاترین اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا میتواند مقدمهای برای حل مسئله هستهای ایران باشد.