جماران - داود رضایی چراتی: این روزها، بحثی در رسانههای کشور جریان دارد؛ جلسه آتی هیأت امنای دانشگاه آزاد اسلامی و تغییر ریاست این دانشگاه. این بار حمید میرزاده، بر کرسی ریاست بزرگترین دانشگاه کشور خواهد نشست، مهندس پلمیر شصت سالهای که البته یکی از آشناترین چهرههای دانشگاه آزاد و عضو هیأت موسس آن است. اگرچه شخص فرهاد دانشجو، عزل خود را منتفی دانسته اما همزمان اعلام کرده برخی از اعضای هیأت امنا، درباره تغییر رییس دانشگاه با خود او حرف زده اند. به گفته دانشجو قرار است در جلسه فردای هیأت امنا، هفت پرونده حقوقی درباره اقدامات او مطرح شود. اگرچه برخیها مانند رییس کمسیون آموزش مجلس از این تغییر انتقاد کرده اند اما بسیاری بر این باور هستند که امروز آخرین روز ریاست دانشجو بر دانشگاه آزاد است.
استقبال حضرت امام از تاسیس دانشگاه آزاد
در شرایطی که در روزهای ابتدایی انقلاب، و فضای انقلابی حاکم بر کشور، ایجاد یک دانشگاه غیر دولتی نوعی تجدید نظر طلبی و کفر انقلابی تلقی می شد، تنها یک نفر می توانست این طلسم را بشکند و این سنت را برای همیشه از میان بردارد؛ رهبر 85 ساله که بهظاهر شیوه و منش دانشگاهی نداشت اما بنابرخاطرات آقای هاشمی، وقتی طرح تاسیس دانشگاه آزاد را در حضورش طرح می کنند با حرکتی سنجیده و بسیار ارزشمند مبلغ یک میلیون تومان برای آغاز به کار به این دانشگاه هدیه میکند. این عمل در آن زمان سمبلیک و نمایشی توصیف نشد؛ چرا که در باور همگان بود که او هیچگاه اهل کارهای سمبلیک نبوده و با برنامه های نمایشی هم موافق نبود، شیوه ای که در آن زمان هرگز مورد پسند نیروههای انقلابی نیز نبود. استدلال آن دوران این بود که آموزش و پرورش امری رایگان برای همگان است و این تفکر دانشگاه را هم منحصر به استفاده از منابع محدود دولتی می کرد.
انقلابی فرهنگی و دانشگاهی اسلامی
تایید و شکل گیری این رویکرد توسط حضرت امام نسبت به دانشگاه آزاد اسلامی باعث شد که در کوتاه مدت ثمرات بلند در زمینه های کمی و کیفی حاصل شود. دو سال پس از آنچه در کشور انقلاب فرهنگی نام گرفت در اردیبهشت ۱۳۶۱ به پیشنهاد آیت الله هاشمی رفسنجانی و با حمایت امام خمینی دانشگاه آزاد اسلامی تاسیس شد. برخی از رجال سیاسی ارشد جمهوری اسلامی از جمله حجج الاسلام احمد خمینی و اکبر هاشمی رفسنجانی عضو هیأت امنای آن بوده اند. هاشمی در خطبههای نماز جمعه در باره دانشگاه در شرف تاسیس چنین گفت: «یکی از طرق حفظ و حراست از جوانان این است که مراکزی درست کنیم به نام دانشگاه آزاد اما نه دانشگاه آزاد رژیم گذشته، دانشگاه آزاد واقعی که مواد تحصیلی دانشگاهی را با روش تحصیلی که در حوزههای علمیه علوم دینی میخوانند، خوانده شود...».
تعیین نخستین رییس دانشگاه آزاد
چهار ماه بعد هاشمی رفسنجانی بعنوان رئیس شورای موقت دانشگاه ، طی حکمی با سربرگ مجلس، عبدالله جاسبی را به ریاست موقت دانشگاه منصوب کرد. هیات موسس دانشگاه هم یعنی رئیس جمهور وقت، رئیس مجلس وقت، نخست وزیر وقت، فرزند و رئیس دفتر امام خمینی ، سیداحمد خمینی( سیدحسن خمینی پس از ارتحال احمد خمینی) و عبدالله جاسبی تشکیل جلسه داده و انتصاب جاسبی را تایید کردند. دانشگاه اولین آزمون را در اسفند ۶۱ با شرکت ۳۲ هزار داوطلب برگزار کرد وحدود ۳ هزار نفر در رشتههای مختلف پذیرفته شدند. هاشمی رفسنجانی، آنرا از افتخارات و تجربههای موفق پس از انقلاب توصیف کرد.
رویکرد متفاوت دولتهای نهم و دهم
صرف نظراز موفقیت و یا عدم موفقیت، دانشگاه آزاد همواره توسط دولتها مورد حمایت قرار می گرفت. ظرفیت محدود دانشگاههای دولتی، تقاضای بسیار زیاد جوانان متقاضی ورود به دانشگاهها نه تنها نیاز به این دانشگاه را چند برابر می کرد، بلکه به زعم دولتمردان زمینه ای برای پاسخگویی (حداقل کوتاه مدت) به نیازهای بخشی از قشر جوان بود. اما موضع دولت نهم و دهم در باره دانشگاه آزاد بکلی تفاوت می کرد. عده ای تلاش برای تسلط بر دانشگاه از سوی دولت های نهم و دهم را دسترسی به منابع و امکانات سخت افزاری بسیار زیاد در این دانشگاه عنوان؛ و عده ای هم هجمه به دانشگاه را تلاش در جهت تضعیف آیت الله هاشمی ارزیابی کردند.
کشوقوس طولانی تغییر رییس
دولت نهم، برای تغییر رئیس دانشگاه، به سدی چون هاشمی برخورد. موضوع برکناری جاسبی همچنان بحث روز محافل دانشگاهی بود. موافقان و مخالفان مصاحبه برله یا علیه یکدیگر می کردند. در ابتدا طرح وقف تمام داراییها دانشگاه در دستور هیئت موسس قرار گرفت که با کش و قوس های فراوان و تعیین نماینده از سوی رهبر معظم انقلاب بررسی و نتیجه ابلاغ شد. بحث اصلاح اساسنامه دانشگاه آزاد اسلامی و تغییر ریاست آن از موضوعات مهمی بود که از ابتدای دولت نهم پیگیری می شد. با پیگیری های رییس دولت به عنوان رییس شورای عالی انقلاب فرهنگی و پس از کش و قوس های فراوان، اصلاح اساسنامه دانشگاه آزاد به تصویب رسید که البته رهبر انقلاب بعد از تصویب ، خواستار تغییراتی در ساختار آن شدند. به نظر می رسید که با تصویب اساسنامه دانشگاه آزاد دغدغه ها درباره ادامه ریاست جاسبی بر دانشگاه آزاد پایان یابد . شورای عالی انقلاب فرهنگی در حرکت بعدی و در اقدامی عملی دکتر فرهاد دانشجو، دکتر بهمن یزدی صمدی و فریدون عزیزی را به عنوان اعضای هیئت امنای دانشگاه آزاد معرفی وآنها رای لازم را کسب کردند؛و موظف شدند در مدت یک ماه تشکیل جلسه داده و رئیس را انتخاب کنند.
تغییرات بنیادی دانشگاه آزاد در دوران دانشجو
سرانجام ریاست دانشگاه آزاد از اسفند ۱۳۹۰ پس از کش و قوس های طولانی از طرف شورای عالی انقلاب فرهنگی به فرهاد دانشجو سپرده شد. بدین ترتیب روزهای "دانشجو"یی این دانشگاه با حضور فرهاد و خسرو دانشجو آغاز شد. اکبر هاشمی رئیس هیات امنای دانشگاه آزاد از امضای حکم فرهاد دانشجو امتناع ورزید و بنا به قانون به رئیس جمهور واگذار شد و وی نیز امضای حکم را به وزیر علوم تفویض کرد تا نهایتا وزیر علوم حکم برادرش را برای ریاست دانشگاه آزاد امضا کند. تغییرات اساسی کلید خورد؛ در اقدامی جالب در این دوره، دانشگاه آزاد دست به تحریف جمله تاریخی حضرت امام خمینی درباره این دانشگاه زد. امام خمینی در جمله معروف خود مربوط به دانشگاه آزاد فرمود: من امیدوارم که ان شاء اللَّه شما آقایان و سایرین کمک کنید تا این دانشگاهى که به پیشنهاد آقاى هاشمى تأسیس گردید و پیشنهاد بسیار خوبى بود، فعالیتش زیاد گردیده و در همه جا توسعه پیدا کند. خداوند به همه شما توفیق عنایت کند و سالم و رستگار باشید. (صحیفه امام، ج18، ص220) اما مدیران جدید دانشگاه تصمیم به تغییر در این جمله تاریخی و حذف نام آیت الله هاشمی رفسنجانی از تقویم دانشگاه گرفتند و به نقل از حضرت امام نوشته اند: من امیدوارم دانشگاه آزاد اسلامی فعالیتش زیاد گردیده و توسعه یابد. در عوض بیش از ۵۰ عکس از فرهاد دانشجو رییس فعلی در حالت ها و ژست های مختلف روی کاغذ مرغوب گلاسه و به صورت تمام رنگی چاپ شد.
انتخابات ریاست جمهوری دوره یازدهم و سوت ایست تغییرات
دیری نپائید که انتخابات ریاست جمهوری یازدهم برگزار و رئیس جمهور نزدیک به آیت الله هاشمی بر مسند ریاست جمهوری نشست؛ اتفاقی که به نظر می رسد به تغییرهای پی در پی دانشگاه آزاد پایان خواهد داد؛ دانشگاهی که بی شک طی این سی سال توانست خود را به عنوان یک قطب علمی و آموزشی و البته تاثیر گذار بر معادلات سیاسی در ایران مطرح کند. این جزیره ثبات، از دهه 80 تاکنون و از زمان روی کار آمدن دولت نهم و دهم حاشیه های زیادی را تجربه کرد ؛ تا جایی که دولت با دست گذاشتن بر روی اساسنامه این دانشگاه تلاش کرد با تغییرآن و همچنین تغییر مدیریت، دانشگاه آزاد را تحت کنترل خود درآورد.
ریاست دانشگاه قطعا تغییر می کند
اکنون با روی کار آمدن دولت یازدهم قطعا عصر «دانشجو»ها به سرانجام خود خواهد رسید و عصر دانشجوها شروع خواهد شد. فرهاد دانشجو که خود را برآمده از دل دولتهای جمهوری اسلامی می داند بر این باور است که دولت روحانی بیش از دولتهای قبلی به دانشگاه آزاد کمکهای معنوی میکند. وی بدون توجه به شایعه برکناری خود می گوید: تغییر دولت ربطی به تغییر رئیس دانشگاه آزاد ندارد چون رئیس قبلی دولتهای متفاوتی را تجربه کرد و اگر مبنای تغییر در دانشگاه آزاد، تغییر دولتها بود، رئیس قبل باید چندین بار عوض میشد و تغییر رئیس قبلی پاسخ مثبتی به نگاه عمومی بود. اما این بار تنش ها و حاشیه های دانشگاه آزاد، دامن آخرین بازمانده دانشجو ها را می گیرد و کسی که تغییر جاسبی را پاسخ مثبت به مطالبات عمومی می دانست و به صراحت می گفت که دانشگاه آزاد اسلامی به بزرگ کردن هیچ یک از کاندیداها نپرداخته است، اکنون با تغییر دولت، از ریاست دانشگاه آزاد اسلامی کنار می رود. بله، تغییر رییس دانشگاه آزاد، قطعی است.