سید طه هاشمی،نماینده سابق مجلس،موسس روزنامه انتخاب بوده و زمانی در پی راه اندازی جریان سومی در صحنه سیاسی ایران بوده است.در چند سال گذشته او به حاشیه رفت و در سمت های فرهنگی مشغول فعالیت شد. هاشمی در گفتگویی با شماره 111 مجله همشهری ماه به طرح دیدگاههای خود در مورد سابقه و تبار جریان سوم در جمهوری اسلامی ایران به بهانه حضور دکتر روحانی در مقام ریاست جمهوری و بحث های مطرح پیرامون جریان سوم در مقطع کنونی می پردازد.
در ادامه گزیده هایی از این مصاحبه را می خوانید:
- طبیعی است که من همواره به دنبال مسیری بودم که راه برونرفتی باشد از مشکلات و معضلاتی که جامعه در آن قرار داشت. حال که فضا مناسب شده علاقهمند هستم تفکری را که چندین سال پیش مطرح شد به عنوان اعتدالگرایی و عقلانیت که بر این عقیده بودیم این وضعیت را بر فعالیتهای سیاسی و اجتماعی کشور حاکم کنیم، این را عملیاتی کرده و آن را نهادینه کنیم.
- متاسفانه در کشور ما جناحهای راست و چپ متحد هستند که جریانها ی میانه را بزنند.اگر کمی دقت کنید متوجه میشوید که دو جناح راست و چپ یا به تعبیر امروز اصولگرا و اصلاحطلب همیشه این طرز تفکر را داشتهاند که یا باید کسی با ما باشد، یا اگر با ما نبود پس بر ما میباشد. اینطور به نظر میرسد که نمیشود افرادی راه میانه را پیش بگیرند که ویژگیهایی از جناح راست در آن باشد و ویژگیهایی هم از جناح چپ در آن باشد.
- نخستین بار چه کسی ایده جریان سوم را مطرح کرد؟ سال ۶۰ یا ۶۱ بود که حاج احمد آقا این ایده را مطرح کردند.
- دلیل اینکه در آن زمان این ایده را مطرح کردند چه بود؟ در آن زمان مجموعهای که در داخل کشور مشغول فعالیت بودند، جریانهایی بودند که در پیروزی انقلاب اسلامی نقش بسزایی داشتند؛ حتی جریانهایی که امام(ره) و انقلاب را قبول داشتند اما در بعضی مسائل و موارد با جمهوری اسلامی تعارضاتی داشتند. وقتی ایشان راه میانه یا راه سومی را مطرح کرد، برای برونرفت از همین بحرانهابود که تصور میکرند شاید در داخل کشور بحرانهایی در حال به وجود آمدن است که شاید بعدها مشکلساز شود و قابل حل نباشد.
- زمانی که ما بحث جریان سوم را مطرح کردیم روزنامه هم داشتیم و طرفدارانی هم در جامعه پیدا کردیم. اگر در گذشته فقط در سطح خواص و مسئولان بحث اعتدال مطرح بود، با انتشار روزنامه انتخاب و نشریات دیگر بحث اعتدال دیگر در سطح خواص و مسوولان مطرح نبود و این مباحث وارد لایههای مختلف و زیرین اجتماع شد. این نشان میدهد که این تفکر راه خودش را باز کرده است و اگر غیر از این بود، آقای روحانی نمیتوانست با این شعار پیروز شود. شخص دکتر روحانی خود در طول دورههایی که در مجلس حضور داشت، بر محور عقلانیت و اعتدال پا فشاری میکرد.من به آقای روحانی توصیه میکنم در حالی که تفکر اصلاحطلب و اصولگرا در یک وضعیت ابهامی در حال فعالیت و حرکت هستند و مرتبا با فراز و فرود همراه هستند، به دلیل اینکه سازماندهی مناسبی ندارند و جناحی و جبههای عمل کردند. این آفت فعالیتهای سیاسی ماست. کسانی در درون این جناحها هستند که به کلی با سران این جناحها مشکل دارند و اینها را قبول ندارند.نتیجه میگیریم اگر دکتر روحانی میخواهد با همین تابلو اعتدال و عقلانیت در صحنه سیاسی ایران و با قدرت باقی بماند، راهی ندارد جز اینکه در نهادینه کردن و تثبیت شاخصههای جریان اعتدال در قالب یک حزب فراگیر سیاسی اقدام کند. همان اقدامی که شخص آقای خاتمی در زمان ریاست جمهوری در ارتباط با اصلاحات باید انجام میداد و نداد.
- آنهایی که میگویند حزب یک سوغات غربی است و دستاورد غربی است آیا نظرشان این است که جمهوریت هم یک دستاورد غربی است؟ خب ما قالب جمهوریت را برای نظاممان انتخاب کردیم. این قالب هم دستاورد غرب است، پس ما نباید میپذیرفتیم. عقلانیت ما، عقلانیت دینی است اما ساختارمان جمهوریت است.این افراد بهتر است به این نکته توجه داشته باشند که التزام به شیء، التزام به لوازمش را هم به همراه دارد، وقتی جمهوریت پذیرفته شده است، امکان ندارد که بخواهیم لوازم جمهوریت را قبول نکنیم. از جمله لوازم جمهوریت احزاب هستند. اگر بخواهیم احزاب را قبول نکنیم، در واقع جمهوریت را هم قبول نکردهایم. یعنی در لفظ قبول کردهایم اما در معنا خیر.
- [عدم تشکیل دو حزب فراگیر] این موضوع یکی از بزرگترین اشتباهاتی بود که در آغاز انقلاب شد. نظام تک حزبی در همه جای دنیا یک نظام شکستخورده و ناکارآمد است. اگر در آن زمان در کنار حزب جمهوری اسلامی یک حزب دیگر تشکیل میشد که افکار و عقاید دیگر را در خود جای میداد، امروز نظام ما از یک ثبات سیاسی به معنای ساختاری برخوردار بود.متاسفانه امروز تا بحث حزب فراگیر و توانمند مطرح میشود، عدهای میگویند اگر حزب میخواست موفق باشد حزب جمهوری اسلامی موفق میشد، در حالی که سخت در اشتباه هستند و به آسیبشناسی موضوع نگاه نمیکنند و شاید هم چون منفعتشان در نبود احزاب است مخالفت میکنند.
- رأی به روحانی رأی به تغییر بود.این را باید بپذیریم همه افرادی که به روحانی رأی دادند، اصلاحطلب نبودند. یک گروهی از اقشار میانه جامعه جریان میانهای بودند که تصورشان این بود که بالاخره هم در جناح اصلاحطلب نقاط مثبت و خوبی است و هم در جناح اصولگرا. در انتخابات اخیر این دو تفکر به غایت به هم نزدیک شدند و به روحانی رأی دادند چون همه خواهان تغییر وضعیت موجود بودند.جریان اعتدال این نیست که یک روز یک سرمقاله علیه جناح چپ در روزنامهاش منتشر کند و فردا هم یک سرمقاله علیه جناح راست. این بحث را ما در روزنامه انتخاب داشتیم. این اصلا درست نیست. ما باید گفتمان راه سوم را تعریف کنیم و جا بیندازیم تفکر اعتدال خود هویتی جداگانه دارد.
- انقلاباسلامی به تفکر خیلیها یک راه سومی بود اما به دلیل اینکه ما قاعدهمند حرکت نکردهایم، سازماندهی نکردهایم و باری به هر جهت پیش رفتیم، آرمانهای انقلاب اسلامی به مرور زمان کمرنگ شده است. همینجا این نکته را تذکر بدهم وقتی ما نامی از آرمانهای انقلاب میآوریم، نباید تصور شود این آرمانهادر مصادره جریانات تندرو و افراطی است. امروز بعضی از روزنامههای راست آنچه که در پسند خودشان هست، آن را آرمان انقلاب میدانند، در حالیکه بر فراز آرمانهای انقلاب آزادی و استقلال بود. امروز جامعه ما با ۳۰سال پیش و حتی ۱۰سال پیش متفاوت است اما ما چیز جدیدی برای ارائه نداریم. ما فقط حرفهای کلی و خوب میزنیم اما در ارائه الگویی برای اداره جامعه با توجه به مقتضیات زمانه خیلی موفق عمل نکردهایم. میگوییم کشورهای عربی از انقلاب اسلامی الگو بگیرند اما پکیجی نداریم که بگوییم برای اداره جامعه و فرهنگ و سیاست و اقتصاد و خیلی چیزهای دیگر چه کاری انجام دهند.
- من در حوزه سیاست خیلی از الگوهایم را از آقای رفسنجانی گرفتهام. شاید این بحث اعتدالی را هم که مطرح کردم، قسمتی از آن با رویکرد و تفکر ایشان بوده است.
- از میان چهرههای سیاسی چه کسی عملیاتی وارد بحث اعتدال و جریان سوم شد؟ آقای هاشمی که تا امروز هم بحث دولت فراجناحی را داشته است.
- آقای ناطق منتسب به جناح اصولگراست اما افکارشان نزدیک به نگاه اعتدالی است. ایشان الان میتوانند نقش خوبی در ارتباط با تثبیت جریان اعتدالی داشته باشند.اما در کل ایکاش خیلی از مسوولان ما همانند ناطق فرصتی پیدا میکردند تا به عملکرد گذشته خود و همراهان خود نگاهی کرده و ارزیابی میکردند از آنچه در گذشته انجام دادهاند و این دوره بازنگری را سپری میکردند و به اشتباهات خود پی میبردند.
- آقای رضایی در جامعه اقبال دارد اما سازماندهی مناسب را در جامعه ندارد؛ چراکه حزب ندارد. اگر از همان اول که وارد فضای سیاسی شد، حزب راه میانداخت و با برنامه کار میکرد، خیلی بهتر و موفق بود.
- آقای قالیباف هم در واقع شبیه به آقای رضایی است اما در واقع موفقتر عمل کرده است چون دایره مانور و فعالیتهای اجرایی برای او فراهمتر بوده است اما اشکالی که به همه این آقایان وارد است، این است که هدفگیری و یارگیری خود را در جریانهای سیاسی دیگر قرار دادهاند و خود به فکر کادرسازی و تربیت نیروی متناسب نبودهاند. مشکل این است که نیروهایشان را میخواهند از داخل جناحهای دیگر به دست بیاورند.
- دکتر روحانی اگر بخواهد در آینده تفکر و دیدگاه اعتدالی را ماندگار کند، ناگزیر است تا برای این تفکر شناسنامه تعریف کند و این ممکن است همه آنچه که هاشمی و خاتمی میگویند نباشد. من فکر میکنم آقایان هاشمی و خاتمی هم ترجیح دهند که روحانی چنین کاری بکند.