به گزارش جماران، روزنامه قانون نوشت:
ساختمانی قدیمیولی بازسازی شده؛ از آن عمارتهایی که در آنجا هم میتوانی گذشته را استشمام کنی و هم سفرا و کارشناسان خارجی را ملاقات کنی. افرادی که بعضا تمایلی برای حضور دیپلماتیک در محوطه باغ ملی ندارند با اشتیاق به پژوهشکده مطالعات استراتژیکخاورمیانه میآیند. ریاست این مرکز را جوانی خوش تیپ و با سواد عهده دار است.
کیهان برزگر مدیر گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل واحد علوم و تحقیقات دکترای خود را درایران، فوق دکترای خود را از مدرسه اقتصاد و سیاست انگلیس و دورههای تخصصی را در دانشگاههای هاروارد و MIT گذرانده است و اکنون در جوانی یکی از مطرح ترین کارشناسان روابط بینالملل در ایران است.
او با رویی گشاده از ما استقبال میکند و میگوید که از انتخاب دکتر روحانی به عنوان رئیس جمهور خشنود است. اولین سوال را با این رویکرد آغاز کردیم:
آقای رئیس جمهور سیاست خارجی خودشان را در سه سطح منطقه ای اروپا و آمریکا تقسیمبندی کرده اند و آمریکا را کدخدای مذاکرات 1+5میدانند، و این اظهارات نشاندهنده این است که ایشان نگاه خاصی به جایگاه آمریکا در معادلات قدرت جهانی دارند. به نظر شما این رویکرد آقای روحانی گفتوگوی دو کشور را به سمت بهبود روابط میبرد یا خیر؟
آقای دکتر روحانی قصد دارند سیاست خارجی خود را با نگاه عملگرایی پیش ببرند و در این چارچوب گفت وگو با آمریکا از این جهت مهم است که رابطه مستقیم با توقف و رفع تحریمهای اقتصادی که علیه ایران وضع شده دارد. به هرحال یک نگاه در جامعه اعتقاد دارد این اوضاع بد اقتصادی و مشکلاتی که برای معیشت مردم به وجود آمده است به دلیل نبود گفت و گو با آمریکاست. البته دیگری نیز معتقد است که تحریمهای اقتصادی هیچ ارتباطی با گفت و گو با آمریکا ندارد.اما مسئله مهم برای دولت آقای روحانی این است که اصل ورود به گفت وگو با آمریکا را چگونه عملیاتی کند.
این مسئله با توجه به سابقه تلخ تاریخی و وجود بی اعتمادی متقابل کار راحتی هم نیست. از سویی هم این رابطه نشأت گرفته از این است که ایران و آمریکا مواضع سیاسی-امنیتی خود را در قبال مسائل منطقهای چگونه تنظیم کنند و موضوع مهم تر مسئله هستهای ایران است که بنظرم حل این مسئله در بحث گفت و گوی احتمالی با آمریکا ارجعیت دارد. باید اشاره کنم اگر ما آسیب پذیری اقتصادی نداشتیم شاید گفت و گو با آمریکا جزو ضرورتهای دولت آقای روحانی نبود.
پس چرا آقای روحانی در جایی تئوری کدخدا را بیان میکنند؟
دکتر روحانی خودشان خوب میداند که برای دیدن کدخدا و احیانا گرفتن چیزی از آن باید اول خودش و دولتش قوی باشد. این خود نیازمند افزایش وحدت و انسجام ملی و کاهش آسیب پذیری اقتصادی است. به نظر من اینگونه هم نیست که شما بخواهید با آمریکا وارد گفت و گو بشوید و آن طرف نیز به راحتی قبول کند که با شما وارد مذاکره معناداری برای دادن امتیازی که خواست شما را تامین میکند شود. در فرهنگ استراتژیک سیاست خارجی آمریکا مذاکره با یک قدرت منطقه ای و درجه دو جهانی مثل ایران زمانی صورت میگیرد که آن قدرت در معادلات سیاسی منطقهای و سیاسی جهانی هم سطح آمریکا باشد یا چیزی داشته باشد که برای آمریکا ارزش استراتژیک برای ورود به گفتوگو را داشته باشد. بهنظرم ایران این امتیاز را دارد و آن دستیابی به چرخه مستقل سوخت اتمیاست. این امتیاز اگرچه چالش اصلی آمریکا با ایران در شرایط کنونی است اما همزمان هم میتواند فرصت گفتوگو بین دو طرف را فراهم کند. یعنی آمریکا ایران را جدی بگیرد.
به نظر شما این اتفاق چگونه میتواند عملیاتی شود؟
همانگونه که در ابتدا گفتم ایران اول باید آسیبپذیری خود را کم کند و روابط را در حلقههای دوم و سوم جهانی یعنی اروپا و منطقه افزایش دهد. حضور فعال و قوی در مسائل منطقه ای در چارچوب ایفای نقش به عنوان یک بازیگر حل المسائلی هم میتواند به ایران کمک کند. آمریکاییها اوضاع ایران را به دقت دنبال میکنند تا ببینند چه تحولی در ایران صورت گرفته است. البته بهنظرم گفت وگو بر سر حل مسئله هستهای ایران یک امر عاجل و ضروری است تا عجالتا از شدت تنش موجود سیاسی بین دوطرف کم و روند افزایش تحریمها متوقف شود. چون در غیراین صورت همین مسئله میتواند دوطرف را به سوی تنشهای بیشتر یا حتی منازعه و درگیری سوق دهد که به نفع هیچکدام نیست.
منظورتان از بروز تنشهای بیشتر و درگیری چیست؟
آمریکاییها مردم ایران را خوب میشناسند. آنها احتمالا میدانند که با شدت تحریمها مردم ایران تسلیم نمیشوند، بلکه برعکس حس وحدت ملی در کشور قویتر میشود. همین الان جنبشهای ضد تحریم در سطح نهادهای مدنی و مردم در حال تقویت شدن است. چراکه این تحریمها گذشته از آسیبهای اقتصادی از نظر سیاسی نیز تاثیرات منفی دارند. مردم ایران با انتخاب دکتر روحانی نشان دادند که به دنبال اعتدال و تعامل با دنیا هستند.
بنابراین آمریکاییها که دائما میگویند میخواهند با ملت ایران دست دوستی دراز کنند اکنون با تحریمهای بیشتر خود نیات واقعی خود را نشان دادند و این سیاست جایگاه آمریکا را در میان مردم ایران ضعیفتر میکند. از سوی دیگر، این اقدامات جدید آمریکا در تحریمها و فشارهای سیاسی بیشتر ضمن اینکه فضای مثبت بوجود آمده در ایران را از بین میبرد خطر واکنش ایران را نیز در منطقه و غیره به همراه دارد و این خود مسائل موجود را پیچیده تر میکند.
به نظر شما اقدام سریع آقای روحانی در اعلام کابینه و انتخاب آقای ظریف به عنوان وزیر امور خارجه در راستای حل مشکلات منطقه ای و بینالمللی بود؟
بله، آقای دکتر ظریف یک سری ظرفیتهایی دارند که به سرعت بر روند موجود به سمت فضای مثبت تاثیر میگذارد. وی ساخت قدرت و سیاست آمریکا و چگونگی شکلگیری تصمیم سازی درلایههای مختلف کنگره آمریکا و کاخ سفید را به خوبی میشناسند. این نهادهای قدرت او را هم به خوبی میشناسند. اندیشکدهها و افراد تاثیرگذار در آمریکا ایشان را از نزدیک دیدند و با وی در دوران مسئولیتشان در نیویورک کار کردند. آنها آقای شریف را به عنوان دیپلماتی میشناسند که به بازی برد-برد اعتقاد دارد و همزمان خواهان به حداکثر رساندن منافع ملی کشور است. اتفاقا همین مسئله برای آمریکاییها مهم است.
آنها کسی را میخواهند که بتوانند با آن وارد گفت وگو بر سر منافع مشترک شوند. البته بهطور طبیعی آنها هم خواهان به حداکثر رساندن منافع خود هستند. آمریکاییها تجربه مثبتی در کار کردن با دکتر ظریف در به سرانجام رساندن بحران افغانستان در سال 2001 را دارند. دکتر ظریف هم زمانی که در سازمان ملل بود تعامل خوبی با لایههای قدرت در کنگره آمریکا و اندیشکدههای مهم در واشنگتن داشت. در آمریکا مسائل سیاست خارجی بیشتر در حوزههای نخبگان و به صورت تخصصی بحث میشود. یعنی برخلاف اروپا زیاد در حوزه افکار عمومیوارد نشده است. بر همین مبنا اندیشکدههای آمریکایی در لابیهای قدرت در کنگره و کاخ سفید نقش جدی دارند و به همین دلیل نقش آقای ظریف به دلیل آشنایی که با این اندیشکدهها دارند بسیار حایز اهمیت است.
به ضرورت توقف تحریمهای جدید اشاره کردید. چگونه با وجود اینکه آمریکا به دنبال منافع ملی خود و امنیت اسرائیل است دکتر روحانی میتواند جلوی تحریمهای بیشتر را بگیرد؟
کار سختی است چون کنگره آمریکا پشت این تحریمهاست و این کنگره همچنان تحت تاثیر لابیهای ضد ایرانی فشار میآورد تا تحریمها بیشتر شوند. همین دو سه هفته پیش مجلس نمایندگان و سنای آمریکا خواستار فشارها و تحریمهای بیشتر شدند. اما این کار غیر ممکن نیست. به نظر من فضای مناسبی که در ایران و در سطح بین الملل به وجود آمده است تا حد زیادی میتواند بر این فشارها تاثیر بگذارد و انتخاب آقای ظریف به این خاطر بود که روی فضای درونی آمریکا ونهادهای قدرت تاثیر بگذارد و تا حد امکان این ائتلاف ضد ایرانی را بشکند یا حداقل تعدیل کند. فضای مثبت و جدیدی از این تعامل که در ایران به وجود آمده است میتواند به نیروها و لایههای مثبت و طرفدار گفت وگو با ایران فضای لازم را برای طرح ایدههای خود بدهد.
اگر ایران وآمریکا بر سر مسائل هسته ای به نوعی توافق برد - برد برسند تحریمهای موجود در مسیر سیاسی و فضای مثبتی که فراهم شده میتوانند مسکوت نگهداشته شده و جلو نروند. خود آقای ظریف هم گفته اند که مهم وجود اراده سیاسی است. این استراتژی خوبی است. مهم فعلا تحریمهای مربوط به صدور نفت و سیستم بانکی کشور هستند. بقیه تحریمها زیاد اثرگذار نیستند و تنها جنبه ظاهری و نشان از وجود ائتلاف بین غربیهاست.
به نظر شما گفتوگوهای احتمالی میتواند منجر به بازگشایی کنسولگریها شود؟
به نظر من برای این کار خیلی زود است و گروههای سیاسی در داخل دو کشور آمادگی این تحول را ندارند.
منظورتان از این گروههای سیاسی چیست؟ آیا در آمریکا همان لابیهای صهیونیستی است؟
در ایران بههرحال یک جریان پرقدرت اعتقاد دارد که گفت وگو با آمریکا بی فایده است. نگاه آمریکا به مسائل جهانی یک نگاه هژمونیک است به نحوی که گفت وگو با ایران از موضع برابر اساسا بی معنی میشود. از این نگاه آمریکا فقط به دنبال بهانه است. بههرحال عملکرد آمریکا در گذشته هم این را نشان میدهد. مثلا دولت اوباما باوجود یک تحول جدید سیاسی در ایران نخواست از موضع قدرتمندانه خود پایین بیاید و یک حرکت مثبتی بردارد. یا کنگره اقدامات سخت تری علیه ایران انجام داد. بعضی میگویند کنگره با دولت آمریکا فرق میکند. اما از یک نگاه منافع ملی برای ایران فرقی نمیکند مهم تصمیم نهایی آمریکا و تاثیرات آن تصمیم بر منافع ملی ایران است.
البته طبیعی است که آنها هم میگویند که ایران هم باید قدمهایی بردارد که درست است. دولت آقای روحانی هم بهنظرم باید ابتکارهایی صورت دهد. اما در طرف مقابل بله، لابیهای اسرائیلی-صهیونیستی واقعا نقش دارند. این گروهها تمام سعی خود را میکنند تا تحریمها علیه ایران افزایش یابند. آنها خواهان توقف کامل فعالیتهای هستهای ایران هستند. به قول خودشان حتی نمیخواهند یک درصد ریسک انحراف به سوی تسلیحاتی شدن این برنامه را بپذیرند.
البته خود آمریکاییها این گونه فکر نمیکنند. بسیاری از دیدگاهها در آمریکا خواهان رسیدن به توافقی با ایران هستند که منافع آمریکا در آن ارجح باشد. به هرحال این لابیهای اسرائیلی تمام آمریکا نیستند و برای همین بنده معتقد هستم که انتخاب آقای روحانی میتواند شکافی را میان لایههای قدرت در آمریکا ایجاد کند و برای همین شما دیدید که صهیونیستها از اینکه آقای روحانی رای آوردند خوشحال نشدند چون میدانند که دولت آقای روحانی این پتانسیل را دارد که ائتلاف ضد ایرانی را در درون آمریکا و در مجموعه غرب در اروپا را بشکند.
در رابطه میان ایران و غرب اسرائیل مانع بزرگی است دولت آقای روحانی برای مقابله با چوبهایی که صهیونیستها لای چرخ روابط میگذارند چه باید کند؟
خیلیها معتقد هستند که رابطه ایران و آمریکا با وجود سیاست ضد اسرائیلی در ایران درست نمیشود. در این شرایط لابیهای اسرائیلی تمام تلاش خود را خواهند کرد تا این گفت وگو صورت نگیرد. حال از طریق تحریمها یا فشارهای سیاسی و غیره. ولی من معتقد هستم که این تمام داستان نیست و آمریکاییها که بهطور سنتی منافع استراتژیک خود در خاورمیانه را در حمایت محض از اسرائیل میبینند. رفته رفته به این نتیجه میرسند که ملتهای دیگری مثل ملت ایران نیز هستند که آمریکا باید نگاه سنتی خود را به نقش و جایگاه منطقه ای آنها عوض کند. البته روند تغییر و تحول در سیاست خاور میانه ای آمریکا در حال شکل گیری است و آمریکاییها سعی میکنند که خودشان را از سیاست اسرائیل محوری خلاص کنند ولی ساختار سنتی آمریکا هنوز بر همان سیاست قدیمیپایدار است.
البته خودمان هم در تحلیل روند گفت وگو با آمریکا نباید دچار اشتباه شویم. بعضیها میگویند که چرا ایران با آمریکا مذاکره نمیکند. اما بحث این است که خود آمریکاییها خیلی راحت وارد مذاکره معنادارنمیشوند. البته بدیهی است که آنها از هر مذاکره دوجانبه استقبال کنند. اما میخواهند همه چیز را به نفع خود به سرانجام برسانند. پرسش این است که آیا آمریکا حاضر است نقش ایران را در مسائل منطقه ای یعنی در محیط سیاسی و امنیتی خود که حقش است بپذیرد.
مثلا خواست آمریکا این است که همه در کنفرانس ژنو در مورد بحران سوریه حضور داشته باشند به استثنای ایران. مطمئنا هیچ دولتمرد ایرانی این را نمیپذیرد. یا ایران در موضوع هستهای به دنبال یک توافق برد- برد است، اما آیا آمریکا برای اینکار آماده است. اینکه آقای دکتر روحانی چطور میخواهد با این مسائل کنار بیاید کاری سختی است ولی غیر ممکن نیست و باید روش جدیدی اتخاذ کرد. بههرحال به نظر من فضای خوبی ایجاد شده و همه اعم از روشنفکران، دانشگاهیان، رسانهها و غیره باید کمک کنند تا دیپلماسی ایران نقش فعال خود را دوباره پیدا کند. نهایتا بهنظرم یک ایران قوی و دارای نقش منطقهای است که جذابیت لازم را برای آمریکاییها برای ورود به گفت و گوهای معنادار با کشورمان فراهم میکند.
آیا عمر دولت اول آقای روحانی کفاف این اقدامات را میدهد؟
بله.اگر مسائل را از بحثهای ایدئولوژیک و شعاری دور کنیم و با نگاه سیاسی به پیش ببریم در عرض یک یا دو سال به نتیجه میرسیم. آمریکاییها به این نتیجه رسیده اند که ایران یک کشور قدرتمند و جا افتاده است که به دنبال ثبات و حفظ منافع و امنیت ملی خود است.
ورود آقای روحانی به مسائل منطقهای تا چه حد برای کشور مفید است؟
بهنظرم مسائل منطقه ای باید با راه حلهای منطقهای حل و فصل شود. اولویت دولت دکتر روحانی هم باید بر تقویت روابط دوجانبه منطقه ای در مرحله اول و حرکت به سوی شکل دهی پارادایم منطقه گرایی باشد. این دیدگاه را در مقالات متعدد گفته ام. ورود پررنگ یک بازیگر قدرتمند مثل آمریکا به یک مسئله منطقهای دیگر نقش و اعتباری برای ایران نمیگذارد. تنها تقویت روابط ایران با کشورهای کلیدی منطقه ای مثل عربستان، ترکیه و مصر است که ارزش استراتژیک ایران را در نزد آمریکا بالا میبرد. مسائل منطقه ای خیلی پیچیده هستند. ورود یک بازیگر خارجی قدرتمند موضوعات منطقه ای را پیچیده تر میکند مثل عراق یا افغانستان، چون فضا را برای شکل گیری رقابتهای جدید در سطح سیاست داخلی کشورها یا رقابت بین دولتها فراهم میکند. دولت آقای روحانی باید ارتباطات منطقه ای ایران را هم در سطح دولتها و هم در سطح مردم افزایش دهد. موضع گیری اخیر ایشان در مورد ضرورت توجه به خواستههای مردم مصر در بحران اخیر موید این نوع سیاست خارجی است و اینکه ایران از خواستههای مردم و دموکراسی در مصر حمایت میکند.
آقای روحانی از همان ابتدا رابطه با عربستان را کلید زد ولی مسئله سوریه نقطه تقابل دو کشور است دولت جدید با این مشکل چگونه کنار میآید؟
درست است که این دو کشور تضادهایی با هم دارند ولی از جهتی یاد گرفتهاند که با هم کنار بیایند و خط قرمز همدیگر را خوب میدانند. حضور آقای روحانی خاطره روابط خوب ایران و عربستان را در اواخر دهه 1990 به ذهن میآورد. این یک واقعیت است که دو کشور رقیب یکدیگرند اما به این درک هم رسیدهاند که این رقابت را بهتر است که مدیریت کنند تا از ضررهای آن که در نهایت به جیب هردو میرود کم کنند.
عربستان با وجود اینکه ایدئولوژی جذابی ندارد و غرب نیز این ایدئولوژی را قبول ندارد اما با پول و لابی و رسانه توانسته است سیاست خارجه قوی را ایجاد کند. بنابراین برای حلوفصل مسائل منطقه ای ایران باید با این کشور تعامل داشته باشد. برای دو کشور ثبات منطقه ای بسیار مهم است و در بحران سوریه ایران خودش را به بلوک مقاومت وصل میکند و عربستان نیز به سمت وهابیسم میرود. یعنی فراتر از منافع ثبات منطقه ای، منافع سیاسی و ایدئولوژیک نیز روابط این دو کشوررا تحت تاثیر قرار میدهد. ولی در کل به نظر من خواسته دو کشور این است که به سمت ثبات در منطقه پیش بروند.
نقش سوریه در این روابط چگونه است؟
اکنون بحران سوریه پاشنه آشیل روابط ایران و عربستان شده است ولی در کل این دو کشور میتوانند به طور حداقلی با هم کار کنند میتوانند زمینههایی را پیدا کنند که به سمت همکاری حرکت کنند.
حضور ایران و حزب ا... در سوریه را چگونه ارزیابی میکنید؟ چرا ایران نمیگوید که در سوریه حضور مستقیم دارد؟
ایران بارها حمایت از حزب ا... را اعلام کرده است. از طرف دیگر حزب ا... در سوریه حضور دارد. اگر ایران زیاد بر حضور خود در سوریه مانور دهد این مسئله احتمالا بر جنبههای قومیجنگ یعنی رقابت شیعه و سنی البته از سوی معارضان سوری میافزاید و این نه برای ایران خوب است و نه برای منطقه. در کل ایران باید طوری عمل کند که قدرتهای منطقه ای و بین المللی به این نتیجه برسند که بدون حضور و کمک ایران نمیتوانند به نتیجه ای پایدار در حل یک موضوع منطقه ای مثل بحران سوریه برسند. این یک امتیاز استراتژیک برای ایران است.
به نظر شما درست است که کشورهایی مانند ترکیه، عربستان و روسیه مخالف بهبود روابط میان آمریکا و ایران هستند؟
نه این درست نیست. البته این کشورها مخالف این نیستند که قدرت ایران در منطقه کمیتضعیف یا مهار شود. باید میان این کشورهایی که نام بردید تفاوت قائل شویم. عربستان از سویی علاقه مند است که تحریمها بر ضد ایران افزایش پیدا کند ولی از سویی خواستار جنگ میان ایران و آمریکا نیست چرا که میداند با این اقدام خودش هم به شدت درگیر میشود. ترکیه نیز علاقهمند است که این دو کشور به هم نزدیک شوند و حتی شاهد آن بودیم که در بحث هستهای میانجیگری نیز کردند البته نه برای اینکه دوستدار ایران یا آمریکا بودند بلکه قصد داشتند تا خودشان را مطرح کنند ولی در کل دنبال تنش میان ایران و آمریکا نیستند.
برخی از دیدگاهها در ایران به اشتباه تصور دارند که اگر میان ایران وآمریکا تنش باشد کشورهای دیگر نفع میبرند. بهنظرم در این زمینه باید محتاط باشیم، حتی روسها نیز نمیخواهند که ایران و آمریکا در تنش دائم باشند چون به ضرر آنها هم هست. مثلا نمیخواهند منافع اقتصادی یا فعالیتهای هستهای آنها در ایران نفی شوند که از طریق یک قطعنامه تحریمیشورای امنیت علیه ایران به آنها تحمیل شده و آنها چاره ای جز پیروی به دلیل مسئولیتهای متصوره بین المللی برای خود ندارند.
در سخنانتان به مصر اشاره کردید، سر گذشت اخوان چه میشود؟ سیاست خارجی ایران باید با کدام یک از طرفین دعوا باشد؟
ببینید اخوان بخش عظیمیاز ملت مصر را تشکیل میدهد و اسلام گرایی هم در مصر در حال پیشرفت است. قبلا اخوان در قدرت نبود ولی حال آن را تجربه کرده است و لذا سخت است که آن را کنار بگذارد. از سویی دیگر نیز نصف جمعیت مصر جریان مخالف یعنی ملی گرایان، لیبرالها، چپها و غیره هستند که آنها را نیز نمیتوان نادیده گرفت. ایران بهدرستی میخواهد با مصر جدید از هر نوعی که باشد روابط خوبی داشته باشد. فرصت خوبی پیش آمده است که با مهم ترین کشور عرب رابطه برقرار کند و ایران به این دلیل راه حل میانه را در پیش گرفته است که دچار دشمنی با گروه خاصی نشود. کار سختی است که میان این دو تعامل ایجاد کنند. ولی مهم ترین بحث این است که ایران با مصر جدید رابطه خوبی داشته باشد. رژیم مبارک سالها مصر را به مرکز فعالیت ضد ایرانی در جهان عرب تبدیل کرده بود.
برزگر: آمریکا راحت وارد مذاکره نمی شود
کد خبر:
۳۰۲۷۶