توحید علیزاده: دکتر جانعلیزاده تجربه چندین سال حضور در جبهه را دارند و در این راه به مقام جانبازی نیز نائل آمدند. هنوز معتقد است جنگ تمام نشده است. به تعبیر ایشان جنگ زمانی برای این ملت تمام میشود که اندیشههای امام و معیارهای ایشان در تحقق آرمانهای انقلاب محقق گردد. معتقد است برخی کارشکنیها در شرایط کنونی باعث شده است اندیشه امام و معیارهای ایشان آسیب ببیند. بر این نظر است که سه رسالت جدی دانشگاه از دیدگاه امام انسانسازی؛ قطع وابستگی و استقلال کشور؛ حفظ و تداوم انقلاب اسلامی است. جمهوریت از دیدگاه امام خمینی به معنای پذیرش حق مردم در انتخاب نوع نظام سیاسی و حاکمان اشاره دارد. مردم از دیدگاه امام از ارکان مشروعیت نظام سیاسی جمهوری اسلامی تلقی می شوند. نظر و رای مردم از دیدگاه امام فقط در مراحل اولیه تاسیس نظام شرط نیست، بلکه جمهوری اسلامی مقید به حضور مداوم و نظارت دائمی آنها بر مسئولان است. امام مشارکت مردم و حضور دائم آنان در صحنه را موجب افزایش درجه خلوص حکومت و استحکام انقلاب دانسته و حکومت را وسیله ای میداند برای تحقق بخشیدن به هدفهای عالی اسلام و خدمت به مردم. از اول راهنمایی با
اندیشههای امام خمینی (ره) آشنایی پیدا کرده است. همین امر باعث شده تا در برخی اعتراضات محلی و شهری هم مشارکت داشته باشد. بزرگترین خصوصیت حضرت امام را برخورداری از بینش اسلامی میداند که کلیدیترین عنصر در این مفهوم اخلاص است.
پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران با این استاد دانشگاه و جانباز جنگ تحمیلی گفتگویی صمیمی پیرامون اندیشههای امام خمینی داشته است. مشروح این گفتگو را می خوانید:
برجسته ترین عنصر اندیشه امام خمینی(س) را در چه می دانید؟
اخلاص امام باعث می شد که مردم همیشه و در همه شرایط کنار ایشان باشند. در بعد از انقلاب در عرصههای مختلف اجتماعی سیاسی که کشور با مشکلاتی در دروران جنگ روبه رو شده همواره قشرهای مختلفی از کارگران گرفته تا اساتید و بازاریان با حضرت امام همراه بودند در تاریخ هم اگر بنگریم می بینیم که هر جا اخلاص بوده عظمت نیز بوده. در روایت دینی هم اگر مشاهده کنیم عظمت کعبه به اخلاص حضرت ابراهیم است هر جا که اخلاص است برکت نیز است. اخلاص حضرت امام بالاترین ویژگی ایشان است.
دوم اینکه، حضرت امام معتقد به سلسله مراتب اجتماعی هستند که از سوی مردم تعیین می شوند. سلسله مراتب اجتماعی برای تحقق نظم کمال پروری نظارت مدیرت صحیح و متعالی جامعه امری ضروری است در حوزه جامعه شناسی و در قشربندی اجتماعی ثروت، قدرت و منزلت نقش تعیین کننده ای دارند. وقتی حضرت امام در مورد قشربندی افراد گروهها در جامعه صحبت می کند، معیار متفاوتی از این نظر دارد. از جمله معیارهای کلیدی دانش توأم با تزکیه است؛ تقوا در معنای رعایت حلال و حرام خدا است. جهاد در راه خدا و خادم و مفید بودن برای جامعه است. حضرت امام این ویژگیها را به عنوان معیار در نظر می گیرد و معتقد است که کسی که از این ویژگیها برخوردار باشد توان مدیریت و فرماندهی جامعه را دارد. هر چه به این چهار صفت مزین باشند توان بالایی در اداره جامعه خواهند داشت. البته ضروری نیست که حتما این چهار ویژگی را همزمان داشته باشند. ممکن است برخی در موقعیت های مختلف به یکی از این خصوصیات آراسته باشند. الان اگر بخواهیم خط امامی عمل کنیم بایستی چشم خودمان را به این معیارها دقیق کنیم و افرادی که به این صفات در معنای وسیع کلمه مزین باشند برای مسئولیت انتخاب نماییم.
منظور شما از مدیریت اسلامی دقیقا چیست؟
مدیریت اسلامی یعنی در سایه اسلام پیاده کردن نظام اجتماعی مبتنی بر معیارهای دینی که چه از نظر مادی و چه از نظر معنوی انسان را به کمال متعالی برساند. تصورم بر این است که راه مدیریت اسلامی و تحقق زندگی بر مبنای معیارهای اسلامی از این مسیر می گذرد. پیامدهای متعهد بودن در رابطه با معیارهایی که حضرت امام ترسیم کردند و بویژه معیارهای چهارگانه- دانش توأم با تزکیه؛ تقوا در معنای رعایت حلال و حرام خدا؛ جهاد در راه خدا و خادم و مفید بودن برای جامعه-این است که امام از یک تفکر اخلاقی برجسته برخوردار است. برای هر کسی در هر جایگاهی باید به فعل افراد و کارهایی که انجام داده و می تواند انجام بدهد توجه کنیم و با پیشداوری در مورد افراد قضاوت نکنیم و نگوییم که چون فلانی این گرایش را دارد از قدرت کافی برای مدیریت و پذیرش مسئولیت برخوردار نیست. با این معیارها اگر دقیق شویم سن، جنس، قومیت و نژاد معنا ندارد و آنچه افراد را شایسته تصدی پست یا مقامی می کند آراسته بودن به این معیارها است آنچه که حضرت امام برای تصدی در نظر دارند شایستگی است؛ ضمن اینکه این چهار صفات را توأم کرده با علم و ایمان و مجاهدت و مفید بودن را باهم ترکیب کرده است. حضرت نبی اکرم (ص) در این زمینه می فرمایند که «اگر ما دوقشر یا صنف در جامعه سالم باشند امت سالم خواهند بود و اگر این دو قشر فاسد شوند امت فاسد و ناسالم خواهد شد. حاکمان و عالمان. حال اگر بخواهیم این چهار معیار را در رابطه با حاکمان و عالمان بررسی کنیم بخصوص در جوامع امروزی .افرادی که توانایی علمی دارند، مبتنی بر این تصویر و این بینش می توانیم در جامعه ارزیابیهایی صورت بدهیم و به این پرسش پاسخ بدهیم که چرا جنگ را توانستیم اداره کنیم و در نهایت جنگ با سرافزاری به پایان رسید.؟ آنچه که جنگ را به این خوبی با همه مشکلات و نارسایی هایش توانست اداره کند همین ویژگیهایی بود که حضرت امام فرموده بودند و بچه های پیرو وی از این ویژگی ها برخوردار بودند. در جنگ هم بچه های مخلص داشتیم و هم فرماندهان مخلص. در جنگ توانایی توأم با اخلاص بود. حتی اگر بخواهیم با مفاهیم اجتماعی هم حرف بزنیم اگر کسی موقعیت فرماندهی را بر عهده گرفت بر حسب شایستگی بود شایستگی در دانایی، شجاعت، تجربه و مهمتر از همه اخلاص. فرمانده جنگ با اخلاص کار می کرد. اول خودش عمل می کرد سیاست جنگ سیاست مبتنی بر بیا بوده است نه سیاست مبتنی بر برو. منظور از این مفهوم اول عمل بود و بعد دعوت، که از دیگران میخواست عمل کنند. امروزه در میان برخی افراد که در پی قدرت سیاسی هستند می بینیم دم از ساده زیستی می زنند ولی در عمل هرگز چنین نیست. چرا چیزی را می گویید که بدان عمل نمی کنید. در دوره جنگ فرماندهان جنگ خود همواره در خط مقدم بودند. برای همین است که عرصه جنگ عرصه نمایش سبک زندگی اسلامی است.
آقای دکتر لطفا این مفهوم را از منظر اسلامی بیشتر توضیح دهید؟
مدیریت اسلامی جزو سبک زندگی اسلامی است. در سبک زندگی اسلامی رفتارهای اجتماعی مبتنی بر آن چیزی است که اسلام می خواهد. اسلام چه چیزی از ما می خواهد به تعبیر عالمان دینی یکی از کلیدی ترین مفاهیم اخلاقی که اسلام هم بر آن تاکید می کند این است که آنچه که برای خود نمی خواهی برای دیگری هم نخواه؛ آنچه را که برای خودت می خواهی برای دیگری هم بخواه. این مفهوم را ما در جنگ داشتیم. برای مثال من یک خاطره ای از شهید کاظمی نقل می کنم این چیزی که نقل می کنم عینا اتفاق افتاده است می شود مثل داستان راستان شهید مطهری بدان استناد کرد و بدان کتاب این را اضافه کرد.
فرمانده لشکری سرمای شدیدی می خورد و معاونت ایشان که بخش تدارکات را هم مدیریت می کرده از بخش انبار لشکر مواد غذایی مانند سیب زمینی و هویج و...گرفت یک سوپ درست کرد که می توانست برای ایشان مفید باشد. شما فکر می کنید فرمانده لشکر چه برخوردی با ایشان کرد؟ برخورد فرمانده لشکر با این شخص این بود که آقای فلانی اگر یک سرباز این لشکر مریض بشود برای ایشان سوپ درست می کنید و ایشان در جواب صادقانه گفتند که نه چون فرصت کافی نیست و امکانات به آن حد نیست. فرمانده لشکر هم گفت اگر چنین امکانی برای همه افراد لشکر فراهم بود آنوقت من هم از این سوپ خواهم خورد. آن شخص هم در جواب گفتند خب فرمانده لشکری گفتند سربازی گفتند بالاخره شما باید زودتر خوب شوید ایشان گفتند که نه اصلا من هیچ فرقی با یک سرباز ندارم. سبک زندگی اسلامی یعنی همین. یعنی پارتی بازی ممنوع، یعنی ضاطه باشد نه رابطه. راه نجات جامعه ما مزین شدن به الگوی سبک زندگی جبهه ای. اساسا راه نجات [دست کم اخلاقی] جامعه و کم کردن مشکلاتش دمیدن روح زندگی جبهه ای به جامعه و زندگی معمولی در جامعه است.
شما قتی فرماندهان جنگ را ردیابی می کنید واقعا یا دانشجو بودند یا دانش آموز بودند یا معلم و یا جهادگر بودند. این را از کی گرفتند اینها الگویشان حضرت امام بود. امام در هر نقطه دیدگاهی داشتند افراد با جان دل می پذیرفتند چون الگوی ایشان بود. افراد به تعبیر جامعه شناختی در جبهه دنبال مدیریت و فرصت ها نبودند، هیچ علاقه ای به آن موقعیت نداشتند بلکه آن موقعیت ها ارزش آن را داشت. یعنی در واقع اگر کسی فرمانده می شد واقعا خود موقعیت فرماندهی ارزشی نداشت اون فرمانده به آن ارزش می داد؛ آدمهای مخلص، شجاع با تدبیر و با تقوا بودند که فرمانده می شدند ما می گوییم «شرف المکان بالمکین» مکانها ارزشی ندارند کی به آنها ارزش می دهد افرادی که در آن قرار می گیرند. در جنگ چون مدیریت ها مخلصانه بود مبتنی بر دانایی، تجربه اخلاص و توانایی بود، افراد هم با اخلاص با عشق فرماندهان را همراهی و پیروی می کردند.
چگونه این سبکهای زندگی را و ویژگیهای آن را می توان به جامعه تسری داد؟
کلیدیترین راه آن به نظر من همان اطاعت از فرمایش حضرت نبی (ص) است. مدیریت جامعه مهم و اساسی است. گروههای مرجع هر چی سالمتر، مخلصتر، شجاعتر و خیرخواهتر باشند و آراسته به صفات خوب باشند بهتر می توانند جامعه را به سمت و سوی متعالی ببرند. امام در مورد اداره جامعه هم نظری اینگونه داشتند. جمهوریت از دیدگاه امام خمینی به معنای پذیرش حق مردم در انتخاب نوع نظام سیاسی و حاکمان اشاره دارد. مردم از دیدگاه امام از ارکان مشروعیت نظام سیاسی جمهوری اسلامی تلقی می شوند. نظر و رای مردم از دیدگاه امام فقط در مراحل اولیه تاسیس نظام شرط نیست، بلکه جمهوری اسلامی مقید به حضور مداوم و نظارت دائمی آنها بر مسئولان است به نظر من اگر حقیقتا افراد به همین صفاتی که حضرت امام فرموده اند توجه کنند یقینا مشکلات جامعه رفع خواهد شد.
امام می فرمودند با مردم صادق باشید، همه چیز مال مردم است، حکومت هم از آن مردم است. بنابراین بسیار اهمیت دارد که ما از طریق خلوص و پاکی مسئولیتهایی که افراد در جامعه دارند این امر را میسر کنیم. اگر بخواهیم وارد شرایط اجتماعی خودمان شویم و البته شاید این سخن به مذاق خیلی ها خوش نیاید. چند وقت پیش آیت الله مهدوی کنی فرمودند مردم دو دل دارند که دو لایه است. لایه اساسی این است که مردم امام ،انقلاب، رهبری و این نظام را دوست دارند، لایه دوم این است که از شرایط موجود ناراضی هستند. شرایط موجود چیست؟ همان بیکاری، پارتی بازی و...در جامعه . هر انسان با وجدانی از وجود چنین شرایطی نارضی است. این ناهنجاری ها در همه دورانها بوده است. بحث ریاکاری نفاق همیشه بوده است ولی اخیرا فراوان شده است و این بی انصافی است که که به صورت یک سم و آفت مهلک همه جامعه را فرا گرفته است. ما نباید به مردم سطح پایین گیر بدهیم، ولی بیش از این از مسئولان باید انتظار داشت. از استاندار فرماندار...حرف این است که مدیران جامعه نباید از مشکلات اجتماعی موجود خود را مبری و مصون بدانند. اگر اخلاص باشد پارتی بازی نیست. آنچه که ریشه مشکلات اجتماعی جامعه است بی بهرگی و فقدان اخلاص اجتماعی در جامعه است. ما داریم از این صفت دور می شویم. بایستی دوباره با جدیت فرمایشات امام را در این مشکلات بازیابیم و به آنها توجه کنیم.
شما اشاره به شرایط دوران جنگ کردید و مثالهایی از آن دوره آوردید مبنی بر اینکه شرایط جنگ باعث گردید افراد کاردان و مخلص بر سر مسئولیت گمارده شوند به عنوان آخرین سئوال بیشتر توضیح می دهید؟
ببینید وقتی امام جنگ تحمیلی را برای ما یک نعمت به حساب میآورند، واقعا نعمت بود. به زبان اجتماعی اگر بخواهیم صحبت کنیم استناد می کنم به حرف شهید دکتر چمران، وقتی شیپور جنگ نواخته شد، مرد از نامرد شناخته می شود. جنگ نکته تبلور تعلق و تعهد اجتماعی گروهها و افراد به جامعه ایران بود. جنگ نعمت الهی، اقتصادی علمی و معنوی است. البته این به این معنا نیست که جنگ آسیب، خسارت مادی، روحی و اقتصادی نداشت. ما از جنبه مثبت داریم می بینیم. استعدادها در دوره جنگ شکوفا شد. جنگ عرصه ای بود برای مشخص شدن مدیران با عرضه کشور.
امام خود بارها اشاره می کردند که مسئولینی که در دوره جنگ بر مسند قدرت بودند با تمام اخلاص و بدون توجه به جایگاه خود در خدمت مردم و انقلاب بودند. به نظرم اگر بخواهیم واقعا از مشکلات بوجود آمده به هر علتی راه چاره پیدا کنیم بایستی برگردیم ببینیم در دورهای که مشکلات بسیار فراتر از وضع کنونی بود چگونه مسئولین و نخبگان با رهبری امام بزرگوار توانستند از آن بحران ها با موفقیت عبور کنند. با الگو برداری و همت نخبگان مخلص می توانیم از بحرانهای امروزی هم مثل دوران جنگ تحمیلی با پیروزی و سربلندانه عبور کنیم.