عباس عبدی در اعتماد نوشت:
در حال حاضر انتظارات گوناگونی از دولت جدیدی که تا سه هفته آینده مستقر میشود وجود دارد، ولی یکی از مهمترین مواردی که به نحوی بر سایر انتظارات هم سایه افکنده، چگونگی حل پرونده هستهیی و مسئله تحریمها است. حداقل این انتظار وجود دارد که اگر این مساله به سرعت حل نمیشود حداقل روند تعامل ایران با جهان خارج در مسیر سازندهیی قرار گیرد.
در این زمینه نامزدهای ریاستجمهوری و از جمله آقای روحانی هم نظراتی را ابراز کردند و شاید در میان مجموعه قولهای داده شده وی، این مورد از سایر موارد ظریفتر و حتی شکنندهتر باشد. فراموش نکنیم که حل این مشکل برخلاف حل برخی از مشکلات دیگر، فقط ناشی از اراده ایران نخواهد بود. به عبارت دیگر اگر هر دعوایی دو طرف دارند، این چالش خاص چندین طرف دارد و در هر دعوا هرچه تعداد طرفهای ذینفع بیشتر و تاحدی غیرمسوولتر هم باشند، حل آن چالش سختتر خواهد بود.
اظهارنظر درباره جزییات این چالش از عهده بنده خارج است ولی درباره کلیات آن، گمان میکنم که رعایت دو نکته ضروری است. نکته اول اینکه حل چالشهای سیاسی و به ویژه بینالملل اگرچه در قالب گفتوگو و رفت و آمد و... صورت میگیرد، ولی ماهیت آن بر اساس اخلاق و منطق دیپلماتیک و گفتاری و حقوقی نیست، بلکه بر اساس موازنه قواست. تمامی گفتوگوها و استناد به حقوق و منطق گفتاری و ترفندهای دیپلماتیک، وقتی موثر و مفید است که مستظهر به قدرت ملی باشد.
اجازه دهید مثالی بزنم. اگر شما قصد خرید آپارتمانی صد متری در نقاط میانی شهر تهران را داشته باشید، با کمتر از 500 میلیون وارد بازار نمیشوید. ولی اگر این حد از پول را داشته باشید، آنگاه بررسی خانهها، چانهزنی، استدلال و... برای یافتن خانهیی بهتر یا تا حدی ارزانتر مفید خواهد بود. به عبارتی تفاوت در این ویژگیها ممکن است فقط در حد 10 درصد نتیجه را بالا یا پایین کند، ولی اگر از ابتدا برای خرید چنان خانهیی با صد میلیون وارد این بازار شدید، جز اتلاف وقت، کار دیگری نخواهید کرد. در چالش هستهای هم همین قاعده برقرار است.
مهمترین مسئله تامین قدرت لازم برای وارد شدن در گفتوگو و چانهزنی است. مهمترین عاملی که میتواند قدرت چانهزنی ایران در برابر طرق مقابل را به راحتی افزایش دهد، اتحاد سیاسی در داخل و نیز حفظ و بسط مردمسالاری و نیز تکیه دادن به مفهوم و واقعیت نتیجه انتخابات اخیر است. به هر میزانی که بتوان تنشهای سیاسی داخل را کم کرد و مدار جامعه را بر رعایت حقوق و حاکمیت قانون و اراده و خواست مردم استوار ساخت و تصویری امیدوارکننده از عرصه سیاست ایران نشان داد، قدرت ایران برای موازنه و رسیدن به تفاهمی نسبی با جهان وجود خواهد داشت، تفاهمی که بر اساس آن هم نگرانیهای دیگران برطرف و هم حقوق ایران تامین شود. از این رو به گمان بنده اولویت اصلی دولت آقای روحانی توجه کردن به بسط پایه وحدت و قدرت سیاسی داخل کشور است. این مولفه نهتنها برای مذاکره قدرتمندانه با غرب ضروری است، بلکه برای انجام اصلاحات اقتصادی و اجتماعی داخلی نیز مفید و لازم خواهد بود.
نکته دوم این است که ایالات متحده عنصر اصلی در تحریمهای موجود علیه ایران است. به همین دلیل شاید بسیاری بر این گمان باشند که مساله را باید با ایالات متحده حل کرد. این ایده در روی کاغذ نادرست نیست، ولی در عمل با بنبست مواجه خواهد شد. زیرا بسیاری از این تحریمها از سوی کنگره و مراجع قانونگذاری امریکا تصویب شده و چندان در اختیار رییسجمهور امریکا نیست. لابی قوی اسراییلیها در کنگره هم پدیده ناشناختهیی نیست.
ضمن اینکه رفتارهای چند هفته اخیر دولت و مجلس امریکا نشان داد که درهای سیاست ایالات متحده در برابر ایران همچنان بر همان پاشنه سابق میچرخد. بیانیه اعضای کمیته روابط خارجی مجلس امریکا که علیه انتخابات ایران صادر شد، بدترین رفتاری بود که میتوانست از یک مجمع رسمی دولتی غربی سر بزند و به طور واضح دخالت در امور ایران نیز محسوب میشد. آن هم اعضای کنگرهای که از بدترین و غیردموکراتیکترین رژیمهای منطقه حمایت و با اخذ پول از لابی این رژیمها، در برابر اقدامات آنها سکوت میکنند.
اوباما نشان داد که آمادگی چندانی برای تغییر سیاست ندارد و تا وقتی که نخستوزیر کنونی اسراییل در تلآویو قدرت دارد، احتمال اینکه امریکاییها تغییر جهت دهند و برای تعامل سازنده قدم بردارند بسیار کم، اگر نگوییم هیچ است. بنابراین دولت آقای روحانی چارهیی ندارد جز آنکه مسیر دیگری را بپیماید. هرچند در ابتدای این مسیر میتوان به گونهیی حرکت کرد که راه را برای برداشتن دیوار بیاعتمادیها با ایالات متحده باز نگهداشت، ولی در این راه نباید آن قدر معطل شد که فرصت را از دست داد. به همین دلیل در ابتدا میتوان با اتحادیه اروپا در مسیر سازندهیی قرار گرفت، به ویژه آنکه تجربیات مفیدی هم با اروپاییها در چند دهه اخیر وجود داشته است.
همزمان میتوان با روسیه و چین و به طور مشخص روسیه مذاکرات جدیتری را در زمینه تعامل طرفینی در همه زمینهها حتی در سطح منطقه آغاز کرد، تا راهی برای خروج از وضع موجود به دست آورد. سیاست امریکاییها نسبت به ایران، گروگان سیاست داخلی خودشان و روابط آنان با اسراییل است و ایران نمیتواند حل مشکلات خارجی خود را به این مساله پیوند بزند و اگر چنین کند عملا به نتیجهیی نخواهد رسید و شانسهای دیگر را هم از دست خواهد داد.
به همین دلیل و با تکیه بر آنچه در انتخابات خرداد ماه رخ داده، باید برای بهبود روابط با سایر طرفهای منازعه کوشید و فرصتی را فراهم کرد تا مسائل داخلی امریکا و تغییر کابینه در اسراییل در آینده، زمینه لازم را چنان فراهم کند که چالشهای موجود میان ایران و امریکا نیز قابل ترمیم و تا حدی حل شود.