جامعه شناس ایرانی خطاب به مسئولان گفت: باید اجازه داد تا مطالبان مردم که تبدیل به جنبش های فراگیر و پویش های اجتماعی می شود تخلیه شود. اگر ما این پتانسیل را سرکوب کنیم باز هم تکرار سال های 76، 88 و 92 را شاهد خواهیم بود.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، حمیدرضا جلاییپور در نشست بررسی جامعهشناختی رفتار انتخاباتی مردم ایران که از سوی انجمن جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد، ضمن تبریک نتیجه انتخابات، به همه افرادی که نسبت به انتخابات مواضع مختلفی داشتند مدعی شد: این انتخابات لوکوموتیو دولت را جابجا کرد و امیدواریم آن را به ریل برگرداند.
جلایی پور با طرح این مساله که چرا روحانی در دور اول این انتخابات پیروزی قاطع و غیرمنتظره به دست آورد؟ گفت: این سوال درون یک فضا طرح می شود که این سوال سیاسی را به سوال جامعه شناختی تبدیل می کند. از سال 88 تاکنون تندروهای مخالف اصلاحات کوچکترین امتیازی به اصلاحطلبان ندادند و بر شرایط کنترلی جامعه افزودند و سازماندهی وسیعی را در حیطه امنیتی مسلط کردند. تا جایی که من میدانم، در تاریخ 100 ساله ایران چنین رویکردی سابقه ندارد.
وی افزود: از یک سال پیش تمام کسانی که به نحوی میخواستند در انتخابات ریاستجمهوری فعال شوند تهدید و ارعاب کردند تا جاییکه اصلاحطلبان کنتوانستند از کاندیدای مورد اجماعشان یعنی آقای خاتمی حمایت کنند. اگر به یاد بیاورید خاتمی اولین کسی بود که گفت باید سراغ هاشمی رفت. در شرایطی این انتخابات رخ داد که کاندیدای اصلی اصلاح طلبان یعنی آقای خاتمی و جایگزین ایشان که خود شناسنامه انقلاب است، یعنی آقای هاشمی، رد صلاحیت شدند. 95درصد کاندیداهای اصلی اصلاح طلبان ردصلاحیت شدند و حتی اخباری درج شد مبنی بر اینکه شورای نگهبان پس از تایید و درجریان رقابت هم میتواند به ردصلاحیت نامزدها دست بزند.
استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران، با اشاره به ایش شرایط و نیز کند شدن مستمر شبکههای اجتماعی و پارازیتهای بی وقفه بر روی شبکههای ماهوارهای تحلیل کرد: در چنین شرایطی بخش وسیعی از طبقه متوسط با توجه به اتفاقات سال 88 دیگر نمیتوانستند شکوفاییشان را بروز دهند چراکه ناکام و ناامید بودند. همچنین تعدد کاندیداها نیز شرایطی را فراهم کرده بود که هر کسی با هر سلیقهای را میتوانست پوشش دهد.
وی افزود: شرایط به گونه ای بود که اصلاحطلبان پیشبینی ورود به مرحله دوم را میکردند اما اصولگرایان تندرو معتقد بودند در همان مرحله اول پیروزند و اگر به دور دوم بروند یا ترکیب قالیباف - جلیلی است یا جلیلی - ولایتی. اما ما شاهد بودیم که دورترین فرد نسبت به اصولگرایان تندرو در همن مرحله اول رای آورد. چگونه این اتفاق در شرایط بسته امنیتی رخ داد؟
عضو سابق انجمن اسلامی دانشجویان در پاسخ به این سوال پاسخ داد: در روزهای آخر یک جنبش فراگیر موقت و خلق الساعه اتفاق افتاد. حالا سوال این است که چرا این جنبش اتفاق افتاد؟ باید دلیل این رخداد را در پتانسیل جنبشی مردم ایران تحلیل کرد. البته موضوعاتی مثل گسترش نارضایتی اقتصادی یا نگرانی امنیتی از آینده کشور در تشدید این جنبش و گسترش آن دخالت داشتند اما دلیل اصلی آن نبود. حتی ترس از تبدیل فضای امنیتی به فضای کشورهایی مثل افغانستان و عراق هم نمی توان به شکل گیری یک جنبش ختم شود.
جلاییپور پاسخ خود را به این مساله ارائه داد: برخلاف برخی، من معتقدم جامعه ایران جامعهای تودهای نیست و رفتار جامعه ایران این را نشان نمی دهد. ما در جامعه شاهد یک نوع فردیت نهادینه شده هستیم. هرکدام از افراد مثل یک سازمان و تشکل عمل میکنند و این برای جنبش انتخاباتی سال 92 امری تعیینکننده بود.
این عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران همچنین به هوشیاری جمعی اصلاحطلبان و هوادارانشان اشاره کرد و گفت: معتقدم اصلاحطلبان هم واقعیت ایران را شناختند و هم ساختند. آنها روند نارضایتیها را تشدید کردند و فهمیدند که با وجود همه نارضایتیها مردم در انتخابات شرکت خواهند کرد. آنها اعلام کردند که با وجود اینکه برخی مسائل سال 88 پاسخ داده نشده است، در انتخابات شرکت میکنند اما با کاندیداهایی که "تبلیغات سرخود" هستند یعنی افرادی مثل خاتمی و هاشمی که برای مردم و عموم جامعه شناختهشدهاند. افرادی که نیازی به هزینه و امکانات رسانه ای، که از اصلاح طلبان گرفته شده بود، نداشته باشند.
وی همچنین تصریح کرد: خاتمی برای نیامدنش به عرصه انتخابات دلایلش را گفت و هاشمی بر عرصه انتخابات پا گذاشت و معتقدم یکی از دلایل رخداد بزرگ انتخاباتی سال 92، ثبتنام این روحانی 79 ساله است. دو ساعت پس از ثبتنام هاشمی در تمام شهرهای ایران زمزمه کاندید شدن او پیچیده بود و آثار جوانههای جنبش اجتماعی از ثبتنام هاشمی آغاز شد. اگر هاشمی در انتخابات میماند 30 میلیون رای میآورد، لذا رد صلاحیت شد.
جلایی پور افزود: با ردصلاحیت هاشمی امید مردم تبدیل به یک نگرانی عمومی شد و فردی که تا آن موقع به عنوان نماد اشرافیت تبلیغ می شد به چهره ای مردمی تبدیل شد. پس از آن آقایان عارف و روحانی با پشتوانه آقای خاتمی وارد عرصه میلیونی انتخابات شدند و جنبشی که گفتم کم کم از اینجا پا گرفت و از همه مهم تر ائتلاف شکل گرفت.
عضو انجمن جامعه شناسی ایران، ائتلاف را دلیل اصلی این جنبش و رایآوری دانست و گفت: معتقدم ائتلاف ابتدا کار جوانان شهرستانها در ستادهای عارف و روحانی بود. آنها شعار ائتلاف دادند و پای آن ماندند و از طرف دیگر کار متمرکز آقای خاتمی نیز بر این موضوع تمرکز داشت. انتقادی که در سالهای گذشته به خاتمی وجود داشت این بود که ایشان اصلاحات را رهبری نمیکند ولی ما دیدیم در این مقطع او این کار را کرد و ائتلاف عارف و روحانی را کل داد و به همین دلیل شاهد رای بالای مردم در روستاها و استانهای مختلف کشور مثل گیلان و سیستان و بلوچستان به آقای روحانی بودیم.
وی در ادامه از مقام معظم رهبری تشکر کرد که اجازه نداد در ساعات رایخوانی رای مرم خوانده نشود و مطالبات این جنبش دیده شد.
جلایی پور تصریح کرد: من این حرف را قبول ندارم که این انتخابات نتیجه تبانی بود. انتخابات سال 92 و جنبش انتخاباتی که به راه افتاد در قلب گرفته جامعه سیاسی ایران یک فنر گذاشت. خوشبختانه جامعه ایران به عمل قلب باز احتیاج نداشت اما این را هم دقت کنیم که هنوز به مرحله انفتاح جامعه نرسیده ایم و این انتخابات صرفا بازکردن راه انتخابات بود.
وی در پایان خطاب به مسئولان و مدیران کشور تاکید کرد: باید اجازه داد تا مطالبان مردم که تبدیل به جنبش های فراگیر و پویش های اجتماعی می شود تخلیه شود. اگر ما این پتانسیل را سرکوب کنیم باز هم تکرار سال های 76، 88 و 92 را شاهد خواهیم بود. البته این نکته هم بگویم که عمیقا معتقدم جامعه ایران پتانسیل جنبشی دارد نه شورشی و انقلابی.
این عضو هیات علمی دانشگاه در جمع بندی، پیروزی روحانی را علاوه بر اتکا به شخصیت هایی همچون خاتمی و هاشمی به نشان دادن شایستگی های فردی در مناظرات و ائتلاف روحانی و عارف نیز مرتبط دانست.