وی افزود: به تعبیر دیگر کسانی که دانش اخلاق را بررسی میکنند به این موضوع توجه دارند که اگر اخلاق به عرصه سیاست برود چگونه باید اجرا شود؟ و ویژگی آن چیست؟ در عین حال سیاسیون در مورد این موضوع بحث دارند که اگر قرار است سیاست به عرصه ناهنجاری و بیاخلاقی نیافتد چه باید کرد؟ این دغدغه مشترک همواره میان اخلاقیون و سیاسیون حاکم بوده است، اما نکته اینجاست که سیاست در بسیاری جوامع با اخلاق در ضدیت است.
دکتر ایزدهی ادامه داد: کسانی که صحبت از مرز سیاست ورزی میکنند بر این نظر هستند که سیاست باید اخلاق محور و مردم محور باشد، اما کسانی که سیاست را به اخلاق گره میزنند با این سوال دست و پنجه نرم میکنند که سیاست را به چه اخلاقی باید گره زد؟ اخلاق مادی، اخلاق دینی، اخلاق غربی یا شرقی؟ هر کدام از اینها اخلاق سیاست ورزی آنها را تغییر میدهد.
مدیر گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: در منطق اسلامی سیاست ورزی با هیچ گونه بیاخلاقی سازگار نیست. اگر سیاست، تدبیر و هدایت مردم به سمت سعادت باشد طبیعتاً با خدعه و نیرنگ همراه نخواهد بود. از همین رو وقتی صحبت از اخلاق سیاسی میکنیم بستر اخلاق را در دین و آموزههای قولی ائمه یا رفتار آنها مستند میکنیم. طبیعتاً الگوی اخلاقی که برای جامعه ما وجود دارد اخلاق سیاسی است که نماد آن حضرت امیرالمومنین علی(ع) است.
وی ادامه داد: به جرإت میتوان گفت اگر غیر از اخلاق حضرت امیر(ع) مدنظرمان باشد نمیتوانیم جامعه را به سمت آن غایت مطلوب برسانیم. در حقیقت قصد دین مبین اسلام این است که سیاست ورزی را به اهداف عالیه دین پیوند دهد. به این معنی که سیاست برای رسیدن مردم به آن مدینه فاضلهای باشد که راه و روش اهل بیت نیز بوده است.
دکتر ایزدهی افزود: طبیعتاً اسلام، مردم را نه به سمت سیاست ورزی بلکه به سمت سیاست ورزی دینی سوق داده و معیارهایی برای سیاسیون قرار میدهد و تأکید دارد که در هیچ شرایطی نباید هدف، وسیله را تحت تأثیر قرار دهد به این معنی که وقتی بناست جامعهای به اهدافش نزدیک شود نباید این هدف با هر وسیلهای همراه شود، بلکه این هدف باید با یک ابزار مشروع صورت گیرد و همین موضوع تفاوت میان غربیها و شرقیها را میرساند.
وی گفت: در بحث اداره جامعه که عمدهترین شاخص بحث اخلاق سیاسی است اسلام معیارهایی را مشخص کرده است که اگر انجام شود، حاکمان، افراد جامعه و ... اخلاق مدار خواهند شد. با توجه به اینکه معمولاً مردم از حاکمان تأثیر گرفته و پس از آن گفتمان غالب در جامعه شکل میگیرد و دیگران هم تابع خواهند شد.
وی ادامه داد: در مورد مهمترین شاخصههای اخلاق سیاسی باید گفت اسلام حاکمان را به مردمداری ترغیب میکند و آنها را مسئول پاسخگویی به مردم میداند و صراحتاً عنوان میکند که حاکمان باید در هر شرایطی مصلحت مردم را در نظر بگیرند، خیانت در امانت (اموال مردم) نکنند، با زیردستان برخورد مناسب و انسانی داشته باشند و... حضرت امیر به مالک اشتر میفرماید: مردم و لو مسلمان هم نباشند باید با آنها انسانی برخورد کنی. بر این اساس نه تنها مسلمانان که کفار هم در دین مبین اسلام و در برابر حاکم جامعه اسلامی نیز از حق و حقوقی برخوردارند.
دکتر ایزدهی افزود: حاکم باید در رفتارهای خود حداکثر تقوای سیاسی و مراقبتهای سیاسی و رفتاری را داشته باشد. از طرف دیگر گروههای سیاسی نیز باید همین گونه و براساس اخلاق دینی رفتار کنند، وحدت میان جامعه را مدنظر قرار دهند، در مقابل دشمن با هم مشترک و متحد باشند، رقیب را تخریب نکنند، تهمت نزنند، غیبت نکنند و آبروی کسی را نبرند؛ در سوی سوم، مردم هستند که در رفتارهای سیاسی باید اخلاق را رعایت کنند و به دروغ و خدعه و نیرنگ مبتلا نشوند بلکه در مورد بی اخلاقیها هم اخلاقی رفتار کنند. در صورتی که این سه گروه بر محور اخلاق الهی با هم تعامل داشته باشند جامعه سعادتمند، عاقلانه و دیندار خواهد شد.
وی ادامه داد: آموزش اخلاق سیاسی برای هر یک از این سه دسته ضروری است گرچه هر یک از آنها نوع اخلاق ورزیشان با یکدیگر متفاوت است، اما به هر حال باید اخلاقی رفتار کرده و تحت آموزش قرار بگیرند.
مدیر گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی موانع اخلاق را این طور برشمرد: موانع دو دسته هستند. در بعد نظری بسیاری از افراد از مبانی نظری اخلاق سیاسی آگاهی ندارند. نکته دوم در بحث موانع اخلاقی، بحث عملی است که به دو بخش فردی و جمعی تقسیم میشود. در بخش فردی میتوانم این مثال را مطرح کنم که فرد برای حفظ شخصیت، مال و جایگاه از اخلاق دور شود و برای مال اندوزی یا کسب اعتبار بیشتر یا جایگاه بالاتر، بی اخلاقی کند. برخی موارد هم ممکن است فردی نباشد اما منفعت صنفی، گروهی و تعصبات بیجا باعث شود کارهای مغایر اخلاق صورت گیرد. ممکن است تعصبات قومی، صنفی، زبانی و بومی و جغرافیایی باشد و... طبیعتاً برای اخلاقی شدن جامعه باید موانع علمی و عملی آن برطرف شود.
دکتر ایزدهی در پایان یادآور شد: نکته مهمتر این است که جامعه ای غیراخلاقی می شود که شفاف نباشد طبیعتاً رفتار حاکم در اخلاقی و غیراخلاقی بودن جامعه تأثیر دارد. اگر کارگزاران، رفتار غیراخلاقی داشته باشند مردم نیز به این سمت سوق پیدا می کنند و این موضوع موجب هرج و مرج شده و منافع عمومی مردم را زیر سوال می برد و همچنین باعث نرسیدن جامعه به سعادت و تعالی می شود.