در این سالها سخن از خمینی بسیار گفته شده است اما هنوز واژهها فرصت بسیار میخواهند تا از او بسرایند و او را که از ستایش خود توسط دیگران بیزار بود، مشتاقانه بستایند.
مردی که فقط مثل خودش بود و کسی همانند او نبوده و نیست!
مردی که به جای پادشاهان ایستاد ،آنان را برانداخت اما هرگز ادای آنان را در حکومتداری در نیاورد.
مردی که در طول سالهایی که با مردم خود سخن گفت هرگز خود را به لفظ «ما» نخواند و سخنی که از آن بوی کبر و بزرگی بر دیگران به مشام آید بر زبان نراند.
با اینکه همه چشمها به او دوخته شده بود اما هیچگاه دیده نشد و کسی از او نشنید که مردم یا قشری از آنان را به همانندی و همسانی با خویش فرا بخواند.
مردی که هرگزخود را نمیدید و قید هر چه خود را در خویش زده و خودیت خود را پی کرده بود.
مردی که بت شکن بود و خودشکن، خودسوز بود و خودکوب. و هرگز خویش را به چیزی نگرفت.
با اینکه از عمق محبت مردم نسبت به خویش آگاه بود و میدانست بعضی به هر دلیل با او بر سر مهر نیستند اما هرگز از در کینه و انتقام با آنان برنیامد.
هرگز در صدد تحقیر و عقوبت مخالفان و منتقدانش که گاه از میان هم لباسیهایش بودند و به زعم خودشان به دلیل ستمهایی که برخی از کارگزاران حکومت شاهد بودند- و او از آنها آگاه نبود و به انجامشان رضایتی نداشت - عملکرد بعضی از ارکان حکومتش را از شاه بدتر میدانستند برنیامد.
در تعامل با مردم و در راهبری آنها برای خود حقوقی ویژه قائل نبود.
یک بار که در ابتدای ورودش به قم مقدس به حرم عمهاش حضرت معصومه(س) مشرف شده بود و در میان مردم زیارت میکرد تا چشمش به کسی افتاد که در کنار ضریح جلوتر از او صف مردم را میشکافت تا راه را برای زیارت او باز کند از خشم ابروهایش در هم کشید و آن فضای خالی شده را به حال خود باقی گذاشت و از دیگر سو در میان انبوه متراکم جمعیت به زیارت پرداخت.
رای و نظر مردم را آنقدر با ارزش میدانست که آن را میزان و ترازوی وجاهت و مشروعیت نظام اسلامی میدانست.
تنها دل در گرو ایرانیان و مسلمانان آن نداشت. به همه مسلمین وحتی بشریت از ته دل عشق میورزید.
مظهر غیرت الهی بود.
جنگی هشت ساله را با شایستگی و در اوج مظلومیت و با پشتوانه مردم و امدادهای الهی اداره کرد و با سرافرازی به پایان رسانید و اگر در پایان آن از سر کشیدن جام زهر یاد کرد از آن جهت بود که غیرت الهی او بقای ستمگر فاسد خونریزی چون صدام را بر نمیتافت.جنایتکاری که به مدد ابرقدرتها میخواست پس از نقش بر آب شدن رویای تکرار قادسیه و سیادت بر جهان عرب و حاکمیت بر اروندرود و جدایی خوزستان چند سال دیگر با سر افکندگی در میان مردم خود به زندگی ننگیناش ادامه دهد.
مردم را آزاد میخواست آن چنان که آفریده شده بودند.
هرگز در صدد آن نبود که انتساب بعضی به وی مردم را از رای، نظر و استقلال رایشان باز دارد.
یکبار که فرزند برادر بزرگش - مرحوم آیتالله سید مرتضی پسندیده - در رقابت انتخابات مجلس در شهر و زادگاهش خمین از یک پاسدار بینام و نشان شکست خورد و برادرش با او از برخی مسایل در عدم سلامت انتخابات سخن گفت بیآنکه این شکست را خدشه به حیثیت و وجاهت خاندان خمینی بداند خندهای کرد و گفت از این انتخابات سالمتر کدام است که فرزند برادر من در شهر من در انتخابات شرکت کند و رای نیاورد!
تواضع و کوچکیاش در برابر مردم از سر اظهار بزرگی نبود، همانند کسانی نبود که برای بزرگ شدن در نظر مردم و عزیزتر شدن شان در نظر آنها خود را کوچک میخوانند.
با اینکه سلسله جنبان انقلاب و نهضت و خیزش مردم بود اما در جلسهای از صمیم دل میگفت در نهضت پشت سر مردم حرکت میکند و مردم جلودار او هستند. در همان دیدار، زمانی که نخست وزیر وقت به او گفت اگر مسئولین پشت سر مردم باشند ولی همه میدانند که در این انقلاب شما از مردم عقب نیستید و جلودار آنهایید بلافاصله از او پاسخ شنیده که نه، من هم پشت سر مردم هستم.
یکبار که دولتمردان در اتاق کوچک خانه اجارهایاش به سخنانش گوش میدادند خدا را شاهد گرفت و به آنها گفت که من در پیروزی این انقلاب برای خود هیچ نقش و سهمی قائل نیستم و برای شما هم هیچ سهمی قائل نیستم. هرچه در این انقلاب شد فقط از خدا بود و بس.
با اینکه خود را فقیهی میدانست که ولایت امر و امر حکومت برعهده اوست گاه که میشنید بعضی که حتی بر مسند فتوا یا قضا یا اجرا نشستهاند ولایتش را برنمیتابند یا در حدود ولایتش با او منازعه دارند آزرده نمیشد و این مخالفت آنان را با ولایت فقیه مستوجب خروجشان از دایره نظام و یا سبب طرد، توبیخ، توبه، عقوبت و مجازاتشان نمیدانست.
یکبار که از مسئول امر قضای حکومت شنید در صدد جابجایی بعضی از قضاتی است که مقلد او نیستند و مرجعیتش را قبول ندارند سخت برآشفت و گفت مگرقبول داشتن من جزو اصول دین مردم شده است که نداشتن آن موجب برکناری آنان از کار گردد؟
عدم اعتقاد به اصل ولایت فقیه را نشانه ضد انقلاب بودن کسی نمیدانست.و معتقد بود کسی میتواند او را به عنوان ولایت فقیه قبول نداشته باشد اما در عرصه خدمات کشوری باقی بماند.
نسبت به حضور و ظهور کسانی که تفکرشان را موجب آسیب به انقلاب میدانست -مانند کسانی که دستور او مبنی بر حرمت جراغانی جشن نیمه شعبان که او در دوران مبارزه با شاه صادر کرده بود را نادیده گرفته و با آن به مخالفت برخاستند-در عرصههای مسئولیت به شدت عکسالعمل نشان میداد.
یکبار که از او خواسته شد داماد آقای مصباح یزدی را به درخواست فرمانده وقت سپاه به عنوان نماینده خود در سپاه منصوب کند به دلیل احتمال تاثیرپذیری او از تفکر پدر خانمش و رواج اندیشه او در سپاه با این پیشنهاد مخالفت کرد.
در اجرای امر خدا، خودی و غیر خودی نمیشناخت.
پس از تسخیر سفارت آمریکا در تهران که بر او به دلیل عملکرد خائنانهاش در ایران لانه جاسوسی نام نهاد به دولتمردان گفت در عین حال که دانشجویان باید آن محل را محکم در تصرف خود داشته باشند تا امریکا به شرائط ایران تن در دهد ولی نباید فراموش کنند که این تصرف، نافی مالکیت سفارت امریکا بر این زمین نیست.
در طول ده سال که بر مردم حکومت کرد نه از انتقاد کسی رنجید و نه اجازه داد کسانی را به دلیل نوشتن نامههایی که در آنها با تعابیر تندی با او سخن گفته بودند مورد پیگرد قانونی قرار دهند.
زمانی که یک عرب جنگزده خرمشهری که به توصیه او مبنی بر ترک شهر عمل نموده و با به جا گذاشتن اموالش، داراییاش را در اشغال خرمشهر توسط عراق از دست داده بود از او به دادگاهی شکایتی برده و خواستار تاوان ضرر از دست رفتن مالش توسط او بود و قاضی این شکایت را به احضاریهای تبدیل و آن را به جماران ارسال کرده بود بیآنکه برآشفته شود که این چه کسی است که جرأت شکایت از من را پیدا کرده و این کدام قاضی است که مرا به دادگاه احضار نموده، از مسئول قضای حکومت خواست به شکایت آن خرمشهری متضرر که از او شده رسیدگی و با پرداخت مبلغی رضایت او را به دست آورد.
با اینکه اصول مندرج در قانون را بخشی از اختیارات ولایت فقیه میدانست اما آنگاه که نمایندگان مجلس در موردی و نسبت به انجام امری که اعمال آن را توسط او و رای قانون دیده بود به او تذکر دادند نه تنها به او برنخورد و به آنها نگفت که اختیارات مطلقه دارد تذکر شان را پذیرفت و با توجیه جنگی بودن شرایط انجام آن کار به آنها وعده داد که پس از این طبق قانون عمل خواهد کرد.
هرگز خود را بری از اشتباه ندانست. بارها در سخنانش و از جمله در وصیت نامهاش با ذکر مصادیقی، صادقانه به مردم از اشتباهات خود سخن گفت.
انتقاد را میپذیرفت.
بارها با مشورت و پس از شنیدن نظر صاحبنظرانی که در اداره امور کشور به آنها اعتقاد داشت بی پردهپوشی از رای و نظر خود صرف نظر مینمود و این تغییر رای بر او گران نمیآمد.
وقتی مسئولین کشور از او خواستند در ششمین روز آخرین فروردین عمرش، نامه خود را خطاب به مرحوم آیتالله منتظری مبنی بر کنار گذاشتن او از منصب مهم قائم مقامیاش که حاوی تعابیر تند و گزندهای بود تعدیل کند پذیرفت و دو روز بعد با تعابیر مشفقانهتری نامه دیگری به او نوشت.
رهبر همه مردم بود و به همه مردم حتی آنهایی که بر مرام و مسلک او و معتقد به اونبودند عشق میورزید و آنان را ولی نعمت خود میدانست.
وقتی می گفت مردم، مراد ومنظوراو بخشی از مردم - متدینین - یا کسانی که به اوعلاقه وعقیده داشتند ویا به دستورات وتوصیه هایش عمل می کردند نبود.
میزان قرب و نزدیکی یارانش به او در این نبود که در میان مردم یا اظهار و یا تبلیغ اطاعت او کنند و یا زبان به مدح او بگشایند و یا مناقبش را در بین مردم ترویج و تبلیغ کنند.
همه مردم حتی غیر متدینین و غیر مسلمین کشورش ایران را، از آن جهت که بندگان و خلق خدا بودند دوست داشت و شایسته بهترین خدمتها میدانست و میشناخت و به خدمت به آنان افتخار میکرد.
با اینکه فقیر، زاده نشده بود و املاکی بسیار از پدر در خمین به او به ارث رسید اما همچون مرفهان، متمکنان و برخورداران نزیست و به کسی -آیتالله حسن صانعی- که در دفترش متولی ثبت دخل وخرج زندگی او بود نوشت فقیر است، مواظب عدم افزایش هزینههای زندگی اش باشد.
نسبت به سفرهای مستحب و مکرر زیارتی و گاه سیاحتی بعضی اعضای دفتر و گاه بستگان نزدیک خود رضایتی نداشت و در جهت همسانی شان با مردم، بی آنکه آمرانه از این امور بازشان بدارد با اعلام ناخشنودی از اینگونه امور به دلیل وابستگیشان به خود، آنان را از این سفرها باز میداشت.
گاه که نامههای محبتآمیز مردم را که به دفترش میرسید میدید، معترضانه میگفت نمیشود همه نامهها تعریف از او باشد و حتما نامه هایی با محتوای فحش و یامخالفت با او هم به دفتر رسیده که از او مخفی شده است. و متصدی امر را در دفترش از این امر نهی میکرد.
از تهمتهایی که بعضیها از سر ناآگاهی به او زده بودند و بعدها از او حلالیت میطلبیدند به راحتی میگذشت.
در ابتدای پیروزی، که خبرنگاری خارجی از او پرسید آیا در جمهوری جدید شما، فرزند شاه مخلوع هم میتواند به ایران بازگردد و در ایران زندگی کند ویژگی پهلویزادگی و یا شاهزاده بودن او را مستوجب عقوبت، کیفر و یا محرومیت از بازگشت به کشور و زندگی در آن ندانست و گفت اگر ثابت شود که دست او مانند پدرش به خون بیگناهی آلوده نشده حق دارد مانند یکی از آحاد مردم ایران در کشورش زندگی کند.
هرکس را که به خدا نزدیکتر میدید بیشتر از دیگران حتی از نزدیکانش دوست داشت.
یکی از خادمین بیتش که در جنوب تهران مغازه کوچک جگرکی داشت و سالها با خواهر خود در بیت او خدمت میکرد را بسیار دوست داشت. در پاسخ به این علاقه نسبت به او میگفت هر وقت برای نماز شب برمیخیزم میبینم چراغ اتاق او روشن است و مشغول تهجد، راز و نیاز با خداست. روزی دیگر در نهایت تواضع در حالی که به وی اشاره میکرد به یکی از اعضای دفتر گفت آرزوی من این است که خدا مرا با او محشور کند.
چنان آیینه تمام نمای صداقت بود که حتی دشمنترین دشمنانش نیز در صداقت او تردیدی نداشتند.
نماد مجسم دین بود و با تمام وجود به علی و اولادعلی عشق میورزید. روزی در جماران در جمع مردم گفت همه چیز ما علی(ع) است.
نه تنها در شکست مخالفان و دشمنان خود شادی نکرد بلکه آنگاه که میشنید برخی و بعضیها خود را از مسیرانقلاب جدا کردهاند بیآنکه آمرانه با آنها سخن بگوید ملتمسانه از آنها میخواست به اقیانوس مردم باز گردند و اگر باز نمیگشتند در جدایی شان از سیل مردم اشک میریخت.
سادهاندیش و دهان بین نبود و میگفت اگر توفیقی داشته در این بوده که بسیار خوشبین و زودباور نبوده است.
بسیار خوش اشک بود و به خصوص در ماه رمضان دستمال کفاف اشکهایش را نمیداد. هر ماه رمضان که به پایان میرسید نوری که فرشتگان الهی در نیمه شبها به سیمایش میبخشیدند چنان بود که چشمها را می زد.
شوق رفتن داشت و از همه میخواست برایش دعا کنند تا به وصال دوست برسد و رسید و شاهد وصل را درآغوش کشد و کشید.
و من درماندهام با غربتی که یاران او دچار شده و آماج تهمت و اتهام قرارگرفتهاند.و از تاختنهایی بیامان که به آل او میشود.
و من درماندهام از راه او، که رفته رفته در غبار تحریف گم و پنهان میشود.
و من ماندهام با این همه واژههایی که ملتمسانه از من میخواهند قلم درنکشم و هنوز از او که از خود هیچ و هیچ نگفت و حتی از دیگران خواست که از او نگویند، بنویسم.
از مردی که فقط مثل خودش بود و کسی همانند او نیست!
کسی مثل او نبود
غلامعلی رجایی
کد خبر:
۲۷۰۸۸