همواره در جامعه سیاسی ما وحدت سیاسی مورد تاکید قرار میگیرد؛ با این حال تعاریف و ملاکهای متفاوتی برای آن بیان میشود؛ شیوع جملاتی نظیر «وحدت حول چه محوری و با چه کسی؟» به خوبی گویای تشتت در مبانی وحدت است. متن زیر به بررسی این موازین و ملاکها از نظر امام خمینی(س) و مقام معظم رهبری میپردازد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران به نقل از مرکز اسناد انقلاب اسلامی، در باب لزوم وحدت و چرایی آن سخن بسیار رفته است؛ اما گاه دیده میشود خود مسئله وحدت نیز به محل اختلاف تبدیل میشود؛ به گونهای که طرفی طرف دیگر را به نداشتن روحیه انقلابی متهم کرده و طرف دیگر نیز رقیب خود را به عدم درک صحیح از مصلحت دعوت مینماید. اینکه وحدت حول چه محوری و با چه اشخاصی باشد محل این نزاعهاست. پاسخ این سوال را باید در اندیشه امام خمینی و مقام معظم رهبری -مد ظله العالی- به دست آورد. در ادامه به بیان موازین وحدت و آسیبهای آن در کلام ایشان میپردازیم.
شاخصها و ملاکهای وحدت (وحدت حول چه محوری؟)
1- اعتصام به حبل الله و اجتماع بر پایه حق
حضرت امام(س) در باب اینکه وحدت باید حول محور حق و اسلام باشد در سخنرانی خویش در جمع طلاب مدرسه فیضیه در 7 تیر 58 فرمودهاند: «شما آقایان، که ان شاء الله تشریف میبرید و موفق میشوید و مردم را هدایت میکنید، اولًا دعوت کنید همه را به وحدت کلمه. خداى تبارک و تعالى امر فرموده است: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ الله اجتماع، لکن اجتماع با تشبث به حبل الله. هر اجتماعى مطلوب نیست، وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ الله مطلوب است. همان است که اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ. اسم رب همان ریسمانى است که همه به آن باید اعتصام کنند.»[1]
ایشان همچنین در سخنرانی در جمه بانوان دانشجوی اصفهان در 26 تیر 58 فرمودند: «دستور همان است
که آیه شریفه را که این خواهر خواندند، فرمود: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ الله جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا. در آیه فقط امر به اجتماع نیست، تمام دستورهاى مردم عادى و رژیمهاى غیر الهى این است که همه با هم باشید فقط دستور به اجتماع است. لکن دستور خدا دستور وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ الله است. اینکه مهم است این است که تنها این نباشد که همه با هم در یک امرى مجتمع باشید و متفرق نباشید؛ امر این است که همه با هم اعتصام به «حبلالله» بکنید. راه، راه حق باشد و توجه به حق باشد و اعتصام به راه حق باشد. انبیا نیامدهاند که مردم را در امور با هم مجتمع کنند، انبیا آمدهاند که همه را در راه حق مجتمع کنند؛ یعنى- این راهى که- راهى است که از طبیعت شروع میشود تا ما وراء الطبیعة، و تا آنجا که ماها نمیتوانیم الآن بفهمیم. اگر همه با هم مجتمع بشوند و این راه را بروند، دسته جمعى این راه را بروند، این اداره امور دنیا را مىکند و اداره امور آخرت را، هر دو.»[2]
2- قبول داشتن اصل اسلام و انقلاب؛ ملاک «خودی» و غیر «خودی»
مقام معظم رهبری-مدظله- در بیانات خویش در خطبههای نماز جمعه در 8 مرداد 78 فرمودند: «گفته میشود «خودى» و «غیر خودى». حالا خودى و غیر خودى داریم یا نداریم؟ اگر بخواهیم ملت را حساب کنیم، نه؛ آحاد ملت همه خودیند. اما جریانات سیاسى، بله؛ جریان خودى داریم، جریان غیر خودى هم داریم. خودى کیست؟ خودى آن است که دلش براى اسلام میتپد؛ دلش براى انقلاب میتپد؛ به امام ارادت دارد؛ براى مردم به صورت حقیقى نه ادّعایى احترام قائل است. غیر خودى کیست؟ غیر خودى کسى است که دستورش را از بیگانه میگیرد؛ دلش براى بیگانه میتپد؛ دلش براى برگشتن امریکا میتپد. غیر خودى آن کسى است که از اوایل انقلاب در فکر ایجاد رابطهى دوستانه با امریکا بود. به امام اهانت میکرد؛ اما براى امریکا اظهار علاقه مینمود! کسى به امام اهانت
میکرد، ناراحت نمیشد؛ اما اگر کسى به دشمنان بیرون از مرز یا همدستان آنها اهانت میکرد، ناراحت میشد! اینها غریبهاند. اسمشان چیست، هرچه باشد؛ چه کسى هستند، به ما ربطى ندارد که حالا بخواهم در خطبههاى نماز جمعه اسم کسى را بیاورم. هرکس اینطور باشد، غریبه است و خدا کند اینطورى نداشته باشیم»[3]
3- اعتقاد به حاکمیت اسلام، راه امام(س) و ...
مقام معظم رهبری-مدظله- در دیدار جوانان استان مرکزی در 26 آبان 78 فرمودند: «اعتقاد به حاکمیت اسلام، راه امام(س) استقلال کشور، پاسداری از نظام جمهوری اسلامی، تلاش برای حل مشکلات مردم و تأمین عدالت و ایستادگی در مقابل نفوذ مستکبران به ویژه آمریکا، معیارهای تشخیص حقانیت افراد و جناحها است.»[4]
4- وحدت حول اصول انقلاب
مقام
معظم رهبری-مدظله- در بیانات خویش در 14 خرداد 81 فرمودند: «این نکته را هم به ملت عزیزمان و به مسئولان محترم کشور و به جریانهاى سیاسى عرض کنم: آن چیزى که میتواند جلوِ تهاجم گستاخانهى امریکا را بگیرد، فقط و فقط وحدت ملى و وحدت کلمه است. آنها در هرجا بخواهند قدم بگذارند، اوّل باید ایجاد تفرقه کنند. وسیلهى موفّقیت آنها، وجود اختلاف در صفوف داخلى ملتهاست. هرجا توانستهاند زورگویى و اعمال خشونت کنند، اگر دقّت کنید، میبینید بین صفوف ملت شکاف وجود داشته است. آنجایى که وحدت کلمه باشد، اینها جرأت نمیکنند نزدیک شوند. علاج مقابله با تهدیدهاى امریکا عبارت است از وحدت ملت، وحدت مسئولان، مراعات جناحهاى مختلف سیاسى و گردآمدن حول همان محورهایى که امام بزرگوار ما به عنوان اصول این انقلاب و نظام معیّن کرده و مورد قبول این ملت است؛ همان چیزهایى که ملت براى آن فداکارى کرد.»[5]
4-1- تعریف اصول انقلاب
ایشان در بخش دیگری از بیانات خویش در تعریف اصول انقلاب می فرمایند: «اصل عدالت اجتماعى، اجراى عدالت، در نظر گرفتن حقِّ تودههاى وسیع مردم و پُرکردن فاصلهى طبقاتى، یکى از اصول اصلى نظام اسلامى است. مبارزه با فساد ادارى و فساد اقتصادى و سوءاستفاده از امکاناتى که قدرت در اختیار افراد میگذارد- چه سوءاستفادهى مالى و چه سوءاستفادهى سیاسى- از اصول انقلاب است و باید رعایت شود. خدمت به مردم، از اصول انقلاب است. حفظ استقلال کشور در همهى زمینهها و جلوگیرى از نفوذ و رخنهى دشمنان، جزو اصول تغییرناپذیر انقلاب است. اصول و خطوط اصلى انقلاب قابل تغییر نیست. مظهر همهى اینها قانون اساسىِ مترقى ماست.»
همچنین ایشان در خطبههای نماز جمعه در 20 شهریور 88 در بحث اینکه انتقاد باید در چهارچوب اصول باشد به تعریف اصول انقلاب
میپردازند و میفرمایند: «البته انتقاد باید در چهارچوب اصول باشد. اصول انقلاب هم مشخص است که چیست. اصول انقلاب امور سلیقهاى نیست که هرکه از یک گوشهاى در بیاید، سنگ اصول را به سینه بزند؛ بعد که سراغ این اصول میرویم، میبینیم بیگانهى از انقلاب است. اصول انقلاب، اسلام است؛ قانون اساسى است؛ رهنمودهاى امام است؛ وصیتنامهى امام است؛ سیاستهاى کلى نظام است که در قانون اساسى معین شده است که این سیاستهاى کلى بایست تدوین بشود.»[6]
آسیب های بحث خودی و غیر خودی (وحدت با چه کسی؟)
بحث خودی و غیر خودی در عین اینکه راهکار مناسبی برای رسیدن به وحدت است می تواند تهدیدی نیز باشد به این گونه که با کوچک ترین بهانه ای افراد متهم به غیر خودی بودن شوند؛ آسیب های موازین وحدت یعنی بحث خودی و غیر خودی را در کلام امام خمینی و مقام معظم رهبری
-مد ظله العالی- بررسی می کنیم:
1- پرهیز از تطبیق بحث «خودی» و «غیر خودی» با جناح های کشور
مقام معظم رهبری-مدظله- در بیانات خویش در جمع کارگزاران نظام در 21 آذر 80 فرمودند: «به نظر من آنچه که امروز جزو مشکلات اساسى ماست، اختلافات بىمبنا و بىپایهاى است که بین جمع علاقهمندان و کارکنان و خدمتگزاران نظام- جمع خودىاى که متعلّق به نظام است- وجود دارد. معناى خودى این است. حالا عدّهاى از روى کجسلیقگى یا بدفهمى یا موذىگرى، بحث خودى و غیر خودى را با جناحهاى کشور تطبیق مىکنند که خیلى حرف بىربطى است؛ نه، همهى جناحهاى انقلاب جزو مجموعهى خودىِ کشورند. این مجموعهى خودى باید با یکدیگر همراه و همدل باشند. البته معنایش این نیست که باهم اختلاف سلیقه نداشته باشند، باهم بحث طلبگى نکنند و باهم برخى از مناقشات را نداشته باشند؛ اما تظاهر کردن به این مناقشات و عمده کردن چیز کوچکى که مناقشهانگیز است، چیز بسیار بدى است؛ جلوِ رحمت الهى را مىگیرد؛ مردم را که باید به شما امید و اطمینان داشته باشند تا دنبال شما حرکت کنند و از شما حمایت نمایند، از شما دلسرد و مأیوس مىکند و شاید از همه
مهمتر- یا در ردیف مهمترینها- این است که شما را از کارتان بازمىدارد.»[7]
2- پرهیز از عوض کردن جای خودی و غیر خودی
مقام معظم رهبری-مدظله- در بیانات خویش در جمع مسئولان نظام در 15 مرداد 82 فرمودند: «وحدت را باید حفظ کرد. من خواهش مىکنم به مسئلهى حفظ وحدت و اتّحاد و همدلى اهمیت دهند؛ این یکى از اصول است. البته مخاطب این کار، ملت نیست- ملت متّحد است و اختلافى ندارد- مخاطب این کار، نخبگان و سیاسیّون از جناحهاى مختلف هستند. به بهانههاى مختلف و با اختلافهاى کوچک، در مقابل هم قرار نگیرند و با توجیههاى غلط، علیه هم جنجال راه نیندازند. ظریفى از دوستان ما مىگفت این مسئلهى خودى و غیر خودى را که شما مطرح کردید، همه قبول کردند؛ منتها بعضیها جاى خودى و غیر خودى را عوض کردند! کسانى را که براى نظام و انقلاب و اسلام احساس مسئولیت
مىکنند، خودى بدانید. غیر خودى کسانى هستند که با اصل نظام مخالفند.»[8]
3- پرهیز از خارج کردن نیروهای سست از دایره انقلاب به بهانه خالص سازی
مقام معظم رهبری-مدظله- در دیدار دانشجویان در رمضان سال 89 فرمودند: «یک سؤال دیگر این است که بعضىها می گویند وحدت، بعضىها می گویند خلوص؛ شما چه میگوئید؟ من می گویم هر دو. خلوص که شما مطرح مکنید - که ما بایست از فرصت استفاده کنیم و حالا که غربال شد، یک عدهاى را که ناخالصى دارند، از دائره خارج کنیم - چیزى نیست که با دعوا و کشمکش و گریبان این و آن را گرفتن و با حرکت تند و فشارآلود به وجود بیاید؛ خلوص در یک مجموعه که اینجورى حاصل نمیشود؛ ما به این، مأمور هم نیستیم. در صدر اسلام، خوب، با پیغمبر اکرم یک عده بودند؛ سلمان بود، اباذر بود، ابىّبنکعب بود، عمار بود، کى بود، کى بود؛ اینها
درجهى اول و خالصترینها بودند؛ عدهاى دیگر از اینها یک مقدارى متوسطتر بودند؛ یک عدهاى بودند که گاهى اوقات پیغمبر حتّى به اینها تشر هم میزد. اگر فرض کنید پیغمبر در همان جامعهى چند هزار نفرى - که کار خالصسازى خیلى آسانتر بود از یک جامعهى هفتاد میلیونى کشور ما - میخواست خالصسازى کند، چه کار میکرد؟ چى برایش میماند؟ آن که یک گناهى کرده، باید میرفت؛ آن که یک تشرى شنفته، باید میرفت؛ آن که در یک وقتى که نباید از پیغمبر اجازهى مرخصى بگیرد، اجازهى مرخصى گرفته، باید میرفت؛ آن که زکاتش را یک خرده دیر داده، باید میرفت؛ خوب، کسى نمیماند. امروز هم همین جور است. اینجورى نیست که شما بیائید افراد ضعافالایمان را از دائره خارج کنید، به بهانهى اینکه میخواهیم خالص کنیم؛ نه، شما هرچه میتوانید، دائرهى خلّصین را توسعه بدهید؛ کارى کنید که افراد خالصى که میتوانند جامعهى شما را خالص کنند، در جامعه بیشتر شوند؛ این خوب است. از خودتان شروع کنید؛ دور و بر خودتان، خانوادهى خودتان، دوستان خودتان، تشکل خودتان، بیرون از تشکل خودتان. هرچه میتوانید، در حوزهى نفوذ تشکل خود، براى بالا آوردن میزان خلوصهاى فردى و
جمعى تلاش کنید؛ که نتیجهى آن، خلوص روزافزون جامعهى شما خواهد شد. راه خالص کردن این است.
وحدت هم که ما گفتیم - که بعد سؤالات دیگرى هم در این زمینه شده - منظور من اتحاد بر مبناى اصول است. بنابراین وحدت با کیست؟ با آن کسى که این اصول را قبول دارد. به همان اندازهاى که اصول را قبول دارند، به همان اندازه ما با هم مرتبط و متصلیم؛ این میشود ولایت بین مؤمنین. آن کسى که اصول را قبول ندارد، نشان میدهد که اصول را قبول ندارد یا تصریح میکند که اصول را قبول ندارد، او قهراً از این دائره خارج است. بنابراین با این تفصیل و توضیحى که عرض شد، هم طرفدار وحدتیم، هم طرفدار خلوصیم.»[9]
پی نوشتها
[1] - صحیفه امام، ج8، ص334
[2] - همان، ج9، ص130
[3] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2962
[4] - گروهها و جناحهای سیاسی از دیدگاه مقام معظم رهبری، قم: انتشارات سطر، 1381، ص5
[5] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3126
[6] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8033
[7] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=10881
[8] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3186