عضو سابق هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران با بیان اینکه اگر کشورهای اسلامی خواهان پیشرفت و بهتر اداره شدن جامعه خود هستند، باید از نظرات مردم و رای آنها در هنگام انتخابات استفاده کنند به طوری که سرنوشت مردم به دست خودشان رقم زده شود، گفت:اگر مسئولان در کشورهای اسلامی از عقل جمعی در اداره امور جامعه استفاده کنند مسلما موفق تر خواهند شد چراکه رعایت این موارد، مورد قبول تمام عقلای عالم است وگرنه بخش زیادی از نخبگان دچار یاس خواهند شد و در نهایت نیز جامعه با پدیده انزوا و فرار مغزها مواجه خواهد شد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، دکتر غلامرضا ظریفیان با اشاره به پیشینه حزب در جهان اسلام بیان کرد: حزب به معنای گروه و دسته سیاسی، مفهومی اساسا مدرن است که در غرب پیدا شد. در واقع حزب، گروه و جماعتی هستند که بر اندیشه و هدف واحدی توافق داشته باشند و از آن با حمیت دفاع کنند. بنابراین حزب به معنای جدید کلمه، یک پدیده نو است به طوری که در صدر اسلام مفهومی با این ویژگی، کاراکتر و کارکرد وجود ندارد.
عضو انجمن رشد و توسعه ایران افزود: در نظام های گذشته، یعنی قبل از دوره رنسانس یا نظام سلطنتی که دارای اشکال خاصی بودند نیز حزب وجود نداشت به طوری که در آن دوره نظام حاکم یا به شکل منارشی بود به این معنا که ( شکلی از نظام حکومتی که در آن فردی به عنوان رئیس کشور و به نام پادشاه یا ملکه حکومت می کرد)و یا اینکه به صورت نظام قبیله ای بودند.
او اظهار کرد: در دوره جاهلیت، اساس پیوند اجتماعی در جزیره العرب و به صورت قبیله ای بود، لذا با وروداسلام به جزیره العرب پیامبر اکرم(ص) تصمیم بر آن گرفت که نظام قبیله ای را به امت اسلامی تبدیل نماید هر چند ایشان تا حدود نسبتا زیادی در این زمینه موفق عمل نمود ولی باز گرایش اعراب به نظام قبیله ای همچنان تا ادوار زیادی باقی ماند.
عضو هیات مدیره انجمن معارف ایران در ادامه تاکید کرد: مقوله حزب در معنای جدید به دوران بعد از پایه ریزی دولت هاو ملت های جدید با سازوکارهایی که در جهان معاصر بنا شد بر می گردد، در واقع احزاب بعد از دوره رنسانس پایه ریزی شدند. بنابراین طبیعی است که اندیشه اسلامی نیز با پدیده های نو ظهور در طول تاریخ به شکل مجتهدانه روبرو شوند و این امر باعث شکل گیری پدیده ای شد که با چارچوب و مبانی معرفتی نیز سازگاری داشته باشد.
ظریفیان بیان کرد: بااین حال باید حزب را مورد بررسی قرار داد تا مشخص شود که این پدیده دارای چه کارکردهایی است واز چه ویژگی هایی برخوردار خواهد بود، به طوری که آیا حزب با خصوصیات موجود خواهد توانست خود را با اندیشه اسلامی هماهنگ و مرتبط کند یا در تعارض بااندیشه اسلامی قرار خواهد گرفت.
این استادیار بازنشسته دانشکده ادبیات و علوم انسانی گفت: نقش اصلی انسان ها اداره امور جامعه و تعیین سرنوشت دنیوی خود خواهد بود، لذا این انسان ها هستند که نقش مهم و خطیری را در مدیریت، قانونگذاری و هدایت امور جامعه بر عهده خواهند داشت. نظام دموکراسی ابزاری برای بهتر اداره کردن امور جامعه خواهد بود، بنابراین برای بهتر اداره کردن امور جامعه دو نوع رویکرد وجود دارد، نوع اول رویکرد مردمی هستند که به شکل توده ای مردم سرنوشت خود را رقم می زنند. به عنوان مثال مردم در مواقع مهم و خاص مانند انتخابات شرکت می کنند تا سرنوشت خود و جامعه را تعیین کنند، نوع دوم که در شکل پیشرفته تر نظام دموکراسی به این صورت است که جامعه ای که متکی بر نظام مردمی باشد در واقع آن جامعه از طریق نخبگان و با گرایش ها و روش های متفاوت اداره خواهد شد، به طوری که آن نخبگان منتخب که دارای خط مشی و دیدگاه های متفاوتی هستند، در سازمان ها و نهادهای مختلف احزاب را تشکیل می دهند.
عضو انجمن رشد و توسعه ایران تصریح کرد: در حقیقت حزب در جهان معاصر نوعی دولت سایه محسوب می شود، لذا برای اداره هرچه بهتر دموکراسی های جدید بسیاری از افراد کاندیدا می شوند و از طریق سازوکارهای حقوقی و قانونی دولت مستقر انتخاب می شود، در واقع احزاب نیز با سازوکارهای خاص خود و با به کارگیری الگو مانیفست (زیست مسلمانی) که آن الگو را در دستور کاری خود قرار می دهند از آن دولت مستقر طرفداری می کنند یا به مخالفت با آن دولت بر می خیزند.
ظریفیان بیان کرد: در واقع احزاب به سیاست های موجود در کشور با گرایش و ایدئولوژی خود نگاه می کنند و حتی قدرت را مورد نقد و بررسی قرار می دهند، به طور مثال در هنگام انتخابات احزاب کار دولت موجود را مورد نقد و بررسی قرار می دهند و اظهار می کنند که دولت مستقر از یک سری قدرت هایی برخوردار بوده و در عین حال نیز از ضعف و ناتوانی برخورداراست، بنابراین احزاب نیز مدعی می شوند که قادر هستند جامعه را بهتر و شایسته تراز دولت مستقر اداره کنند.
او تاکید کرد: طبیعتا مردم نیز با رای دادن به احزاب و برنامه های آنها، گروه و دسته مورد نظر خود را انتخاب می کنند. چنانچه بعضی از احزاب یا به صورت خالص در عرصه فعالیت حضور می یابند یا به شکل ائتلافی در جامعه فعالیت می کنند. در واقع هدف اصلی احزاب کمک و همیاری به جامعه و بهتر اداره شدن امور جامعه خواهد بود، به همین دلیل احزاب به نوعی چشم پنهان جامعه محسوب می شوند که به نقد، بررسی و واکاوی مسائل و مشکلات جامعه می پردازند.
این پژوهشگر تاریخ اسلام در ادامه گفت: حال ممکن است احزاب در یک دوره ای خود را ارائه دهند، چنانچه اگر با موفقیت روبرو شوند و مردم آنها را انتخاب کنند، باز هم دوباره کارها و برنامه های حزب منتخب در معرض قضاوت احزاب دیگر قرار خواهد گرفت، بنابراین آن مفهوم بیان شده از حزب قطعا با آموزه های دینی و اسلامی در تعارض نخواهد بود چراکه تشکیل دادن حزب با سازوکاری که دارد منجر به پیشبرد اهداف مردم و حل مشکلات جامعه خواهد شد.
ظریفیان درباره کارکرد احزاب خاطر نشان کرد: تجربه تاریخی نشان می دهد که در 4 قرن اخیر جوامعی که از احزاب قوی تر و جا افتاده تری برخوردار هستند در واقع می توانند نخبگان بهتری را جذب کنند. حال اگر در جوامعی دولت ها بخواهند بدون اتکا به احزاب سر کار بیایند و فعالیت کنند زمان طولانی تری را باید سپری کنند تا با جهان و مسائل اطراف خود آشنا شوند در نهایت با کمبود وقت مواجه خواهند شد چون برنامه های خود را از قبل تدوین نکرده اند به همین دلیل نیز به صورت اقتضایی موفق خواهند شد، بنابراین دولت هایی که پشتوانه حزبی ندارند برنامه هایشان از موفقیت برخوردار نخواهد بود. اما دولت یا افرادی که پشتوانه حزبی دارند چون از قبل برنامه ها، دیدگاه ها و نخبگان مشخصی دارند بهتر می توانند در عرصه کار و فعالیت حضور یابند و در نهایت جامعه را بهتر اداره کنند، چنانچه احزاب با این دیدگاه می توانند نقش موثری را در انباشت تجربه، نقادی عاقلانه، و دستیابی منطقی به قدرت و در نهایت اداره جامعه داشته باشند.
عضو جمعیت ایرانی اخلاق در علوم و فناوری گفت: چون خداوند متعال فرصت گرانقدری را در اختیار انسان ها قرار داده تا با بهره مندی از عقل و خرد خویش بتوانند از دستاوردهای بشری استفاده شایسته تری نمایند بنابراین حزب که یکی از دستاوردهای بشری است اگر در چارچوب و قوانین خاص خود شکل گیرد در نهایت خواهد توانست با پشتوانه منطقی و عاقلانه کمک موثری به اداره امور جامعه نماید.
او در پاسخ به این سوال که آیا احزاب در جامعه اسلامی توانسته اند در چارچوب اهداف مردم عمل کنند و رضایت مردم را جلب کنند؟ یادآور شد: البته در جهان معاصر، اسلام در بسیاری از کشورها مورد پذیرش واقع شده به طوری که کشورهای اسلامی بسیار متکثر شده اند حتی دین مبین اسلام در کشورهای غربی نیز نقش پر رنگی را پیدا کرده مثلا آمریکا در حال حاضر دارای 4 میلیون نفر مسلمان است. اما چون منظور ما از کشورهای اسلامی، در واقع همان جهان سوم است بنابراین مشاهده می شود که در کشورهای اسلامی از آفریقا گرفته تا اندونزی با تنوع نظام روبرو هستیم به طوری که در برخی از این جوامع نظامشان به شکل استبدادی اداره می شود در حالی که احزاب در این کشورها یا نقش تزئینی دارند و یا به هیچ عنوان حضور جدی ندارند لذا این احزاب به دلیل نظام موجود نتوانستند نقش خود را ایفا کنند.
ظریفیان بیان کرد: به طور مثال در عربستان سعودی یا کشورهای حاشیه خلیج فارس وضعیت احزاب به این شکل است، اما احزابی که در ترکیه شکل گرفته اند چه به شکل سکولار و چه به شکل نظامی دارای گرایش های اسلامی هستند و توانستند نقش اصلی خود را در جامعه ایفا کنند. در دیگر کشورهای اسلامی چون تونس یا مالزی نیز احزاب اسلامی حضور دارند و فعالیت می کنند اما از لحاظ کارکرد و روش با هم تفاوت دارند چنانچه در برخی از کشورهای اسلامی احزاب توانسته اند در مسیر اصلی خود رشد و توسعه کنند و به قدرت برسند به طوری که نقش بسیار مثبتی را از خود نشان دهند، به خصوص در جنوب شرقی آسیا عملکرد احزاب بسیار مثبت بوده و از گرایش اسلامی نیز برخوردار هستند.
عضو انجمن رشد و توسعه ایران تاکید کرد: در ایران احزاب در مسیر طبیعی خود شکل نگرفتند به طوری که شکل گیری احزاب در ایران به بعد از دوران مشروطه بر می گردد، چون به دلایل مشکلات عدیده ای که وجود داشت احزاب نتوانستند نقش اصلی خود را به عنوان دولت سایه ایفا کنند. در واقع آن مشکلات که ساختاری، معرفتی و تاریخی هستند موجب بیرون نیامدن احزاب از دل اصناف و سندیکاها شد و حتی نخبگانی که نقش اصلی در راهبردهای منافع ملی داشتند نتوانستند دراحزاب نقش به سزایی رااز خود ارائه دهند، البته این مساله به این مفهوم نیست که احزاب در ایران نقش منفی از خود نشان دادند.
عضو بازنشسته هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران در ادامه تصریح کرد: چنانچه در گزاره هایی از تاریخ معاصر مشاهده می شود که احزاب نقش موثری در جامعه داشتند هر چند دارای خطاها و اشکالاتی هم بودند ولی این ایرادات در قبال تاثیرگذاریشان کم تر است، در بعد از انقلاب اسلامی در ایران احزاب مختلفی روی کار آمدند همانند حزب جمهوری اسلامی که یک حزب فراگیر بود و بعد از مدتی نیز منحل شد.
ظریفیان با بیان اینکه احزاب در ایران هنوز حالت بستر سازی را طی می کنند، افزود: چنانچه اگر در جهان معاصر احزاب در ایران عملکرد مثبت و خوبی از خود نشان نداده اند به این مفهوم نیست که نقش مثبتی ندارند بلکه باید بین این دو مورد یعنی کارکرد مثبت و منفی تفکیک قائل شد. به طوری که بسیاری از احزاب در دنیا سابقه فعالیت یک قرن را دارند لذا این مفهوم بدین معنا است که جامعه ایران نیز از شکل توسعه نیافته به سمت توسعه یافته پیش می رود.
او در ادامه اظهار کرد: طبیعی است که اگر بخواهیم جمهوری اسلامی داشته باشیم و این جمهوری نیز نقش اصلی در پارلمان و دولت ایفا نماید ناگزیر هستیم که احزاب را با سازوکارهای متفاوت در جامعه پایه ریزی کنیم به خصوص در ایران که با تنوع اندیشه روبرو هستیم. با وجود آنکه اکثریت مردم ایران مسلمان هستند ولی در مورد راهبردها و استراتژی ها عقاید متفاوتی دارند لذا اگر بخواهیم که از سرمایه و اندیشه ها به شکل سازمان یافته درست و منطقی استفاده کنیم به طور یقین باید احزاب را تشکیل دهیم طوری که وجود آنها در جامعه به رسمیت شناخته شوند. چنانچه در قانون اساسی نیز برای احزاب جایگاه ویژه ای را قائل شده اند چراکه این امر نشان دهنده آن است که تدوین کنندگان قانون اساسی نیز معتقدند که حزب با نظام جمهوری اسلامی در تعارض نیست. بنابراین مسوولین باید میدان را برای حضور احزاب فراهم نمایند و با دادن آموزش های لازم و فراهم نمودن زیرساخت های ضروری برای بستر سازی احزاب گامهای لازم را بردارند.
عضو انجمن رشد و توسعه ایران در ادامه تاکید کرد: بنابراین اگر در ایران احزاب قوی به وجود آید مسلما دولت ها به شکل ابن الوقتی در نمی آیند و هر دولتی هم که پشتوانه حزبی داشته باشد دیگر نیازی به گذراندن زمان برای دستیابی به برنامه خود نخواهد داشت به این دلیل که برنامه های از پیش تعیین شده دارد و مردم نیز به راحتی خواهند توانست جامعه حزبی خود را مورد ارزیابی قرار دهند.
دکتر ظریفیان درباره تفاوت های بین حزب در جامعه اسلامی با تحزب در غرب یادآور شد: هر جامعه ای دارای مبانی فکری و اعتقادی متفاوتی است، چنانچه در جامعه اسلامی و در اندیشه اسلامی، قدرت به عنوان یک ابزار برای بهتر اداره کردن جامعه محسوب می شود و قدرت، خود فی نفسه هدف نیست لذا واضح است که هدف اصلی احزاب حضور در قدرت خواهد بود و در عرصه سیاست نیز نقش مهمی را از خود به نمایش می گذارند. چنانچه اگر به معیشت یک جامعه که اصلی ترین نیاز جامعه و مردم است به آنها خوب پرداخته شود در واقع مردم نیز به نیازهای معنوی خود به شایستگی رسیدگی می کنند.
او افزود: اگر احزاب با نیت رسیدگی به مسائل مردم حاضر شوند تا مردم نیز فرصت بیشتری داشته باشند به امور معنوی خود بهتر رسیدگی کنند در حقیقت این روش و هدف باعث ایجاد تفاوت با اندیشه غربی ها خواهد شد چراکه در اندیشه غرب قدرت جزو لاینفک هدف محسوب می شود، لذا در غرب ارتباط بین احزاب فقط از طریق حقوق و قانون به وجود می آید اما در جامعه اسلامی علاوه بر حقوق و قانون، اخلاق مداری نقش به سزایی را در تنظیم روابط بین احزاب برقرار می کند چراکه در یک جامعه اسلامی اگر اعضای حزب نکات اخلاقی را رعایت کنند، در واقع نقش عالی و شایسته تری را از خود نشان خواهند داد به طور مثال نگفتن دروغ، تضعیف نکردن حقوق دیگران، احترام گذاشتن به دیگران و رسیدگی به مشکلات مردم از موارد نکات اخلاقی خواهد بود.
عضو جمعیت ایرانی اخلاق در علوم و فناوری در ادامه با اشاره به اشکالات احزاب در غرب خاطر نشان شد: زمانی که از فرهنگ و قوانین غرب سخن به میان می آید معلوم می شود که در غرب پدیده ای به نام دموکراسی واحد وجود ندارد در حالی که در کشورهای اروپایی با انواع دموکراسی مواجه هستیم از قبیل دموکراسی ریاستی و دموکراسی پارلمانی. در واقع اگر می خواهیم از غرب صحبت کنیم باید بررسی شود که کدام کشورها مورد توجه هستند به این دلیل که مثلا نوع دموکراسی در اروپا با آمریکا متفاوت است.
او بیان کرد: در کشورهای اروپایی جوامع بشری حدود 3 قرن تلاش کردند تا احزاب را پایه ریزی نمایند به طوری که بعضی از آن احزاب بسیار خطرناک بودند چراکه با وقوع جنگ جهانی اول و دوم در قرن بیستم که محصول افکار خطرناک احزاب بود سبب شکل گیری احزاب نازیست و فاشیست در غرب شد. در غرب احزاب با توانایی که دارند به جای مخاطب قرار دادن عقل مردم در واقع عواطف آنها را مخاطب قرار می دهند و احساسات آنها را جریحه دار می کنند چراکه با این شیوه کار احزاب دچار آسیب و تزلزل می شود ولی در مجموع کارکرد احزاب برای مردم غرب آثار مثبت و خوبی را نیز دارا بوده است.
این استادیار سابق دانشگاه اظهار کرد: در انتخابات آمریکا مشاهده می کنید که احزاب با برنامه و هدف وارد میدان انتخاباتی می شوند به این دلیل که از تجربه کافی بهره مند هستند و از نخبگان عالی کمال استفاده را می کنند بنابراین با موفقیت نیز می توانند در عرصه حکومت قدم بگذارند. چون احزاب پشت هم هستند و از یکدیگر مراقبت می کنند بنابراین این عمل کمک می کند به دولت هایی که متکی به احزاب هستند چراکه مجبورند که به راحتی هر خطایی را مرتکب نشوند چون مطلع هستند که دیوارهای شیشه ای که احزاب به وجود آوردند آنها را در معرض دید عموم قرار می دهند و عملکرد آنها را نقد می کنند .
غلامرضا ظریفیان افزود: به هر حال علیرغم آنکه در غرب فرازونشیب های زیادی وجود دارد احزاب بسیار خطرناکی نیز مانند فاشیست، نازیست و برخی از احزاب مارکسیستی با گرایش های افراطی شکل گرفتند ولی با سیر حرکت تحزب در غرب باتوجه به سازوکارهایی که دارند با گذشت زمان، غربی ها نیز بیشتر و بیشتر بر احزاب تکیه می کنند. در جوامع اسلامی نیز متناسب با شرایط هر جامعه ای نوع شکل گیری احزاب و چگونگی مدیریت جامعه می تواند تفاوت داشته باشد.
عضو هیات مدیره انجمن معارف ایران در خصوص آفات و معایبی که ممکن است متوجه احزاب شود، گفت: هر سازوکار بشری مطلقا نمی تواند مثبت و بدون عیوب باشد. با پیشرفت روز افزون علم و تکنولوژی در جوامع اسلامی، در حقیقت اختراعات بشر نیز از خطا و ایراد مصون نخواهند بود بنابراین احزاب نیز از این معایب در امان نخواهند بود ولی اگر حزب در جامعه ای به رسمیت شناخته شود و مورد قبول افراد جامعه واقع گردد قطعا آثار مثبت آن به مراتب بیشتر از معایبش خواهد بود.
او ادامه داد: یکی از آفات حزب این است که فرد با عضویت در حزب مورد نظر به مرام نامه آن گروه متعهد می شود و از آن دفاع می کند، حال ممکن است حزب دیگری از برنامه ای استفاده کند که خوب باشد یا حرف درستی را ارائه دهد و چون آن فرد علاقه مند به حزب خود است و با اساسنامه گروه خود انس گرفته بنابراین به مخالفت با آنها بر می خیزد و فقط خود و گروه خود را برتر می بیند لذا با حس خودشیفتگی نسبت به حزب خود به دنبال گفتن عیب و ایراد احزاب دیگر است.
او در ادامه گفت: رسیدن به قدرت از دیگر معایب حزب است چراکه افراد حزب تنها حرف رهبر خود را قبول دارند در حالی که ممکن است سخنان آنها اشتباه باشد و حق با احزاب دیگر باشد. ولی با این حال احزاب سعی می کنند که ایرادات مربوطه را با سازوکارهای مختلف، با دادن آموزش های درست و باتوجه به اسناد فرا دستی حل نمایند و مضرات پیش آمده را کاهش دهند. در اکثر کشورها احزاب با تبیین درست و مناسب، منافع ملی را برای مردم آن جامعه بازگو می کنند تا آن منافع به خطر نیفتد.
عضو جمعیت ایرانی اخلاق در علوم و فناوری بااشاره به تفاوت بین احزاب و فرقه اظهار کرد: در فرقه رهبران گروه بیشتر تلاش می کنند که عقل افراد را نابود کنند و با تقویت نمودن عواطف و کاریزمای افراد سروکار دارند در حالی که سازوکارهای حزبی بیشتر متکی بر عقل است یعنی عقل افراد را به تسخیر می گیرند، در واقع هدف اصلی از شکل گیری حزب استفاده از عقل جمعی است.
او افزود: فرقه ها از معرفت های خاصی بهره می برند چراکه کاریزما کاری می کند که استفاده از عقل را نادرست جلوه دهد و به کار بردن عاطفه در امور را برتر نشان می دهد البته نه تنها فقط فرقه های مذهبی بلکه فرق دیگر که ساخته دست بشر هستند با اندیشه های مالیخولیایی، غیر عقلانی و خرافه گرایی فعالیت می کنند و تمام تلاششان آن است که قلب پیرو خود را به تسخیر در آورند.
او درباره اینکه اکثر مخالفان تحزب معتقدند که بعضی از اهداف احزاب در تعارض با اندیشه اسلامی است، تصریح کرد: هر مساله انسانی می تواند آثار منفی داشته باشد لذا به دلیل وجود معایب در آن مسئله نمی توان اصل آن امر را نفی کرد و کنار گذاشت این طرز تلقی می تواند از سوی دین نیز وارد شود به طور مثال وقتی انبیای الهی ادعای پیامبری می کردند، در واقع بسیاری از پیروان ادیان دیگر با طرز تفکر پیامبران الهی مخالف می کردند لذا هر مسئله ای می تواند مورد سوء استفاده قرار گیرد حتی از دین نیز می توان برداشت نادرست کرد.
ظریفیان گفت: چنانچه در طول تاریخ در دین اسلام انواع و اقسام فرقه ها شکل گرفته اند به طوری که دین اسلام که یکی از بهترین هدیه های خداوند به بشر است و در صورت نبودن دین اسلام انسان نیز به رشد و تعالی دست نمی یابد، اما از همین دین نیز بسیاری از مردم استفاده ابزاری می کنند، به طور مثال جریان طالبان یا سلفی ها را در نظر بگیرید که به واسطه دین چه کارهای خطرناکی انجام می دهند یا در واقعه کربلا افراد یزید که امام حسین(ع و یارانش را به شهادت رساندند، با شعار «ای سپاهیان خدا بر اینها بتازید»، در واقع به نام دین و اسلام این کار بی رحمانه را مرتکب شدند.
این پژوهشگر تاریخ اسلام گفت: در قرآن کریم بیان شده که فرقه بنی اسرائیل بسیاری از پیامبران خود را کشتند در حالی که این افراد در ظاهر متدین بودند و این گناه را مرتکب شدند. حال باید این سوال را پرسید که آیا به دلیل وقوع چنین کارهای وحشتناکی باید دین را کنار گذاشت؟ یا باید نوع نگاه به دین را درست کرد؟ لذا مسوولین موظف هستند که با درست تبلیغ کردن و آموزش صحیح دادن به مردم آنها را با دین اسلام واقعی آشنا کنند.
او در ادامه خاطرنشان کرد: در حقیقت نقش اصلی احزاب در حوزه سیاست است، چون شخص خاصی وجود ندارد که سیاست ها را درست نقد کند به همین دلیل احزاب نیز این مسئولیت را بر عهده می گیرند در واقع کارها را سازماندهی می کنند و مطبوعات نیز مدیریت سیاست را بر عهده می گیرند و با این روند احزاب نقش موثری را خواهند داشت، لذا حزب نیز سازوکار بشری است همانند حکومت، دموکراسی و ماشین که انسان با استخدام در آوردن این دستاوردها زندگی روزمره خود را سپری کند. بنابراین این بستگی به خود انسان دارد که چگونه از این امکانات استفاده کند به طوری که اگر از آن امکانات به طور درست و شایسته استفاده کند موجب رشد و تعالی خود و جامعه خواهد شد.
استاد سابق دانشگاه، سه عامل مهم را موجب ماندگاری حزب عنوان کرد و گفت: عامل اول نوع حاکمیت وقت، عامل دوم ساختار فرهنگی جامعه است و عامل سوم ساختار اجتماعی جامعه که با هم مرتبط هستند. در واقع اگر هر اندیشه و سازوکاری در جامعه حضور ملموس داشته باشد به طوری که این حضور برای افراد جامعه موثر باشد و در نهایت مفید واقع شود طبیعتا آن اندیشه یا سازوکار نیز منجر به ماندگاری خواهد شد لذا حزب از این امر مستثنی نیست ولی اگر احزاب به طور فصلی حضور داشته باشند به این معنا که در زمان انتخابات احزاب نیز متشکل شوند، در این صورت حضور آنچنان ماندگاری نخواهند داشت و تاثیرگذاریشان نیز به مراتب کمتر خواهد بود. در حقیقت دولت مردان موظف هستند که به احزاب کمک کنند تا نقش پر رنگ تری داشته باشند.
دکتر غلامرضا ظریفیان در پایان با اشاره به مفهوم حزب الله و حزب الشیطان تصریح کرد: در قرآن کریم حزب به معنای گروهی که می توانند برای هدف الهی تجمع کنند آمده است، به طوری که در قرآن به کرات از به کارگیری عقول همه افراد برای برقراری ارتباط و سازماندهی جامعه سخن گفته و این مفهوم از سوی قرآن به رسمیت شناخته شده است. ذدر واقع اعضای حزب خدا مردم را به سعادت و نیکو فرجامی دعوت می کنند به طوری که همه مردم با هر دین و اعتقادی دارای یک هدف واحد هستند و آن هم اطاعت از خداوند متعال است چراکه همه بنده خدا هستند به همین دلیل در دین اسلام پیامبر اکرم ابتدا عبدالله است و بعد رسول خدا محسوب می شود. چنانچه در نماز نیز بیان می کنیم که اشهد ان محمد عبده و رسوله. در حالی که اعضای حزب شیطان مردم را به سرانجامی بد و تاریک وعده می دهند.
شفقنا