جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

علی محمدحاضری: شاه بیت هنر امام(س) ارائه تفسیر جدیدی از اسلام و تشیع بود

کد خبر: ۲۴۸۸۲
علی محمدحاضری: شاه بیت هنر امام(س) ارائه تفسیر جدیدی از اسلام و تشیع بود

یک استاد پژوهشکده انقلاب اسلامی و امام خمینی معتقد است: بازسازی از اسلام که توسط امام(س) انجام شد همه کانون های سنتی موجود را به کانون انقلاب تبدیل کرد که می توان شاه بیت هنر امام و انقلاب را ارائه دادن بازسازی و تفسیر جدیدی از اسلام و تشیع دانست که همه ارزش های ایدئولوژی های رقیب یعنی عدالت خواهی سوسیالیسم، آزادی خواهی لیبرالیسم، ضدیت با استعمار و بیگانه ستیزی ناسیونالیسم و پیشرفت خواهی و عقل گرایی را بر خلاف اسلام های موجود رایج در زمان قبل انقلاب در خود هضم کرده بود. اسلامی که در گفتمان امام و شریعتی ظاهر شد، توانست موج عظیمی از اقشار تحصیلکرده ای که در دوره "چه باید کرد؟" در دهه چهل جامعه ایران به دنبال راه حل می گشتند را با خود همراه کند.این اسلام تا اندازه ای با مطالبات سازگار بود که حتی طرفداران ایدئولوژی های رقیب نیز نتوانستند با آن مقابله کنند و مجبور بودند با آن کنار بیایند.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، علی محمدحاضری در گفت وگو با خبرنگار شفقنا، انقلاب اسلامی ایران را پدیده ای چندبعدی دانست و گفت: اتکای صرف به یک بعد از ابعاد انقلاب، موجب تحلیلی ناقص از آن است؛ تنها می توان بررسی کرد که سهم کدام بعد بیشتر بوده است. تاکید بر اینکه بعدی سهم بیشتری نسبت به سایرین دارد به معنای نادیده انگاری یا بی اهمیتی عوامل دیگر نیست.

دهه 40 به بعد دهه رقابت ایدئولوژی های رقیب برای ارائه راهکاری برجسته تر

او با اشاره به اینکه پس از کودتای 28 مرداد، برچسب آمریکایی و وابسته بودن رژیم شاه عنوان شد، اظهار کرد: بعد از این کودتا و به ویژه پس از سرکوب قیام 15 خرداد که مشی مسالمت آمیز و راهکارهای درون سیستمی در رژیم شاه به بن بست رسید؛ به طور کلی از دهه 40 به بعد مسابقه ای میان ایدئولوژی های مختلف برای دانستن اینکه وضع نابسامان رژیم را چگونه می توان به سامان رساند، ایجاد می شود. در حقیقت این دهه، دهه رقابت ایدئولوژی های رقیب است و اینکه کدام گفتمان با کدام ایدئولوژی می تواند راهکار برجسته تری را ارائه دهد.

به بن بست رسیدن تجددگرایی و مدرنیزاسیون در قبل انقلاب

حاضری با بیان اینکه در تجربه از مشروطیت به بعد و شرایط آن روز، چند راهکار فراروی جامعه ایران قرار گرفته بود، تصریح کرد: یکی از آنها راهکارهای مدرنیزاسیون و تجددگرایی غرب گرایانه است که در دوران مشروطیت توسط روشنفکران ارائه شده و در دوره رضاشاه به صحنه آمده بود؛ اتفاقا خود حکومت شاه، بخصوص بعد از آن، طرح موسوم به انقلاب سفید، منادی همین مدرنیزاسیون غرب گرایانه بود. این پدیده یعنی مدرنیزاسیون غرب گرا به دلیل فساد گسترده رژیم شاه در واقعیت و عمل، نتیجه مطلوبی به دست نداده و حتی در بعد سیاسی همان مدرنیزاسیون صوری را نیز نداشت؛ در حقیقت بعد سیاسی مدرنیزاسیون اصلا در ایران اجرا نشده و شاه به تدریج به سمت یک تمرکز سیاسی قدرت و سرکوب شدید قدرت رفته بود. بنابراین رویکرد مدرنیزاسیونی که خود شاه و رژیم شاه، نماد آن بودند به کلی به بن بست رسیده بود.

شکست ایدئولوژی ناسیونالیستی یا ملی گرایانه در صحنه بین المللی

او رویکرد موجود دیگر را ناسیونالیستی و ملی گرایانه یا اصطلاحا جریان جنبش های ضد استعماری خواند و افزود: این رویکرد پس از جنگ جهانی دوم به ویژه در 60- 1950 یا در بسیاری از نقاط، جنبش هایی را به ثمر رسانده و در ایران نیز نهضت ملی شدن صنعت نفت و جنبش دکتر مصدق نماد آن و بخشی از نیروهای سیاسی منتقد جامعه نیز از آنها بودند. نهضت های جنبش ملی گرا در ایران دارای دو مشکل عمده بود؛ یکی اینکه در مقابل فضای بسیار بسته و سرکوب شدید، انرژی و انگیزه مقاومت مضاعف را نداشت. در حقیقت ایدئولوژی ملی گرا در شرایط نسبتا باز می توانست فعالیت کند اما انرژی ای که در شرایط سرکوب شدید، انسان را تا مرز شهادت و تحمل زندان و شکنجه ها برساند، نداشت، لذا بسیاری از سران و نیروهای آن به محض بسته شدن فضا و سرکوب شدید عملا به کنج خانه ها خزیده و در جامعه هیچ انرژی ای از طرف آن ایدئولوژی برای رهایی بخشی دیده نمی شد.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه مشکل دیگر این ایدئولوژی شکستی بود که در صحنه بین المللی پیدا کرده بودند، ادامه داد: بسیاری از این جنبش های استقلال طلب رهایی بخش بعد از اینکه در مرحله اول توانسته بودند بعضی از رژیم های استعماری را سرنگون کرده و قدرت را دست بگیرند، راه و رسم مستقلی از دو بلوک شرق و غرب نداشتند. در حقیقت ناسیونالیسم نمی توانست راهکاری مستقل از دو الگوی چپ و راست برای توسعه و اداره کشور، نشان دهد و عملا دوباره این نهضت های رهایی بخش دنیا یا به سمت الگوی بلوک شرق یا به سمت غرب متمایل شدند در نتیجه موفقیت چندانی به جا نگذاشتند، دو عامل یاد شده نیز این رویکرد را زمین گیر کرد.

حزب توده، یکی از کانون های به شدت تحت فشار رژیم شاه پس از کودتای 28 مرداد بود

او سوسیالیسم را رویکرد جدیدی دانست که در دنیا مطرح بود و افزود: ایده های جذاب عدالت خواهانه ای که از سوی مارکسیسم و کمونیسم مطرح می شد و بخصوص بعد از انقلاب اکتبر روسیه یک قطب قدرت جهانی پشت آن ایدئولوژی آمده و از جانب قدرت جهانی کاملا شارژ و حمایت می شد. این ایدئولوژی به ویژه بعد از سقوط رضاشاه، فعال شده و تحرک نسبتا خوبی نیز داشتند. با توجه به سیاست های خاص شوروی در ایران، مشی مبارزاتی آنها پارلمانتالیستی و مبارزه سیاسی و نه مشی مسلحانه و خشونت بود. این جریان حزب توده و سوسیالیسم سیاسی یکی از کانون هایی بود که رژیم شاه پس از کودتای 28 مرداد به شدت تحت فشار قرار داد و سرکوب کرد.

حاضری ادامه داد: از طرف دیگر، عملکردهای رژیم شوروی که نماد استالینیسم، خشونت خواه و سرکوب خواه بود، جذابیت این نظام حکومتی را برای بسیاری از آزادیخواهان زیر سوال برد. به این ترتیب بود که تجددخواهی، ملی گرایی و مارکسیسم توده ای هر سه به بن بست رسیده بود.

پیدایش جنبش های چریکی مسلحانه

او با بیان اینکه پیدایش جنبش های چریکی مسلحانه تقریبا تنها جریانی بود که از دهه 40 به بعد تا اندازه ای امیدوارگونه حرکت کرد، گفت: این گروه ها به عنوان اینکه راه های مسالمت آمیز، بسته است و هیچ راه دیگری وجود ندارد، دست به اسلحه برده و مبارزه مسلحانه با رژیم را در پیش گرفتند. جناح مذهبی این جنبش ها که در قالب سازمان مجاهدین خلق و از جوانان تحت تاثیر نهضت آزادی بودند و جناح مارکسیستی این حرکت که سازمان چریک های فدایی خلق بود نیز در اواخر دهه 40 و 50 وارد صحنه شدند.با توجه به انقلاب کوبا و حرکت چگوارایی در آمریکای لاتین و... این الگوبرداری از جنگ های چریکی مبتنی بر شهر و روستا صورت گرفته بود و به هر حال این گروه ها وارد صحنه شدند. همینطور بخش دیگری از جناح مذهبی که هیات های موتلفه در حزب ملل اسلامی بودند نیز به یک معنا مقابله با رژیم را از طریق توسل به اسلحه و تفنگ، در پیش گرفتند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: رژیم در آن دهه با حمایت و آموزش سازمان های اطلاعاتی سیا و موساد و تمرکزی که کرد، تقریبا بعد از دو - سه سال چالش جدی که با این حرکت چریکی داشت تقریبا از سال های 52 و 53 توانست این گروه ها را کاملا مهار، سران آنها را دستگیر و اعدام کند. به این ترتیب به نوعی همه این راه ها بن بست خود را نشان داد. مشکل عمده این حرکت چریکی این بود که چندان نمی توانستند به بدنه مردم وصل شده و حمایت اجتماعی داشته باشند.

شریعتی و امام خمینی(س)، دو نماد برجسته ارائه تفسیری جدید از اسلام بودند

او با بیان اینکه درست در این شرایط بود که تفسیر نوینی از اسلام ارائه شد، تصریح کرد: دو نماد برجسته این تفسیر جدید، شریعتی و امام خمینی بودند. این دو قرائت جدید تفسیری از تشیع و اسلام ارائه می داد که مطالبات یکصدساله جامعه ایران را در خود متبلور می کرد. در حقیقت اگر جامعه از عقب ماندگی رنج برده و به دنبال پیشرفت و توسعه بود این اسلام، اسلام توسعه گرا و علم گرا بود. اگر جامعه ایران از وابستگی به بیگانگان و حضور و نفوذ آنها رنج برده بود این اسلام، اسلام به شدت ضد اجنبی و بیگانه بود.اگر جامعه ایران از شکاف طبقاتی و بی عدالتی ها رنج برده بود و می برد، این قرائت از اسلام، نفی کننده آن تصوری از اسلام بود که مالکیت ها را بی حد و حصر می شناسد و اصلا به عدالت اجتماعی توجه ندارد یعنی این تفسیر یک قرائت عدالت خواهانه و مدافع منافع طبقات محروم بود.

حاضری با اشاره به اینکه این نگاه در امام و شریعتی در حالی ساخته می شد که جامعه به شدت از استبداد رژیم و سیستم حکومتی ناراضی بودند، اظهار کرد: این قرائت از اسلام، تاریخ را یکسره تکرار کربلا می دید و اینکه در همه عصرها و نسل ها یزید و حسین(ع) در برابر هم قرار دارند؛ در نتیجه صف آرایی تاریخی کربلا را به صحنه مقابله با رژیم تسری می داد. شهادت و شهادت طلبی در خود این ایدئولوژی، انرژی مضاعفی برای مقابله با رژیم ایجاد می کرد. به این ترتیب قرائت و گفتمانی از دل اسلام تشیع موجود که بیش از هزارسال در جامعه ایران به صورت نهفته و خفته در هر ده، شهر و هر محله ای حسینیه، پایگاه و مسجد آن وجود داشت اما نحوه بهره برداری از این امکانات در سیستم سنتی، جوشش انقلابی نداشت.

همراهی موج عظیمی از نخبگان با اسلامی که در گفتمان امام و شریعتی ظاهر شد

او بیان کرد: این بازسازی از اسلام که توسط امام و شریعتی انجام شد، همه این کانون های سنتی موجود را به کانون انقلاب تبدیل کرد که به اعتقاد من می توان شاه بیت هنر امام و انقلاب را ارائه دادن بازسازی و تفسیر جدیدی از اسلام و تشیع دانست که همه ارزش های ایدئولوژی های رقیب یعنی عدالت خواهی سوسیالیسم، آزادی خواهی لیبرالیسم، ضدیت با استعمار و بیگانه ستیزی ناسیونالیسم و پیشرفت خواهی و عقل گرایی را بر خلاف اسلام های موجود رایج در خود هضم کرده بود. اسلامی که در گفتمان امام و شریعتی ظاهر شد، توانست موج عظیمی از اقشار تحصیلکرده ای که در دوره "چه باید کرد؟" در دهه چهل جامعه ایران به دنبال راه حل می گشتند را با خود همراه کند.این اسلام تا اندازه ای با مطالبات سازگار بود که حتی طرفداران ایدئولوژی های رقیب نیز نتوانستند با آن مقابله کنند و مجبور بودند با آن کنار بیایند.

این استاد دانشگاه جنس بن بست های نظری را اصولا نخبگی دانست و افزود: توده مردم چندان اهل بررسی تئوری ها و نظریات نیستند، حداکثرش این است که می فهمند آب و نانشان دچار مشکل شده یا نشده است که البته آن هم با این شکاف عظیم طبقاتی که در آن زمان ظاهر شده و تحقیری اجتماعی که مردم سنتی جامعه ایران متحمل می شدند، آنها را در شرایط نامساعدی قرار داده بود اما جستجو در ایدئولوژی ها برای مردم موضوعیت نداشت؛ این "چه باید کرد؟" اصولا سوال عرصه اهل فکر و روشنفکران است.

انقلاب اسلامی ایران نظریه های مطرح جامعه شناسی را به چالش کشاند

او با بیان اینکه انقلاب اسلامی ایران، تئوری هایی که انقلاب را محصول روند طبیعی ساختارهای کلانی می بینند را به چالش کشید، تصریح کرد: حتی خانم اسکاچ، بزرگترین نظریه پرداز این رویکرد که در اصطلاح، "تعین گرایی ساختارها" نامیده می شود، مجبور شد تئوری خود را که در همان سال پیروزی انقلاب، در کتاب او منتشر شد به دلیل وقوع انقلاب ایران بر خلاف این نظریه، بازسازی کند یا حداقل توضیح دهد که نه، ظاهرا اینجا انقلاب ساخته شد.جمله مشهوری بود که می گفت" انقلاب ها فرا می رسند نه ساخته می شوند"؛ فرارسیدن را به عنوان یک پروسه می دیدند در حالی که ساخته شدن معمار می خواهد. قطعا نقش جریان های رهبری کننده انقلاب اسلامی ایران در معنای عام و خاص آن، به ویژه رهبری امام نقش بسیار تعیین کننده ای در انقلاب اسلامی داشت. جنس تحولاتی که منشا آن بنیان های فکری باشد تا بنیان های طبیعی اقتصادی، اصولا نقش ایدئولوگ و ایده پرداز را پررنگ می کند و در انقلاب ایران این گونه بود.

همه ارزش های ایدئولوژی های غربی در اسلام ارائه شده توسط امام (ره)وجود داشت

حاضری در توضیح دلایل همراهی روشنفران با امام خمینی بیان کرد: به اعتقاد من مساله اصلی و کلیدی آن این بود که در گفتمان مطرح شده و اسلام ارائه شده توسط امام، عناصری از مطلوبیت ها که ایدئولوژی های موجود می خواستند، وجود داشت. اگر اسلام ارائه شده توسط امام، آن معیارهای اسلام سنتی را داشت که سرمایه داری را بی حد و حصر تایید می کرد و ضد عدالت بود یا اسلامی بود که جنگ با حاکم مستبد را به واسطه شیعه بودن او درست نمی دانست یا پذیرای نقش بیگانگان بود، گرایش های ضد استعماری و ضد دیکتاتوری نمی توانستند با آن کنار آیند. مساله اصلی این بود که این اسلام به گونه ای ارائه شد که آن صاحبان ایدئولوژی های غربی نیز اگر فکر نمی کردند که مطلوب آْنها همین است، حداقل احساس می کردند در تعارض جدی با آنها قرار ندارد.

او علاوه بر نقاط اشتراک اشاره شده در برخی اهداف امام و ایدئولوژی های مطرح در آن زمان، ضعف روشنفکران در ارتباط برقرار کردن با توده را نیز در این امر دخیل دانست و افزود: همه ایدئولوژی ها موجود درمقابل توانایی بسیج گری و حمایت اجتماعی گسترده ای که توسط توده مردم از این ایدئولوژی اسلامی و از این رهبری شده بود، یک نوع اضطرار و الزامی داشتند که نمی توانستند خود را در برابر این جریان پرقدرت با این نفوذ اجتماعی قرار دهند لذا نتیجه می گیرند به جای اینکه خود را در تقابل این جریان قرار دهند از طریق همراهی با این انرژی و جنبش عظیمی که به مقابله با شاه آمده، مقاصد خود را دنبال کنند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: در مقطعی همه این ایدئولوژی ها یک مطلوب مشترک داشتند و آن ساقط کردن رژیم شاه بود که این هدف مشترک، همکاری بین آنها را در آن مقطع توجیه می کرد. این سه عامل دست به دست هم داد، همه نیروها در آن مقطع زیر چتر امام آمدند و آن ائتلاف فراگیر ایجاد شد.

او تلفیقی از پوپولیسم مطلق و نهادمندی مطلق را در انقلاب و جامعه دوران انقلاب، حاکم دید و گفت: از یک سو جامعه ایران، جامعه ای پرفراز و نشیب و پرتجربه بود، می توان گفت از مشروطیت به این سمت جامعه تجربه هفتاد سال درگیری با نظام سیاسی نامطلوب و افت و خیزهای آن را داشت لذا این تجارب و ذخایر ارزشمند، جامعه ایران را نسبت به جوامعی که کمتر تجربه چنین پروسه ای را داشتند به جامعه ای دارای آگاهی نسبی سیاسی تبدیل کرده بود اما در عین حال می توان این تمایز را قایل شد که در لایه ای از جامعه نخبگی ما نهادهایی مدنی وجود داشت که در نهایت توانست سیستم را در شبکه ای از نظام حزبی تشکیلاتی خود حل کند؛ حتی اگر احزاب نیز در رژیم شاه ممنوع شده بود اما در لایه پنهان جامعه، این شبکه حزبی تشکیلاتی نیروهای نخبه وجود داشت. در حقیقت در ایران آن زمان، نه تحزب تمام عیار و نه پوپولیسم مطلق در سطح نخبگان وجود نداشت.

حاضری با بیان اینکه جامعه نخبگی، حداقل شبکه ها و نهادهای اجتماعی خود را داشتند، ادامه داد: ما در این سطح با یک نهادمندی مدنی سر و کار داشتیم و حتی در سطح توده مردم نیز نهادهایی مانند هیات ها، مساجد، روضه ها و... وجود داشت که آنها نیز نوع خاصی از نهادمندی مدنی را در ایران ایجاد کردند. در حقیقت توده مردم، توده بی سر نبودند و هر کدام از اینها در سازمان سنتی شیعی به یک محفل، مسجد، حسینیه و هیات متصل بودند و کسانی آنها را رهبری می کردند. هنگامی که امام، حلقه نخبگان و رهبران این هیات ها را جذب کرد، آن بدنه نیز از طریق اینها به حرکت پیوستند.

یک دهه سکوت حاکم در ایران پس از سال 43، دوره پاسخ به سوال "چه باید کرد؟ " بود

او بیش از یک دهه سکوت و خاموشی پس از سال 43 و تبعید امام در جامعه ایران را اصطلاحا همان دوره پاسخ به سوال "چه باید کرد؟ " خواند و گفت: در این ده-دوازده سال که دوره تامل عمیق برای جستجوی راه حل بود، اسلام پاسخگو با شکلی که اشاره کردیم ساخته شد و به صحنه آمد؛ در حقیقت این دوره سکوت، دوره تکوین جنین گفتمان انقلاب بود. در سال 55-54 در اثر کمی باز شدن فضای سیاسی جامعه ایران تحت تاثیر فضای جهانی، تولیدات این دهه که در دو جنبه بود، یکی تجارب ناشی از شکست ایدئولوژی های دیگر و سرخوردگی حرکت های مارکسیستی، کمونیستی، چریکی و ... و دیگری تولید اسلام روشنفکری توسط شریعتی و اسلام فقاهت انقلابی توسط امام به صحنه آمدند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: در این دوره ده ساله این ایدئولوژی و کتاب های تولید شده توسط امام و شریعتی به صورت مخفیانه در شبکه های اجتماعی، جای خود را باز کرده و به قول معروف، خوانشی جدید از اسلام ارائه شده بود. باز شدن فضا در سال های 55-54 برای همه ایدئولوژی ها اتفاق افتاد اما ایدئولوژی های غربی اشاره شده، تولید جدیدی برای ارائه و استفاده نداشتند؛ آنچه حرف تازه ای داشت این اسلام بود که ذخیره ده ساله خود را ارائه کرد. انقلاب ایران محصول دوره مصرف توده ای این ایدئولوژی بود که در دوره ده ساله به طور مخفیانه تولید شده بود یعنی در دوره ده ساله قبل، این شبکه در هسته های مخفیانه تر و محفل های بسیار خصوصی تر پرورده شده بود. این تولیدات در سال های 55، 56 و 57 توانست به صحنه های رسمی بیاید و در حقیقت انقلاب از آنجا آغاز شد.

او با بیان اینکه در مقاطع مختلف سال 56، جلوه هایی از این ایدئولوژی به صحنه آمد، توضیح داد: این جلوه ها از درگذشت شریعتی در خرداد 56 مطرح و سپس در فضای کمی باز ایجاد شده و رمضان و مراسم احیاهای این ماه، این فضا پررنگ تر می شود. پس از آن به شهادت آقا مصطفی می رسد؛ شهادت ایشان در این فضای بازتر شده بهانه ای می شود که گفتمان امام دوباره به صحنه آید. اشتباه رژیم در طراحی نامه رشیدی مطلق برای خفه کردن جهش دوباره امام، آن واکنش قم و حرکت های پشت سر خود را ایجاد کرد. می توان گفت موج حرکت انقلاب ایران در سال 56 با دو سه حادثه شدت گرفت که شهادت آقامصطفی در این ماجرا بسیار موثر واقع شد. سال 57 سال بروز و ظهور این موارد بود یعنی 17 شهریور و ... جلوه های به میدان آمدن انقلاب بود وگرنه آن جنبش ها در سال 56 آغاز شد.

شاه از جنبشی که در بدنه جامعه ایران ایجاد شده بود، فرار کرد

حاضری با اشاره به رفتن و آمدن شاه در دوران مصدق، اظهار کرد: رفتن و آمدن شاه در آن دوره به دلیل یک جنگ قدرت در نهادهای بالای حکومت به عنوان مثال بین شاه و نخست وزیر و...بود، یعنی در راس قله، نزاعی اتفاق افتاد، عرصه برای شاه تنگ شد و به خارج از کشور رفت؛ اصلا در بدنه اجتماعی چنین اتفاقی رخ نداده بود. رفتن شاه در 26 دی ماه داستان دیگری داشت، امام اصلا منازعه را در راس قدرت آغاز نکرد و منازعه از پایین در بدنه اجتماع آغاز شده بود. شاه از هیچ یک از عناصر قدرت خود فرار نمی کرد و درون سیستم با کسی درگیر نبود؛ اتفاقا در این محدوده همه تابع "اعلی حضرت" بودند و هیچ مقامی ادعایی نکرده بود که شاه در تقابل با آن قرار گرفته و فرار کند. شاه، نماد همه حاکمیتی بود که با بدنه اجتماع و توده مردم درگیر شده بود. جنبشی که در ایران و در بدنه جامعه ایجاد شده بود، رهبری و کاریزما داشت.

او افزود: زفتن شاه در 26 دی ماه به معنای از دست رفتن امید آن قله بالای حاکمیت بود وگرنه بقیه بدنه جامعه که اصلا منتظر شاه نبود و دوسال بود از شاه فرمانی نمی گرفت. در حقیقت شاه در شرایطی رفت که نظام جدید در بدنه جامعه و افکار عمومی شکل گرفته و برای مردم همه چیز تمام شده بود. به عبارت دیگر رفتن شاه تنها نتیجه ای که داشت این بود که خود را از انتقام انقلابیون رهانید وگرنه مساله دیگری را تغییر نمی داد.

"استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی" شعار کلیدی انقلاب بود

این استاد دانشگاه با اعتقاد بر اینکه انقلاب اسلامی ایران از جمله انقلاب هایی است که اهداف آن بسیار صریح و روشن در شعارهای آن ظاهر می شود، تصریح کرد: "استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی" شعار کلیدی انقلاب بود، مفهوم استقلال و آزادی آن که واژگان روشنی است؛ استقلال به عنوان نفی حضور و نفوذ قدرت بیگانه و مداخله بیگانه در کشور است. آزادی، درست به همان معنایی است که ملت بر سرنوشت خود، حاکم باشد و از جایی برای سرنوشت او تصمیم گیری نشود و مردم بتوانند مطالبات و انتظارات خود را دنبال کنند. اما جمهوری اسلامی، در حقیقت این بود که ما الگوی پیشرفت و توسعه ای مبتنی بر اسلام و سازگار با فرهنگ، ارزش ها و نظام فکری خویش می خواهیم. به یک معنا نیز در آن زمان ذیل استقلال و آزادی، حکومت عدل علی نیز گفته می شد و این معنا را منتقل می کند که جمهوری اسلامی یعنی همان عدل علی.

او بیان کرد: بزرگترین حوزه دستاورد انقلاب را می توان حوزه استقلال دانست و اینکه با همه دخالت ها و فشارهایی که از بیرون وجود داشت اما مرکز تصمیم گیری در داخل است؛ این نفی بیگانه، شعاری بود که تقریبا در همه گرایش ها روی آن اشتراک نظر داشتند و تا حدودی یکپارچه دنبال شد. اما در حقیقت برای بخش های دیگر این شعارها یعنی آن الگوی توسعه اسلامی، همینطور آزادی و عدالتی که در پرتو اسلامی می خواستیم، تعریف واحدی در میان مجموعه نیروهای وفادار به انقلاب وجود نداشت.

حاضری تصریح کرد: تعریف ارائه شده از اسلام و این اهداف، توسط امام و معدودی از نخبگان همراه ایشان در فضای فرهنگی ایران آن زمان در اقلیت بودند. کسانی مانند شهیدبهشتی، مطهری و چند چهره شاخص دیگر که شاگردان امام بودند، یک تلقی از اسلام داشتند و آن چیزی بود که پیش از انقلاب مطرح شد. نیروهای اصلی خط امام نیز در تلفات و شهادت های عمده اوایل انقلاب به شهادت رسیدند، خود شریعتی که پیش از انقلاب درگذشت و در حقیقت مفسران و شارحان اصلی قرائت امام و آن قرائتی که در انقلاب ایجاد شده بود از صحنه خارج شدند. شرایط جنگ تحمیلی و فشار نیز باقی بود؛ این گونه بود که گفتمانی که سخنگو و شارحانش آنها بودند به تدریج به سمتی رفت که دیگر آن شفافیت را نداشت.

او در پایان تثبیت انقلاب را در ازای تثبیت نهادمندی دانست و تصریح کرد: در حقیقت اهداف و شعارها باید در ظرفیت احزاب، نهادها و تشکیلات ظاهر شود. آن تشکیلات و نهادها یک نوع مراقبت دائمی از ساختار قدرت داشته باشد و ساختار قدرت را پاسخگو بداند. ما متاسفانه این شکل را کمتر داشتیم. می توان گفت انقلابی که می تواند اهداف خود را در شبکه ای از نهادهای مدنی مستتر کرده و نهادهای مدنی قوی در صحنه حضور داشته باشند و قدرت را پاسخگو کنند، این سیستم یا انقلاب، تثبیت شده است.

انتهای پیام

دیدگاه شما