24 سال از پذیرش قطعنامه 598 میگذرد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، همه ساله در این روزها درباره علت پذیرش این قطعنامه و زوایای پنهان آن، تحلیلهای زیادی عنوان میشود. آیتالله هاشمی رفسنجانی که آن زمان ریاست مجلس و فرماندهی جنگ پس فتح خرمشهر را بر عهده داشت در گفت و گویی با پایگاه اطلاع رسانی خود، ناگفتههایی را برای نخستین بار عنوان کرده است.
گزیده سخنان وی را در ادامه می خوانید:
فرماندهان ارتش و سپاه چند روز پس از فتح خرمشهر در جلسهای که به عنوان جلسه شورای عالی دفاع بود، خدمت امام رسیده بودند. من و آیتالله خامنهای هم بودیم. آن موقع من سخنگوی شورای عالی دفاع بودم. خرمشهر فتح شده بود و نیروهای ما خیلی شاداب بودند. طبیعی این بود که در تعقیب نیروهای فرار کرده بعثی وارد خاک عراق شده و آنها را درخاک خودشان منهدم کنیم. جلسه هم برای این تشکیل شده بود که چه کار کنیم؟ امام در قدم اول هم با ورود به خاک عراق مخالفت کردند و هم با ختم جنگ .
{در واکنش به استدلال نظامیان برای ادامه جنگ در خاک عراق} با پیشنهاد امام راهحلی انتخاب شد و دیگران هم قبول کردند و آن این بود که اگر میخواهید وارد خاک عراق شوید و ضرورت دارد وارد شویم، در جایی وارد شویم که مردم نباشند و یا خیلی کم باشند. تا هم قدرتتان را نشان بدهید و هم خاطر دشمن راحت نشود. این استراتژی شد که امام به ما دادند. در آن جلسه من و آیتالله خامنهای بحثی نکردیم. چون ما نظامی نبودیم، آنها بحث میکردند. با این جمعبندی از خدمت امام بیرون آمدیم.. متاسفانه بعداًً ما نتوانستیم این نوار را پیدا کنیم و یا دفتر امام این نوار را نداد چون ما دبیرخانه ای داشتیم و آقای نظران مذاکراتمان را ضبط میکرد و نگه میداشت، هروقت مراجعه کردیم گفت که من ندارم، واقعیت آن جلسه این بود.
بین ارتش و سپاه که خیلی صمیمی بودند، اختلاف افتاد. چون هر دو میخواستند خوب بجنگند، ارتش میخواست کلاسیک بجنگد و سپاه هم اصل غافلگیری را انتخاب کرده بود و شیوه دیگری در جنگ داشتند، لذا اختلاف به وجود آمد. بالاخره ضرورت پیدا کرد که کسی در آنجا باشد و جنگ را فرماندهی و این اختلافات را حل کند که من از سوی امام به عنوان فرمانده جنگ انتخاب شدم.
با سران قوا در جلسات 5 نفری که داشتیم، مطرح کردیم و همه متفق بودیم که جنگ را باید به صورتی خاتمه دهیم که ما از عراق گروگان بزرگی داشته باشیم تا هم خواسته هایمان تامین شود و هم به اهداف خود در جنگ برسیم. میدانستیم که اگر چنین اتفاقی بیفتد، دولت صدام سقوط میکند. چون هم باید خسارت بدهد، هم محکوم شود و به عنوان متجاوز تنبیه شود. ما هم محاکمه او را میخواستیم. وقتی محاکمه میشد، معلوم بود که این دولت با آن تلفات و با آن مشکلات نمیماند.
خدمت امام برای خداحافظی رفتم و همین را مطرح کردم که ایشان بدانند من با این عقیده در جنگ میروم و هرچند که شعار میدهیم ،جنگ جنگ تا پیروزی یا تا رفع فتنه و یا هر چیز دیگر، استراتژی ما این است گفتم که من با این هدف وارد میدان میشوم تا جنگ را به این صورت تمام کنیم. ایشان هم نگاهی به من کردند و جواب ندادند، من هم انتظار نداشتم جواب بدهند. میخواستم بگویم که اگر میخواهید من جنگ را فرماندهی کنم، این استراتژی من است. فقط با یک تبسم مواجه شدم. این تبسم میتوانست به معنای اینکه شما ساده هستید باشد و میتوانست به این معنا باشد که این خوب است ولی حقش نبود که امام این حرف را بگویند این حرف را من میبایست میگفتم که گفتم.
در آن روزها سپاه طرح عملیات خیبر را آماده کرده بود و منتظر من بودند. تشریح عملیات خبیر معلوم شد که هدف اصلی آن این است که جاده بصره و بغداد را قطع کنیم، لب دجله بایستیم و از آنجا هم به صورت جنگهای نامنظم راه ناصریه را تهدید کنیم که بصره کاملاً از عراق جدا باشد. یعنی عراقیها نتوانند از بصره و دریا استفاده کنند. این استراتژی آن عملیات شد و من هم برای فرماندهان گفتم که اگر شما به اهداف این عملیات برسید من به شما قول میدهم که جنگ پیروزمندانه تمام می شود. اما آن نوار را سپاه به من نداده است. این گونه اسناد را آنها جمع میکردند. آن نوار، یک نوار تاریخی است. من از روی نقشه «کالک جنگی» تحلیل کردم و آن حرف ها را گفتم.
{علت انتخاب هاشمی به عنوان فرمانده جنگ از سوی امام} بین من و آیتالله خامنهای بحث بود. امام گفتند: آیتالله خامنهای دستشان آسیب دیده و مشکلات این گونه هم دارند. رئیس جمهور هم هستند که باید کشور را اداره کنند. ولی من در مجلس بودم و میبایست مجلس را اداره میکردم و دو نائب هم داشتم . امام گفتند: شما دو نائب دارید و اگر در مجلس نباشید، اتفاق مهمی نمیافتد، این استدلال بود. آن موقع رابطه من با سپاه خیلی صمیمی بود. چون من این سپاه را به وجود آورده بودم. امام هم این مسئله را میدانستند و فکر میکردند از این جهت مناسبتر است. البته هیچ وقت ما این را استدلال نکردیم و ایشان هم استدلال نکردند.
نقطه مهمی که تحولی را در اوضاع دنیا پیش آورد، این بود که دنیا باور کرد که ایران قدرت نفوذ در عراق را دارد. در این شرایط دشمنان سیاست جدید در پیش گرفتند و به عراق چراغ سبز دادند که او اقدامات جنایت بار ضد مقررات جهانی را مرتکب شود و تصمیم گرفتند تا ابزار دیگری به عراق بدهند که پیاده نظام و زرهیهای محدود ما نتواند کاری بکند. سراغ سلاحهای مدرن و دادن تکنولوژی سلاح شیمیایی و موشک دور برد رفتند. قبلاً موشکهای عراق «گراد» بود که بردش به هفتاد کیلومتر می رسید. بعدها موشک اسکاد بود که سیصد و سپس تا 500 کیلومتر پیش میرفت. آنها میدانستند که اگر ما بخواهیم، سلاح شیمیایی هم تولید میکنیم. منتهی نشان داده بودیم که نمیخواهیم مردم عراق آسیب ببینند و این کار را نمی کردیم. آنها حتی برای سلاح هستهای به عراق چراغ سبز دادند و بعدها به خاطر همان که میدانستند چه چیزی به عراق دادند، جنگ علیه عراق برای آنها فوریت پیدا کرد تا از دست صدام بگیرند پس به سراغ آنها رفتند. آنها اطلاع داشتند که ما تکنولوژی سلاح شیمیایی را داریم، ولی تولید نمیکنیم و نمیخواهیم انجام دهیم. فکر میکردند این شرایط تبدیل به مسائل دیگری میشود، لذا آن قطعنامه را نوشتند.
{در واکنش به جنایت آمریکاییها در حمله به هواپیمای مسافری ایرباس} طبیعی است که اگر ما خودمان را وارد یک نوع جنگ آن گونه با آمریکاییها میکردیم، عراق کاملاً راحت میشد و عربها هم راحت میشدند و جبهه جدیدی باز میشد که آن را نه امام و نه ما میخواستیم. آمریکا نشان داد که آماده است با ما وارد جنگ شود.
من مرتب با امام در تماس بودم. بعد از هر عملیاتی که برمیگشتم، خدمت امام میرفتم و توضیح میدادم. اگر ناقص عمل می شد، دلیلش را میگفتم و ایشان هم میدانستد. به خصوص اینکه حاج احمدآقا همیشه با ما و دیگر فرماندهان در تماس بود و خبرها را به ایشان میداد. سپاه و ارتش هم در تماس بودند. بالاخره بحث قطعنامه پیش آمد، قطعنامه 598، هشتمین قطعنامهای است که برای جنگ عراق علیه ما در سازمان ملل به تصویب رسید.
ما لازم دیدیم که بعد از پذیرش قطعنامه در شرایط مناسبی باید ضرب شصتی نشان بدهیم که آنها متوجه شوند قدرت تهاجمی بر سر جای خود باقی است. وقتی که عراقیها بعد از پذیرش قطعنامه دوباره حمله کردند و تا نزدیک اهواز هم رسیدند و از خرمشهر و جاهای مهم عبور کردند و معلوم شد ادعای صلح طلبی عراق دروغ است که با یک دفاع جانانه ظرف یک روز آنها را به سرجایشان برگرداندیم.
برای پذیرش قطعنامه چیزهای ظریفی را اصلاح کردیم تا قطعنامه به گونهای باشد که بتوانیم هم غرامت بگیریم و هم عراق به خاطر تجاوز محکوم شده باشد. در نهایت پیروزی از آن ایران شد و دنباله آن سقوط صدام بود که بحث دیگری دارد و آن هم در برنامه ما بود به آن هم در جای خود عمل شد.
ما با یک شگرد دیپلماتیک به گونهای رفتار کردیم و شرایط را فراهم کردیم که همانهایی که در سازمان ملل همیشه علیه ما رای میدادند این بار به نفع ما رای دادند. به این نرمش نمیگویند. ما که چیزی به آنها ندادیم . همان طور که که گفتم در دو شاخه عمل می کردیم و رفتار ما به گونهای بود که اولا دنیا از ما مسئولیتشناسی دید و دید که ماجراجو نیستیم و یک حرف منطقی داریم و برای حرف منطقی خودمان مقاومت میکنیم. بعد انعطاف ما را در چیزی دیدند که فکر نمیکردند در مواردی انعطاف نشان بدهیم. در آن شرایط میتوانستیم در تنگه هرمز برای دیگران مشکل ایجاد کنیم امّا نکردیم و گفتیم که امنیت یا برای همه یا برای هیچکس. تا این حد حرف می زدیم. میتوانستیم آن موقع انتقام بیشتری از آمریکاییها در خیلی از جاها بگیریم. لزومی نداشت وارد این کار شویم. امام هم مسائل را هدایت میکردند. بالاخره با آن رفتار حرکت منطقی که کردیم، هم صلح دوستی خودمان را نشان دادیم هم روی حق خود پافشاری کردیم و هم به آن نقطهای که باید میرسیدیم، رسیدیم. فتح واقعی اینجا بود.
{علت بکارگیری واژگانی چون جام زهر و تشخیص مصلحت از سوی امام هنگام پذیرش قطعنامه} در جلسهای ما 5 نفر خدمت امام رفته بودیم برای اینکه بگوییم وضع جنگ اینگونه است. آیا میخواهیم ادامه بدهیم و یا نمیخواهیم ادامه بدهیم؟ نظر قاطع خود را گفتیم که مصلحت نمیبینیم. برای امام سخت بود که در آن شرایط بپذیرند ما قطعنامه را امضاء و قبول کنیم. لااقل تا آن مقداری که ما صحبت میکردیم. جلسه ما در آن شب طول کشید، راهکارهایی هم پیشنهاد شد. ایشان گفتند که ما به مردم گفتیم اگر جنگ 20 سال هم طول بکشد، ما ایستاده ایم و در و دیوار پر از «جنگ جنگ تا پیروزی و تا رفع فتنه» است. اگر الان یکدفعه بیاییم و اینگونه عمل کنیم، جواب مردم و رزمندهها را چه باید بدهیم؟ دل آنها میشکند. نهایتا امام قانع شدند که الان باید این کار را بکنیم و به این مسئله رسیدند که مصلحت است که بپذیریم. منتها بحث بر سر کیفیت بود، من پیشنهاد کردم که اگر برای شما اعلام آن سخت است؛ این مشکل را من حل میکنم . من جانشین شما هستم و حق امضاء در این مسائل دارم، من میروم و میپذیرم. ممکن است جنابعالی بعد بلافاصله بگویید که او تخلف کرده و باید از من به عنوان فرماندهی کل قوا اجازه میگرفت. شما آن موقع میتوانید مرا محاکمه کنید. فدا کردن یک نفر بهتر از این همه مشکلاتی است که پیش آید. ایشان نگاه مهربانانه ای کردند و گفتند: نه، این خوب نیست. خودشان پیشنهادی دادند که ما از آن پیشنهاد بیشتر متاثر شدیم و آن را قبول نکردیم و گفتیم که این درست نیست. در جلسه سران قوا بودیم، رئیس مجلس، رئیس جمهور، رئیس قوه قضائیه و نخست وزیر به همراه حاج احمد آقا که معمولا در جلسات ما بودند.
امام در آن جلسه گفتند: حالا که باید بپذیریم، شما وجوه قوم و بزرگان را از همه جا دعوت کنید و همین حرفهایی را که اینجا زدیم، برای آنها هم بگویید و در یک جلسه خاص آنها را توجیه کنید، بدون اینکه پخش شود. آنها قانع شوند و بعد آنها هم از کاری که میکنیم، دفاع کنند. اصلا بنا نبود که امام نامه بنویسند. این کار را به عهده ما گذاشتند. رئیس جمهور هم آن جلسه را برای همان کار تشکیل داد که توجیه کنیم. عدهای را دعوت کردیم. در این بین حاج احمد آقا خبر داد که امام خودشان یک نامه نوشتند و اعلام میشود. ما اصلا انتظار این را نداشتیم، بعدا از مضمون نامه مطلع شدیم. پس امام با در نظر گرفتن مصلحت رفتار کردند. پس از یک جلسه طولانی و مذاکرات ایشان با سران قوا که کاملا به آنها اعتماد داشتند، تصمیم گرفتند. شرایط اقتصادی و شرایط صدور نفت و شرایط میدان و شرایط نیروهای ایثارگر را گفتیم که نمی توانیم درست اداره کنیم. مشکلات خانوادههای آنها، اسرا و خیلی چیزهای دیگر را گفتیم. وقتی همه اینها توضیح داده شد، قبول کردند.
امام با آن هوشی که داشتند جمله «جام زهر را ...» را درست به کار بردند، یعنی انتخاب کردیم که بنوشیم. یعنی بر ایشان تحمیل نشد که بنوشند. حالتی بود که به خاطر مصلحت انتخاب کردند. فکر میکنم ایشان با تفکر و پیش بینی شرایط آن جمله را به کار بردند. هم مصلحت را رعایت کردند و هم ناراحتی خودشان را به مردم نشان دادند که دلشان نمیخواست این گونه شود و هم آینده را در آن جمله نهادند که مردم میبینند چه فتحی کردیم؟ البته لازم است در اینجا به نقش نامه آقای محسن رضایی هم اشارهای شود که وی در آن نامه نیازهای ضروری رزمندگان را برای ادامه جنگ مطرح کرده بود و خیلی واضح بود که در آن شرایط تامین آن نیازها برای نظام و کشور مقدور نبود که امام هم در نامه خودشان هم به آن تکیه کردند.
کسانی بودند که موافق پذیرش قطعنامه نبودند، در آن جلسهای که ما با ایشان داشتیم. ما 5 نفر همصدا بودیم، عقبهای هم داشتیم و عقلای دیگری هم دنبال کار بودند. اما اگر همین الآن در مجمع چنین حالتی پیش بیاید، یکنواخت نیست. وقتی نامه امام در آن جلسه خوانده شد، بعضیها زار زار و با صدای بلند گریه کردند. چون اینها نسبت به همه مسائل توجیه نبودند.
{درباره قیاس دو پرونده دفاع مقدس و هستهای} نمیخواهم در این باره صحبت کنم، برای اینکه الآن میدان داغ تصمیم گیریهاست. اگر بگوییم پرونده دفاع مقدس و هستهای شباهتی دارند، یک نوع پیش داوری است. اگر روزی در این باره بحث شود باید بین ما، رهبری و عقلای قوم شود تا نظام هر تصمیمی بخواهد بگیرد، اما الآن ربطی به هم ندارند.
{در واکنش به تحلیلهای غلط عدهای از پایان جنگ؛ و این که حضرت امام از خانوادههای شهداء و جانبازان عذرخواهی کردند} بالاخره برخی بیکار نیستند، مینشینند و فتنه میکنند، نمیخواهیم زیاد به این چیزها بپردازیم. بیشتر حرفهایم را در این زمینه در مصاحبه با روزنامه کیهان - اشاره به کتاب بیپرده با هاشمی - زدهام. نکتهای که من همیشه روی آن تاکید دارم، پرهیز از ایجاد اختلافات جدید و زدن حرفهای اختلاف انگیز است. باید نشان بدهیم که متحد هستیم.