سیدعبدالواحد موسویلاری از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی و با تشکیل مجلس و سپس مجمع روحانیون مبارز با مرحوم صدوقی آشنایی پیدا کرد و این رابطه از همان زمان تا دولت اصلاحات و سالهای اخیر نیز تداوم یافت و جدیتر شد. از همینرو وی با شناختی که از حجتالاسلام والمسلمین محمدعلی صدوقی دارد، میتواند تحلیل جامعی را از منش و رفتار سیاسی آن مرحوم ارایه دهد. موسوی لاری در این گفتوگو جدای از شرح صفات شخصیتی و اخلاقی ایشان، از جلساتی میگوید که به همت وی تشکیل میشد و چهرههای روحانی مطرح دو جناح کشور، از محسنی اژهای گرفته تا ابطحی در آنها حضور مییافتند...
جناب آقای موسویلاری! لطفا در ابتدا بفرمایید از چه زمانی با مرحوم صدوقی آشنا شدید؟
آشنایی با خانواده صدوقی از قبل از انقلاب برای همه ما به نوعی وجود داشت زیرا این خانواده برای اکثر دوستانی که خودشان را در زمره پیروان امام و مبارزان میدانستند، شناخته شده بود و جایگاه ویژهای داشت. اما آشنایی شخصی من با مرحوم صدوقی از مجلس اول آغاز شد و قبل از آن ارتباط خاصی با وی نداشتم.
مجالس اول تا سوم؟
بله. آن مجالس شرایط خاصی داشت که یکی از آنها این بود که افراد شناخته شدهای که سهمی در مبارزات قبل از انقلاب داشتند و نقشی در تثبیت نظام داشتند، حضور چشمگیری داشتند. در واقع از ویژگیهای خوب آن مجلس این بود که برآیند سلایق، دیدگاهها و افکاری بود که در جامعه وجود داشت و هر یک به هر نسبتی که در جامعه پایگاه داشتند در مجلس نیز حضور داشتند و در واقع افرادی آمدند که مردم اینها را به عنوان نماد مبارزه با حکومت طاغوت و کوشا برای تثبیت جمهوری اسلامی تلقی میکردند.
چه مقدار به مجمع روحانیون به عنوان یک تشکل سیاسی اعتنا داشتند و چه مقدار در این مجمع حضور داشتند؟
اهتمام وی خیلی خوب بود. مجمع به اعتقاد من سه الی چهار دوره داشته است: یک دوره از سال 66 است تا پایان مجلس سوم؛ یعنی تا حدود سال 70 تا 71؛ این دوره، دوره نشاط و فعالیت و تلاش با جدیت مجمع روحانیون مبارز بود، یک دوره پس از برخوردهایی که با کاندیداهای مجلس برای دوره چهارم مجلس شد یعنی دوره بعد از رحلت امام دوره سکوت و سکون و انزوای خودخواسته مجمع بود، یک دوره از نیمه دوم سال 75 که مجددا بحث انتخابات ریاستجمهوری مطرح شد و مجمع روحانیون به عنوان محور جریان اصلاحات یا خط امام آن روز که عنوان جریان خط امام بود وارد صحنه شد و انتخابات 2 خرداد 76 را با کمک نیروهای دیگر که در کنار خود داشت، آن طور رقم زد. یک دوره هم از اواخر سال 84 و پایان دوره دولت اصلاحات تا امروز است. حضور اعضای مجمع در این دورهها را متناسب با شرایط همان دوره باید دید. آقای صدوقی جزو نیروهای ثابت مجمع بود به این معنا که با وجود گرفتاریای که در مرکز استان یزد داشت و فعالیتهایی که به عنوان امام جمعه و نماینده ولی فقیه در استان داشت تقریبا در اکثر جلسات مجمع از یزد میآمدند و شرکت میکردند که این رفتوآمد همت زیادی میخواست؛ در دوره
فعالیت جدی مجمع یعنی در دوره اول و قبل از مجلس چهارم معلوم بود که حضور چشمگیری است، در دوره بعد مجمع خیلی فعال نبود و به همین دلیل من نمیدانم که آقای صدوقی چقدر حضور داشتند.
در دوره مسوولیت رسمی در دولت اصلاحات نیز آقای صدوقی معاون حقوقی، پارلمانی رییسجمهور بود و گرفتار بود، مثل خود من که به عنوان وزیر کشور در آن دوره حضورم در جلسات مجمع کمرنگتر شده بود و آقای صدوقی نیز به دلیل مسوولیتهایی که در تهران داشت حضورش کمرنگتر شده بود. بعد از آن در جلسات مجمع فعالتر شد و به دلیل فشارهایی که روی مجمع بود و مشکلاتی که پیش آمد و اتفاقاتی که بعد از کنار رفتن بعضی از اعضا به وجود آمد، این تشکل جدیتر وارد صحنه شد که مجددا آقای صدوقی جزو عناصر فعال بودند.
آقای صدوقی حتی در حوادث دو سال اخیر هم با وجود مسوولیت رسمی که در یزد داشت، جزو نفراتی بود که در جلسات غیبت کمی داشت و به نسبت خیلی از اعضای دیگر مرتبتر بود البته در این هفت، هشت ماه اخیر گرفتاریهای ایشان بیشتر شده بود، ضمن آنکه جلسات رسمی ما هم کمتر بود و بیشتر جلسات مربوط به تبادل اخبار بود و خیلی به تصمیمگیری مربوط نمیشد.
زمانی که ایشان معاون حقوقی پارلمان بودند و شما نیز برای تصدی وزارت کشور به مجلس پنجم معرفی شده بودید، نقش ایشان در تعامل دولت و مجلس با توجه به تفاوت جناحی بین دولت هفتم و مجلس پنجم چطور بود؟
من 10 ماه معاون حقوقی رییسجمهور بودم، بعد از اینکه به وزارت کشور رفتم و سپس ایشان جایگزین شدند. آقای صدوقی در دولت عاملی برای حل اختلاف بین دستگاهها بود. یکی از کارهای معاون حقوقی این بود که اگر دو دستگاه در یک زمینهای تعارض داشتند مرجع رفع بود و آقای صدوقی فارغ از ضوابط و مقررات به عنوان شخصیت حقیقی اکثر مواقع وقتی طرفین ماجرا مینشستند به راحتی داوری ایشان را در داخل تشکیلات دولت میپذیرفتند. یعنی بارها برای خود من پیش آمده بود که دوستان ما به یک دستگاه دیگری اختلاف نظر داشتند میرفتند آنجا اگر به ضرر آنها بود یا به سود آنها در آخر به نتیجه میرسیدند یعنی اختلاف را قطع میکردند. در رابطه با بیرون از دولت، آقای صدوقی تقریبا چهرهای بود که منتقدان دولت هم با احترام به وی مینگریستند. یک نمونه را من عرض کنم؛ آقای صدوقی زمانی تعدادی از روحانیون شاغل در دستگاههای سیاسی، امنیتی و قضایی را که نقش نسبتا موثری در جریان امور داشتند به قول خودش تحت عنوان عشره (10 نفر) دعوت کرده بود. فرض کنید بنده و امثال بنده و خود آقای صدوقی و آقای انصاری و دوستان دیگری در این جمع بودیم، از آن طرف آقای رییسی، آقای
اژهای، آقای یونسی و امثال اینها هم بودند. حالا آقای یونسی که میگویم، آقای یونسی قبل از حضور در دولت اصلاحات و آقای پورمحمدی. این جمعی که به ظاهر افق دید آنها متفاوت بود؛ یعنی آقای رییسی یا اژهای دیدگاهشان مشخص است که با دیدگاه بنده و آقای ابطحی و آقای صدوقی و انصاری که با دولت همکاری میکردیم متفاوت بود ولی آقای صدوقی این هنر را داشت که این جمع را تشکیل داده بود و افراد مینشستند، با یکدیگر تبادل نظر میکردند و باعث میشد که در همین جلسات دوستانهای که آقای صدوقی تشکیل میداد گاهی بخش قابل توجهی از تعارضات بین دستگاهها آنجا مطرح شود.
آن جمع بیشتر علمایی بود یا سیاسی؟
جمع رسمی نبود؛ میخواهم بگویم نگاهی که طرف مقابل داشت با وجود اینکه موضع آقای صدوقی مشخص بود و آقای صدوقی معاون آقای خاتمی بود، عضو مجمع روحانیون مبارز بود و موضع مجمع و آقای خاتمی و آقای صدوقی مشخص بود و بعضی از دوستانی که در آن جلسه میآمدند کاملا زاویه داشتند، ولی به دعوت آقای صدوقی میآمدند، گاهی در همین نشستهای دوستانه در مورد مسایلی که ممکن بود بین دستگاه قضایی و اجرایی بوده و ایجاد اختلاف کرده باشد بحث میشد و راهحل پیدا میشد.
خود آقای صدوقی در این جلسات بیشتر چه صحبتهایی میکردند؟
اکثرا خود آقای صدوقی میزبان بود.
آن موقع اطلاع داشتید که چرا ایشان از سمت معاونت حقوقی و پارلمانی کنار رفتند؟
فکر میکنم که بیشتر بحث پرداختن به مساله نماز جمعه و یزد بود. یعنی احساس کرد که بودن ایشان در تهران به کار آنجا که کار اصلی است به عنوان نماینده ولی فقیه و امام جمعه لطمه میزند، احساس کرد که نمیتواند در معاونت حقوقی و پارلمانی کار کند، بهخصوص اینکه در دوره آقای خاتمی معاونت حقوقی و پارلمانی یکی بود. زیرا از یک طرف هر جلسه مجلس باید معاون پارلمانی آماده باشد تا اتفاقاتی که در مجلس میافتد را رصد کند و ارتباطاتی که باید برقرار شود را برقرار کند. در حوزه حقوقی نیز به همین ترتیب است و بالاخره دستگاه عریض و طویل اجرایی که بالای 20 وزارتخانه است ممکن است که با یکدیگر با مشکلات حقوقی مواجه شوند، دستگاههای خارج از دولت نیز ممکن است که برای دستگاه دولتی مشکل درست کنند و معاون حقوقی باید پیگیری کند تا این مساله حل شود؛ تا جایی که من برداشت کردم احساس آقای صدوقی این بود که بودن در این دو شغل به هر دو لطمه میزند و لذا آن اولی را که سمت امامت جمعه باشد به عنوان یک تشکیلات مردمی با تمام وابستگیهایی که به مرحوم شهید صدوقی داشت و علاقهای که مردم یزد نسبت به ایشان داشتند، بر معاونت حقوقی ترجیح داد.
طی این دو سال اخیر که این اتفاقات در کشور پیش آمده بود، ایشان در جلسات مجمع چه موضع و نگرانی داشتند؟
اگر من دغدغههای مجمع را بگویم دغدغههای ایشان نیز مشخص میشود.
اتفاق خاصی را در ذهن دارید؟
مثلا در مجلس هفتم رد صلاحیت بیش از 86 نفر از نمایندگان و نوع برخوردی که با مقوله انتخابات شد، همه را نگران کرد و نگرانی از این بود که قانون اصلی حضور مردم و امام مجلس شورای اسلامی است، میدانید که امام به عنوان رجل سیاسی و یک فقیه و مرجع تقلید و یک انقلابی بزرگ که انقلابی به بزرگی انقلاب اسلامی را رهبری کرده است، روی مجلس حساسیت ویژهای داشت و مجلس را به عنوان نقطه اتکای نظام میدانست. آقای صدوقی به عنوان عضو مجمع در این دغدغه با همه شریک بود یعنی به عنوان کسی که دغدغه حضور امام در عرصه مناسبات سیاسی و اجتماعی یعنی من فکر میکنم که اگر شخصیت سیاسی امام را خلاصه کنیم باید گفت که الگوی سیاسی امام، سید حسن مدرس بود و آن انتظاری که امام از ساختار سیاسی کشور داشت این بود که مجلس واقعا به عنوان مرکز همه قدرتها باشد و مجلس را به عنوان نماد حضور مردم بتواند نمایندگی کند از کل جامعه.
منبع:روزنامه شرق