امام(ره) را نیافتم
مهدی قیصری، نویسنده ادبیات انقلاب اسلامی
کد خبر:
۲۱۷۳۴
بیست و پنجمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، یکی از معتبرترین نمایشگاههای بینالمللی با حضور دهها ناشر داخلی و خارجی و قطعا مهمترین اقدام فرهنگی سالانه در داخل کشور با صدها نفر بازدیدکننده در روز، برگزار شد. همه با یک هدف آمده بودند؛ «کتاب». دولت هم خودش مدیریت این جریان عظیم فرهنگی را بهدست گرفت به امید اینکه «مردم، کتاب بخوانند». با همین هدف با مترو راهی نمایشگاه شدم. از متروی مصلی به همراه نیمی از مسافران قطار که پیاده شدم، همه جا بوی کتاب میداد؛ بوی خواندن و مطالعه و تا چشم باز میکنی خودت را در ورودی سالن مخصوص ناشران حوزه کودکان، نوجوانان و جوانان میبینی.همه جا پر از هیاهوی بچههاست. بزرگترها هم آمده بودند اما به اصرار فرزندان کوچکشان. من هم رفتم تا ببینم وزنه حوزه مطالعاتی و البته نوشتاری - ادبیات انقلاب اسلامی- در میان این قشر کنجکاو چقدر بوده است. میخواستم بدانم برای کودکانمان یا به تعریف اصولیتر «نسل آینده انقلاب اسلامی» چقدر کتاب انقلاب اسلامی نوشتهاند و نوشتهایم.چقدر دغدغه نویسندگان ما بوده است تا «داستان انقلاب اسلامی» را روایت کنند.
بازدید شروع شد. از ناشران آموزشی که بگذرم و البته بازارشان هم داغ است، به دو نوع دیگر از ناشران بر خوردم؛ ناشران خصوصی و ملغمهای از همه چیز.از داستانهای مثنوی معنوی و شاهنامه گرفته تا داستانهای حسنی و شغال دانا. نوع دیگر ناشران هم بودند که اگر قاضی منصفی باشم، غرفههایشان به نسبت ناشران کم نام و نشان، بزرگ و مفروش شده بود؛ البته همگی در ابتدای ورودی سالنها و وقتی به تابلویشان نگاه کردم فهمیدم اینها ناشران دولتی یا نیمه دولتیاند و نامهایشان هم کم آشنا نیست.گویا هر چه میگشتم کمتر پیدا میکردم. اگر خوب میخواستی بگردی حداقل دو ساعتی زمان لازم بود تا تمام غرفههای این حوزه را ببینی و من دو ساعت گشتم. ناشری زندگی شعری مشهور بعد از انقلاب را نوشته بود و دیگری شهدا و سرداران بزرگ جنگ را برای جوانان روایت کرده بود.جُستم و ناشرانی را دیدم و ناشرانی را هم ندیدم.نمی دانم چرا جای ناشران بزرگ حوزه مطالعات انقلاب اسلامی که اتفاقا در کنار کار بزرگسال، کار کودک و نوجوان هم میکنند در سالن مخصوص این قشر خالی بود.
دو ساعت گشتم و حتی یک کتابچه داستان، رمان و ادبیات مستند در مورد حضرت امام خمینی(ره) ندیدم. یادم هست که ادیبان مشهور دنیا چگونه دروغ و راست زندگی رهبرانشان را به بهترین قلم نوشته و به خورد مردم دنیا دادهاند و حتی مترجمان ما آنها را نهتنها ترجمه بلکه به زبان شیرین فارسی بازنویسی هم کردهاند اما ما با گذشت بیش از سی سال از پیروزی انقلاب اسلامی و اقرار متفکران عالم به عظمت رهبر انقلابمان، حاجتی به دروغ نداشتیم و تنها گوشهای از حیات پر برکت وی برای نگارش یک رمان بزرگ کفایت میکرد. ولی چگونه است وقتی فهرست منشورات ناشران بزرگ دولتی را ورق میزنیم حتی یک کتاب فاخر در مورد خمینی کبیر در حوزه جوانان و نوجوان نمییابیم. جوایز ادبی ما هم همین حقیقت تلخ را نشان میدهند که «این انقلاب در هیچ جای دنیا بینام خمینی شناخته شده نیست» اما گویا کتابی که جایزه ادبی با مضمون زندگی امام دریافت کرده باشد هم نیست.
راستی چند موسسه و بنگاه انتشاراتی میشناسیم که از بودجه دولتی ارتزاق میکنند و البته خود را مدعی حوزه ادبیات انقلاب اسلامی هم میدانند. به راه بیانصافی نمیروم؛ کتابهای خوبی نوشته شده و جریان ادبیات انقلاب اسلامی به مرور، نویسندگان نسل سوم خودش را میشناسد و بسیاری از همین موسسات از چاپ آثار حوزه انقلاب اسلامی حمایت کرده و البته به تربیت و پرورش استعدادهای این عرصه کمک کردهاند اما سخن از غُربت تالیف در مورد زندگی امام و البته خانواده امام به عنوان یاران همیشه همراه وی است. بعضی از بزرگان، انقلاب را به چند زبان روایت کردهاند و هر ناشری خواسته کاری کرده باشد. موازیکاریهایی که در عرصه فرهنگ تمامی ندارد و شکی نیست که جایگاه آن عزیزان باید پاس داشته شود ولی نمیدانم چرا امام همه آن بزرگان را، کسی به چند زبان روایت نکرده است. اگر امروز فرزند من از من یک کتاب با ظرفیت ذهن کودکانه خودش در مورد امامی که مدام در تلویزیون بیاناتش را پخش میکنند بخواهد، من چه کتابی را به او معرفی خواهم کرد. در مورد آن عزیز سفر کرده کتاب زیاد نوشته شده است؛ از بررسی اندیشههای سیاسی، اقتصادی و فقهی گرفته تا زندگینامههای مختلف. ولی همه آنها حوزه بزرگسال است و در این خلع بزرگ، امروز محبوبترین کتابهای جوانان ما هری پاتر و بتمن، نارنیا و...است.
وقتی به زبان ساده دو دو تا چهارتا میکنیم روحیه ایرانیمان اقتضا میکند تا این گناه نابخشوده را گردن یکی بیندازیم. ناشران میگویند مقصر، نویسندگان ادبی هستند که وارد این عرصه نشدهاند؛ وگرنه مانند دهها طرح دیگر، حمایت مالی و معنوی میشدند و در طرف دیگر نویسندههایی را هم میشناسم که برای اثرشان ناشری را نیافتهاند. کاری به قضاوت دیگران ندارم ولی دو تجربه در خصوص موضوع بحث دارم. یادم هست وقتی کتاب «لطف پنهان» را که بعدا فهمیدم اولین زندگینامه داستانی مرحوم حاجآقا مصطفی است در قالب کتاب هفته برای موسسه همشهری مینوشتم، اصلا باور نداشتم که تاکنون از بین پیشکسوتان ادبی ما کسی زندگی آن مرد بزرگ را برای جوانان روایت نکرده باشد و بنده این توفیق را داشتم که در حد وسع خود کاری بکنم. این کتاب وقتی چاپ شد، در همایش یاد و یادگار به همت واحد کودک و نوجوان موسسه تنظیم نشر آثار امام خمینی مورد تقدیر قرار گرفت. با «دیده شدن» این کتاب انگیزهام بالا رفت، تعداد صفحات کتاب به خاطر روزنامهای بودن اثر کم بود و من منابعی داشتم که میتوانستم اثر را درحد یک رمان بازنویسی کنم. به یکی از معتبرترین ناشران حوزه انقلاب اسلامی که اتفاقا گروه هنر و ادبیات انقلاب اسلامی را هم در حوزه کاریاش دارد، پیشنهاد تکمیل کردن اثر را دادم اما خیلی راحت گفتند: «نه»!
از این تجربه شخصی آموختم که 1- پیشکسوتان ادبی ما فقط یا آثار قبلی شان را تجدید چاپ میکنند یا اثر تکراری مینویسند.
2- هنوز هم در موسسات انقلابی ما نسلی از جوانان و نویسندگان جوان هستند که با شجاعت وارد عرصههای جدیدتر میشوند و اگر هم سمتی دارند از آثار این حوزه حمایت کرده؛ خواه با اعطای یک جایزه و نام امام را بار دیگر بر سر در ادبیات انقلاب اسلامی نصب میکنند که جای شکرش باقی است.
3- اگر نویسندهای اثری نوشت و آن را خوب نگارش کرد ولی حمایت نشد، سیاستهای فرهنگی ناشران حوزه انقلاب اسلامی را باید بازبینی کرد چراکه به چشم خود سیاستگزاران دیدهام که خامیشان نویسندهها را نا امید کرده است.
4- به همه این موارد باید پروسه طولانی چاپ و انتشار و حقالتالیفهای بسیار پایین را نیز اضافه کرد و ناباورانه باید از نویسندهای نقل قول کنم که دردمندانه از گم شدن دیوان شعر انقلابیاش که برای تنظیم و سرایش آن زحمت کشیده و نسخهای هم از آن نداشت در یکی از همین موسسات، خبر میداد.
...اما تجربه دوم، بازهم زمانی که اولین زندگی داستانی مرحوم حاجاحمد آقا با عنوان «من سید احمد هستم» را با حمایت واحد کودک و نوجوان موسسه تنظیم نشر آثار امام مینوشتم، همان مسائل قبل تکرار شد؛ با این تفاوت که اینبار ناشر از اثر حمایت کرد. بازهم سوال من به جای خود باقی است که چگونه پس از گذشت بیش از سی سال از شهادت حاجآقا مصطفی و بیش از دو دهه از رحلت یادگار امام(ره)، کسی زندگی سرتاسر مبارزه آنها را برای جوانان و سربازان در گهواره امام که اکنون خود نسلی پرشکوه و پرافتخار شدهاند روایت نکرده است و انصافا کارنامه ناشران ما در کدام کفه ترازو است؟ ! آیا موسساتی که رسالتشان بر اساس همان اساسنامه تشکیلاتیشان زنده کردن نام و یاد امامخمینی و گسترش ارزشهای انقلاب اسلامی است، نباید بار دیگر خودشان را در آینه دستاوردهای انقلاب که باعث تاسیس چنین موسساتی شده است ببینند و دست نویسندگان این حوزه را به محکمی بفشارند و خودشان را از بازیهای سیاسی روز بیرون بکشند و از خودشان بپرسند آیا «ادبیات انقلاب اسلامی» بینام خمینی جایگاهی خواهد داشت. وقت آن رسیده است که ایشان فارغ از هیاهوها، نظام فرهنگی منسجمی را پیریزی کنند تا گذشته انقلاب به دست آیندگانش برسد. باشد که اینچنین شود.
منبع :همشهری ماه