ضرورت پرداختن به اخلاق و مبانی اخلاق سیاسی در جامعه در شرایط کنونی بیش از پیش در جامعه احساس می شود . امروز دعواهای سیاسی و جنگ بر سر قدرت ، روز به روز بر بحران معنویت و اخلاق در جامعه دامن می زند . برخی از صاحبنظران سیاسی بر این باورند که بی توجهی ها به آرمان های مقدس امام راحل ( س ) مسیر انقلاب فرهنگی را آنچنان به انحراف کشیده که امروز با گذشتن بیش ازسی سال از پیروزی انقلاب اسلامی به جای اینکه شاهد و ناظر آثار ارزشمند این انقلاب فرهنگی باشیم می بینیم که چگونه بنیان های فرهنگی و اخلاقی جامعه در حال نابودی است .بسیاری از روحانیون و صاحبنظران سیاسی در کشور معتقدند که همه حوزه های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و اداری ، دچار بی اخلاقی یا فساد اخلاقی گردیده و بنیان های اخلاقی جامعه به شدت متزلزل گردیده است و بارها نیز در سخنرانی ها و گفت و گوهای رسانه ای خود بر رواج بی اخلاقی در جامعه هشدار داده اند .
ولی الله شجاع پوریان یکی از این افراد است که معتقد است امروز بدگویی و اتهام زدن حتی در جلسات رسمی کشور نیز به رفتاری معمول تبدیل شده است.شجاع پوریان ، نماینده دوره ششم مجلس شورای اسلامی در گفت و گو با پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران بر رواج بی اخلاقی در تریبون ها و برخی سایت ها و روزنامهها هشدار داد. مشروح این گفت و گو در پی می آید:
به عنوان سوال اول بفرمایید رعیت اخلاق در فضای سیاسی کشور چقدر دارای اهمیت است :
ما در یک جامعه دینی زندگی می کنیم، یعنی پشتوانه عقاید و اندیشه های ما آموزه های دینی است که تاکید برجسته ای بر روی اخلاقیات دارد. می دانیم که اسلام بر سه رکن بنا شده است . بحث اعتقادات ، بحث اخلاق و بحث احکام سه رکن اسلام هستند. یعنی علمای دینی وقتی می خواهند علوم اسلامی را تقسیم بندی کنند می گویند علوم اسلامی یا در زمینه عقاید یا در زمینه اخلاق و یا در زمینه احکام بحث می کند. بنابراین یکی از ارکان جامعه دینی ما رعایت اخلاق است . در آموزه های دینی ، قرآن و روایات به فراوانی و وفور بر روی اخلاق حساسیت نشان داده شده است . نکته بعدی که انتظار رعایت موازین اخلاق را درجامعه بیشتر می کند این است که ما ملتی هستیم که از پشتوانه طولانی تمدنی و فرهنگی برخوردار هستیم ، مفاخر بزرگی که شهرت جهانی دارند از این دیار و سرزمین بلند شدند که نمادهای بزرگ ادب و اخلاق هستند مانند سعدی و حافظ. بنابراین اگر از هر منظر نگاه کنیم، رعایت اخلاق در جامعه ما لازم ، بایسته و ضروری است و انتظار بیشتر است که در درجه نخست مسئولان و در مرحله بعدی مردم به اخلاق دینی پایبند باشند.
علت رواج این بی اخلاقی ها در فضای کنونی چیست ؟
به نظر می رسد به هر میزان که از بایسته های اخلاقی و دینی فاصله بگیریم و از مایه ها و درون مایه های اخلاقی که اخلاق را در ما به وجود می آورد و همچنین از اخلاق حسنه فاصله گرفتیم به بی اخلاقی روی می آوریم . به عنوان مثال هم در دین ما و هم در آموزهای انسانی بر راست گویی و صداقت تاکید شده و گاهی دروغ گویی منشا همه گناهان شمرده می شود . اگر مایه های دینی در فردی به هر دلیلی کمرنگ باشد شاهد خواهیم بود که به این رذیلت اخلاقی آلوده می شود و به نظر من دلایلی که امروز باعث می شود بی اخلاقی در جامعه رواج پیدا کند تنک شدن مایه های مذهبی و دینی است و دلیل دیگر در حقیقت تظاهر و ریا است. امروزه کسانی در مسئولیت ها قرار گرفتند که ادای دین داری و تظاهر به دین داری دارند ولی دین دار واقعی نیستند. متدین واقعی به خودش اجازه نمی دهد که بدون تحقیق در کاری دخالت کند . خداوند در قرآن می فرماید « وَلاَ تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ » یعنی نسبت به چیزی که به آن علم ندارید آن را رواج ندهید . بنابراین این حالت تظاهر به دین داری یکی از مواردی است که کسانی که در این موقعیت ها هستند چون دیندار واقعی به معنای حقیقی نیستند به این رذیلت ها آلوده می شوند.کسانی که با امام خمینی به عنوان معمار و رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی در ارتباط و نزدیک بوده اند ، شاهد بوده اند که تاکید و حساسیت امام (س) بر روی اخلاقیات بود و کسی جرات نداشت که در حضور امام (س) غیبت کسی را و یا بدگویی کند . امروز متاسفانه بدگویی و اتهام زدن در جلسات رسمی و حتی گاهی در پارلمان کشور رایج شده است.
در جامعه ای که توهین و تخریب رواج پیدا کند این توهین ها چه اثراتی در فضای سیاسی کشور خواهد گذاشت ؟
یکی از دلایلی که این شیوه ها در جامعه ما نهادینه شده متاسفانه عدم حساسیت جایگاههایی است که هم از نظر قضایی و هم از نظر جایگاهی باید نسبت به این حرکت ها عکس العمل نشان می دادند . وظیفه ذاتی قوه قضاییه این است که در مقابل بزهکاری های که در جامعه می شود به عنوان مدعی العموم عکس العمل نشان دهد اما همین پدیده را ما با نگاه سیاسی با آن برخورد کردیم ، یعنی اتهام بستن و دروغ بستن به کسی که از گروه ما نباشد و نسبت به آن سکوت پیشه کردیم و جایی که این اتهام ها به افرادی و جایگاه های که به خودمان وابسته است صادر شده و گفته شده در قبال آن ها عکس العمل نشان دادیم . مثلا حتی رسانه های که جنبه ملی دارند مثل صدا و سیما از این جایگاه و رسانه ملی که طبیعتا از آن توقع عملکرد ملی می رود و روزی ایده و آرمان امام (س) این بوده که این رسانه دانشگاه بزرگی خواهد شده گاهی می بینم که برخی جرم های ثابت نشده و اتهام های تایید نشده از طریق رسانه ملی در سطح کشور اعلام می شود و وقتی این اتهامی که از طریق صدا و سیما ابلاغ شده فرایند قضایی خود را طی می کند و آن فرد تبرئه می شود صدا و سیما وظیفه ای برای انعکاس این بخش برای خود قائل نیست . بنابراین بخشی از بی اخلاقیها نتیجه بی تفاوتی برخی از نهادهایی است که در برابر این روج بی اخلاقی باید عکس العمل مناسب از خود نشان دهند. به هر حال آنچه روشن است این است که بد اخلاقی که در سطح جامعه وجود دارد بیماری مهلکی است که نه با انقلاب و نه با آموزه های دینی و نه با آموزه های شیعی سازگاری دارد. مثلا در نهج البلاغه فصل وسیعی است که معیارهای اخلاقی را در شاید نزدیک صد سر فصل امیرالمو منین به شیعیان معرفی می کند . بیشتر مشکلاتی که از زاویه های مختلف برای جامعه ما به وجود آمده و علاوه بر آن مشکلاتی که در سطح اقتصادی به وجود آمده همه محلول رویکرد سیاسی و برخورد های سیاسی است که در جامعه رواج پیدا کرده است و حتی بر مباحث فرهنگی ، اخلاقی و دینی هم چوب حراج زدیم و در معادلات و بازیهای سیاسی آن را قربانی کردیم .
به نظر شما چگونه می توان این فضا را اصلاح کرد؟
به نظرم مسیری که به نام انقلاب وجامعه می رویم مسیر پر اشتباه ، پر غلط و پر هنجار است. بنده به عنوان معلم دانشگاه معتقدم ادامه این مسیر چشم انداز روشن و امیدوار کننده ای را به ما نشان نمی دهد و دلیل آن نیز این است که مجموعه هایی که موثر هستند و می توانند در جامعه تاثیر گذارند و تریبون های اصلی در اختیارشان قرار دارد، مثل برخی رسانه ها به وظیفه خود به درستی عمل نمی کنند . امروز این درد بزرگی است که شاهد هستیم گاهی از تریبون های مقدس و رسمی که باید اخلاق ترویج شود بی اخلاقی و اتهام بستن تبلیغ می شود در برخی سایت ها و روزنامه ها نیز بد اخلاقی به اوج رسیده است. در وهله اول اگر بنا باشد که اصلاحی در مسیر صورت گیرد باید ابتدا در سطوح بالای کشور، عزم و تصمیمی به وجود آید و لازمه آن نیز این است که ما احساس کنیم این درد وجود دارد و این آفت به جامعه افتاده است و اگر متولیان اصلی جامعه نسبت به این آفت بی اعتقاد باشند و احساس کنند همه چیز خوب و دین در اوج است و اگر این کاستی احساس نشود مشکلی حل نخواهد شد و حرکتی نیز برای اصلاح آن به وجود نمی آید. اما اگر ما به عنوان راهکار بخواهیم به آن نگاه کنیم راه این است که با کار فرهنگی این حساسیت را در شاخک های که در حقیقت راهکار نشان دادن مسیر جامعه دستشان است این حساسیت را به وجود آوریم و هر کسی در حد خود و هر توانی که دارد نسبت به توضیح و رفع مشکل تلاش کند و راهکار ارائه دهد.
این راهکارها چه می تواند باشد ؟
درچنین شرایطی که داریم یکی از راهکارها این است که الگوهای اخلاق مداری را در جامعه معرفی کنیم . یعنی در حال حاضر در منظومه فکری حضرت امام (س) به عنوان بنیانگذار جمهوری اسلامی به دیدگاه های مختلف امام (س) در عرصه های مختلف به آن می پردازیم که کار خوبی است . امام (س) دیدگاه های بسیاری برای مردم داری و اقتصاد چه بوده و.. داشته اند یعنی برای بیشتر نگاه های سیاسی امام (س)و مدیریتی ایشان کد آورده و تبلیغ می کنیم اما یکی از جاهایی که مورد غفلت است عملکرد و نگاه های اخلاقی امام است که باید این دیدگاه امام را نیز برجسته کنیم . این که حضرت امام نسبت به رعایت اخلاق در جامعه در میان مسئولین و مدیران چه حساسیت و عکس العملی داشته اند؟ ویا این موضوع باید برجسته شود که برخی در عین حالی که برجسته نظام بودند هیچ گاه از مدار جاده اخلاق خارج نمی شدند مثل دکتر بهشتی و استاد مطهری. این الگو ها را باید با نشان دادن نمونه های حرکت های اخلاقی درعین فعالیت های سیاسی اجتماعی شان بتوانیم برجسته کنیم و از روایت و احادیث واز بزرگان کمک بگیریم و در زمینه ترویج نظری و تئوریک مبانی اخلاقی در جامعه کار کنیم .