جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

صداقت و سیاست -۷

صداقت نشانه انسانیت

کد خبر: ۱۸۹۹۹
صداقت نشانه انسانیت

انسان، سالکى است که نیات و باورها و اخلاق و اعمالش نوع وجود و شخصیت او را شکل مى‏دهد و البته در این میان «اخلاق» از تأثیرگذارى و اهمیت ویژه‏اى برخوردار است، تا آنجا که آخرین فرستاده و پیام آور الهى فرمود: «انما بعثت لاتمّم مکارم الاخلاق» (مستدرک الوسائل، ج 2، ص 282) و طبق این سخن بلند فلسفه بعثت خویش را به اتمام رساندن کرامت‏هاى اخلاقى معرفى مى‏کند و حضرت حق، به هنگام تکریم ویژه از پیامبر عزیزش او را به آقائى و عظمت اخلاقى مى‏ستاید: «و انک لعلى خلق عظیم» (سوره قلم، 4).
عالمان اخلاق در میراث علمى و عملى گرانسنگى که براى فضیلت جویان به ارث گذاردند، خلق و خوى آدمى را به دو دسته «فضائل» و «رذائل» تقسیم کرده‏اند؛ فضائل اخلاقى همان ویژگى‏هایى است که بال پرواز انسان مى‏شوند و او را در تأسى به اسوه حسنه ـ پیامبر اکرم و اولیاء دین ـ یارى مى‏کنند و تضمین کننده نیل به کمال او خواهند بود؛ در حالى که رذائل اخلاقى موانع و بازدارنده‏هاى مسیر کمال او مى‏شوند.
از میان فضائل اخلاقى «صداقت و راستگوئى» از جایگاه ممتازى برخوردار است. ویژگى برجسته‏اى که هم در قرآن کریم مورد تأکید است و هم در سخنان پیامبر و امامان معصوم فراوان از آن سخن رفته است. قبل از هر سخن و بیانى بهتر است کلام خدا و بندگان خاص او را پیرامون این فضیلت انسانى که مانند اکسیر وجود آدمى را گوهرى پربها مى‏سازد، از نظر بگذرانیم، سپس درنگى براى فهم بیشتر و توجه افزون‏تر انجام گیرد.

صداقت در قرآن
در سوره نساء آیات 87 و 122 خداوند تبارک و تعالى با وصف «اصدق» معرفى شده است، خدائى که راستگوترین در قول و حدیث است. چنانکه خداوند متعال در سوره مریم آیات 54 و 56 اسماعیل و ادریس نبى را «صادق الوعد» و «صدیقاً نبیاً» معرفى و ستوده است و در آیه 119 سوره توبه خطاب به مؤمنان فرمود: «یا ایها الذین آمنوا اتّقوا اللّه‏ و کونوا مع الصادقین» دستور به تقوا پیشه شدن و همواره با راستگویان بودن داده‌است.

صداقت در سخن معصومین
در «باب الصدق و اداء الامانة» از «کتاب الایمان و الکفر» اصول کافى دوازده روایت ذکر شده که بعضى از آنها را با هم مرور مى‏کنیم:
1. امام صادق فرمود: بدرستى که خداوند بزرگ پیامبرى نفرستاد مگر با ویژگى صداقت در گفتار و بازگرداندن امانت، به نیکان و بدان.
2. امام صادق فرمود: فریب نماز و روزه افراد را نخورید، چه بسا کسى به نماز و روزه عادت کرده و اگر ترکش کند هراسناک مى‏شود؛ بلکه آنها را با راستگویى و امانت دارى بیازمایید.
3. امام صادق فرمود: هر کس زبانش راست بگوید، کارهایش پاکیزه و بى آلایش شود.
4. عمرو بن ابى المقدام مى‏گوید امام باقر به من فرمود: اوّل چیزى که باید بیاموزید اینکه راستگویى را قبل از سخن گفتن بیاموزید.
5. ابوکهمس مى‏گوید به امام صادق عرض کردم، عبداللّه‏ بن ابى یعفور خدمتتان سلام عرض مى‏کند؛ امام فرمود: بر تو و او سلام؛ وقتى پیش عبداللّه‏ بن ابى یعفور رفتى، به او سلام برسان و به او بگو، امام باقر به تو مى‏گوید: با دقت ببین و دریاب که على با چه ویژگى، به آن جایگاه بى نظیر در پیش پیامبر رسید، به همان صفت ملتزم باش؛ براستى که على رسید به آن مقامى که رسید پیش پیامبر ؛ با راستگویى و امانت دارى.
آنچه ذکر شد تنها اندکى از بسیار از سخنان بهجت افزا و هدایتگر ائمه است که انسان جویاى کمال را هدایت مى‏کند، هدایت به راهى که پیمودنش سعادت او را رقم مى‏زند؛ چرا که به فرموده امیرالمؤمنین على «صدق سر ایمان و زینت انسان است.» (غرر الحکم، 1993)
یعنى اگر کسى در سلک دینداران باشد ولى آراسته به صداقت نباشد، ایمان او بى سر و شخصیت او بدون زینت خواهد بود. وقتى چنین شد، باز طبق سخن على «تحقیقاً انسان راستگو محترم و بزرگ خواهد بود، در مقابل دروغگو پست و ذلیل مى‏باشد.» (غرر الحکم، 3409)

رذیلت دروغ
در برابر فضیلت صداقت و سرمایه راستگویى، رذیلت دروغ و خلاف گوئى قرار دارد که در زبان اولیاء دین شدیداً از آن پرهیز داده شده است، رذیلتى که زشتى آن براى همگان روشن و آشکار است.
امیرالمؤمنین على مى‏فرماید: هیچ بنده‏اى طعم و مزه ایمان را نمى‏چشد مگر اینکه دروغ را ترک کند، چه شوخى و چه جدّى. (اصول کافى، باب کذب، ح 11)
چنانکه رسول گرامى اسلام مى‏فرماید: از دروغ دورى کنید، چرا که دروغ انسان را به کارهاى زشت وامى دارد و کارهاى زشت نیز انسان را به جهنم مى‏کشاند. (بحار الانوار، ج 72، ص 263).
و امام باقر مى‏فرماید: دروغ ویران کننده ایمان است. (کافى، باب کذب، ح 4) وقتى از رسول خدا پرسش مى‏شود که: آیا مؤمن ترسو مى‏شود؟ فرمود: آرى، و وقتى پرسیدند: آیا مؤمن بخیل مى‏شود؟ فرمود: آرى؛ اما وقتى از حضرتش پرسیدند: آیا مى‏شود که مؤمن کذاب و دروغگو باشد؟ پاسخ فرمود: خیر. (بحار الانوار، ج 72، ص 262).
چرا در نگاه معصومین رذیلت دروغ تا این حد قباحت و زشتى دارد و این همه از آن بدگوئى و پرهیز داده شده است؟
شاید این سخن امام حسن عسکرى پاسخ این پرسش باشد که فرمود: تمام پلیدى‏ها در اتاقى قرار داده شده و کلید آن اتاق، دروغ قرار داده شده است. (بحار، ج 72، ص 263).
پس دروغ نه تنها خود رذیلتى است، که امّ الرذائل است و شخصِ دور از صداقت و راستگویى و راستى؛ که آلوده به بى صداقتى و دروغگوئى است؛ آلوده به بسیارى از زشتى‏ها خواهد بود. دروغ نه تنها با ایمان یک جا جمع نمى‏شود، که آبرو و اعتبار دروغگو را از میان می‌برد و کسى به دروغگو اعتماد نمى‏کند و براى سخن او اعتبارى قائل نخواهد بود. بى مقدار شدن دروغگو و زشتى دروغ در این سخن رسول خدا آمده که فرمودند: دروغگو، دروغ نمى‏گوید مگر به خاطر پستى و بى مقدارى شخصیتى! (بحار، ج 72، ص 262) و على مى‏فرماید: هیچ زشتى زشت‏تر از دروغ نیست. (بحار، ج 72، ص 259).
در پرتو این سخنان نورانى و روشنگر است که زیبایى صداقت و زشتى دروغ براى همگان قابل لمس مى‏شود و فطرت سرشته شده بر خوبى‏ها بیدار مى‏شود و با میل به صدق و راستى از دروغ و خلاف گوئى دورى مى‏جوید.
نکته مهم در این میان این است که اخلاق را نباید به حوزه روابط و سجایاى فردى تنزل داد و بدان محدود ساخت. جامعه اسلامى، آن وقت برازنده ویژگى اسلامى بودن مى‏شود که روابط میان افراد آن جامعه بر راستى و راستگویى باشد و مردم در میان خود و در رابطه با حکومت و حکومت و حاکمان در روابط و تعاملاتشان با مردم از جاده راستى در گفتار و کردار منحرف نشوند و عیار صداقت در میان آنها بالا باشد. اگر وعده‏ها در روابط اجتماعى بر پایه دروغ باشد، آمار و ارقام و گزارش‏ها غیر واقعى و ناصادقانه باشد؛ روابط سالم جاى خود را به تزویر و حیله و سوء استفاده مى‏دهد و ریاکارى و ظاهرسازى سکه رایج مى‏شود و على رغم همه ظاهرسازى، کسى براى وعده و سخن کسى اعتبار و ارزشى قائل نیست و همه چیز و همه کس در پى آن چه که مى‏نمایند نمی‌باشند و طبق آنچه که در احادیث آمده است، همه بدى‏ها و شرور خود مى‏نمایند و پستى و خوارى شخصیت افراد جاى کرامت و عزت قرار مى‏گیرند.

انتهای پیام

دیدگاه شما