اشاره: مسئله صداقت در گفتار و کردار یکی از موضوعات قابل گفتمان در سلسله مباحث اخلاقی خصوصا اخلاق اسلامی می باشد؛پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران در این راستا گفت و گویی را با حجت الاسلام والمسلمین سید محمد علی ایازی ، عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم انجام داده است که با هم این گفت و گو را می خوانیم:
در ابتدا معنا و مفهوم صداقت وهمچنین ابعاد مختلف موضوع را از نقطه نظر اسلامی توضیح دهید؟
صداقت به معنای راستی است ، راستی تنها صدق و راستگویی در حوزه خود ندارد به این معنا که راستگویی معمولا در زبان و گفتار جاری می باشد ولی تعریف صداقت اعمال و صداقت قلبی انسان را نیز در برمی گیرد. البته می توان گفت صداقت و صدق و صدیقین یک حوزه خانوادگی و یک مجموعه را تشکیل می دهند که همه آنها در مجموع مسئله صداقت و پاکی است. صداقت ابعاد مختلفی دارد مانند فردی ،خانوادگی،سیاسی ، اجتماعی و ... صداقت دارای دو جهت نیز هست یک جهت آن زبانی است و جهت دیگر آن قلبی می باشد.همه این ابعاد و جهت ها در حوزه صدق و صداقت است .در قرآن کریم صدیق بودن در مراتب و درجات انسان های با کمال است و با نام صدیق یعنی صدق آمده است این مرتبه حتی از شهدا و صالحین نیز مرتبه ای بالاتر دارد.
به نظر شما چرا اسلام و اهل بیت (ع) بر صداقت گفتار و کردار تاکید می کنند؟
ما یک بحث اعتماد در جامعه اسلامی داریم ویک مسئله مهم دیگری داریم که افراد در یک جامعه احساس خطر و ناامنی نکنند.قرآن کریم به مسائل اخلاقی اهمیت بسیار زیادی می دهد و حتی پیامبر اکرم(ص) می فرماید:« «انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق» به این معنی که من برای بالا بردن کمالات اخلاقی مبعوث شدهام.بنابراین صداقت یعنی آن چیزی که باعث اعتماد در جامعه برقرار بشود.مثلا اگر صداقت بین زن و شوهر برقرار باشد ایجاد اعتماد بین این دومی کند ، آرامش و لذت معنوی که بین زن و شوهر هست ناشی از صداقت است. وقتی دو شریک با یکدیگر صداقت نداشته باشند نه تنها نمی توانند با هم زندگی کنند بلکه حتی نمی شود با هم کار بکنند .درجامعه اسلامی در تمام ابعاد باید صداقت وجود داشته باشد اگر یک نظام سیاسی صداقت نداشته باشد اعتماد مردم جامعه سلب می شود و قهراً مدام کاری می خواهند بکنند که در جهت مخالف حکومت است مثلا مالیات نمی دهند یا دیر می دهند به هر صورت که بتوانند اذیت می کنند و حکومت نیز وقتی که این رفتارها را ببیند سخت گیری می کند راه های کنترل را زیاد می کند و باعث اذیت و آزار می شود. بنابراین متوجه می شویم که صداقت چقدر در ایجاد آرامش در جامعه اسلامی و اعتماد متقابل بین مردم و حکومت اهمیت دارد صداقت از نقطه نظر اسلامی جایگاه ویژه ای در اخلاق اسلامی دارد.
معمولا واژه صداقت همراه با امانتداری می آید ،چه رابطه ای بین این دو هست؟
صداقت یک مجموع علائم و نشانه هایی دارد یکی از نشانه های صداقت این است که انسان راست گو باشد و در زبانش دروغ نباشد، انسانی که صادق است دیگر درمقابل اطرافیان خود دست به تظاهر و ریا نمی زند . یک مرحله عملی صداقت این است که انسان نسبت به دیگری دست به خیانت نزند. بنابراین امانتداری نیز یکی از علامت های عملی صداقت می باشد که فرد را مجاب می کند در مقابل کار یا اموالی که نزد او به امانت گذاشته اند امانتدارخوبی باشد و به درستی از آن محافظت می کند و صحیح و سالم بدون کم و کاستی به صاحب اصلی آن بازگرداند.
موضوع صداقت در سیاست و حکومت داری اسلامی چه اهمیتی دارد؟
اگر صداقت نباشد دیگر حکومت قوام پیدا نمی کند حکومت هایی که صداقت ندارند ناکام هستند در روایات آمده است که وقتی حکومتی صداقت ندارد شکوفایی ، آبادانی و رفاه هم نخواهد بود .اساساً حکومت هایی که صداقت ندارند نظام پلیسی خود را تقویت می کنند به این خاطر که نمی توانند شهروندان خود را قانع کنند.لذا مجبورمی شوند دستگاه های پلیسی و امنیتی و همچنین بودجه های نظامی و انتظامی خود را افزایش دهند تا به وسیله نظام پلیسی بتوانند مردم خود را کنترل کنند ولی اگر صداقت در امر سیاست و حکومت داری وجود داشته باشد هم مردم به حکومت وفادار می مانند و هم حکومت به درستی می تواند وظایف خود را انجام دهد.
چگونه حکومت می تواند صداقت خود را به مردم نشان دهد؟صداقت در مکتب سیاسی الهی حضرت امام خمینی (س) چه جایگاهی داشت؟
به نظر من یکی از راههای نشان دادن صداقت این است که حاکم و حکومت اگر در جایی اشتباه کردند صادقانه به مردم بگویند اشتباه کرده اند ،امام(س) در چندین مورد فرمودند من اشتباه کردم و عذرخواهی کردند حتی در وصیت نامه سیاسی الهی خودشان نیز نوشتند .امام(س) می گفت صداقت این است که اگر حاکم جایی اشتباه کرد به مردم بگوید من اینجا یا دراین مورد اشتباه کردم. مثلا اگر از فلان شخص حمایت کردم بگوید اشتباه کردم،اگر به آرای مردم توجه نکردم بگوید اشتباه کرده ام و...
تبعات عدم صداقت در یک جامعه اسلامی و کشور مسلمان چه می تواند باشد؟اولین مشکلی که به وجود می آید عدم وفاداری می باشد سپس مشکلات دیگری مانند عدم اطمینان، عدم همکاری و بسیاری موارد دیگر به وجود می آید.عدم صداقت در دین پذیری مردم نیز تاثیر منفی می گذارد پیغمبراکرم(ص) می فرماید «کونوا دعاة الناس بغیر السنتکم»شما مردم را دعوت به خوبی ها که می کنید اما مردم را به زبانتان دعوت نکنید بلکه به عملتان دعوت بکنید وقتی یک مبلغ و یک روحانی حرفی را می زند مردم می خواهند در عمل این مبلغ یا روحانی ببینند که آیا آنچیزی که از زبان می گوید در عمل نیز صادق است یا خیر؟ مردم می خواهند بدانند که آیا این موعظه را برای دیگران فقط می گوید یا خود فرد نیز به آن عمل می کند.