در شروع قرن جدید میلادی نظریهای جنجالی توسط برخی از افراطیون غربی با عنوان
جنگ تمدنها عرضه شد که همزمان با آن سید محمد خاتمی رئیس جمهوراسبق ایران با الهام از دستورات دین مبین اسلام و اهداف نظام جمهوری اسلامی ایران ابتکاری جدید با عنوان گفتگوی تمدنها برای کمک به صلح جهانی ارائه داد که با استقبال ملل دنیا مواجه شد .
در نظریه گفتگوی تمدن های که از سوی رییس جمهور اصلاحات مطرح شد ، این امید به وجود آمد که با این گفت و گو نخستین گام های ضروری برای تحقق عدالت و آزادی برداشته شود.
البته بسیاری از صاحبنظران سیاسی بر این باورند که امام خمینی نخستین کسی بود که برای اولین بار در تاریخ روابط بین الملل موضوع فرهنگ و گفتمان را مطرح کردند.
در این راستا و در آستانه سالروز گفت و گوی تمدن ها با احمد حکیمی پور، رییس سابق شورای هماهنگی جبهه اصلاحات به گفت و گو نشسته ایم که مشروح آن را در زیر می خوانید :
آقای حکیمی پور به نظر شما با توجه به شرایط حاکم بر جهان چگونه می توان از گفت و گوی تمدن ها صحبت کرد؟
گفت و گوی تمدن ها در واقع ایده ای سیاسی نیست که ناظر بر نظام بین الملل باشد بلکه یک ایده فرهنگی و مربوط به مسائل انسانی عموم ملت ها و تمدن های تاریخی است. در نتیجه ما برای کشمکش های سیاسی و واکنش های بین دولت ها از لفظ گفت و گو استفاده نمی کنیم و به این دلیل است که اعتبارایده گفت و گوی تمدن ها همچنان برقوت خود باقی است زیرا به دنبال نزدیک کردن ملت ها به یکدیگر است. بیشتر بحث بر سر این است که محیط بین الملل و محیط جغرافیای جهان را برای زیستن تمدن ها و ملت های مختلف با فرهنگ ها و پیشینه های متفاوت زیست انسانی و زیست متعالی در کنار یکدیگر آماده کند. پس نمی توان کشمکش های سیاسی را مانعی برای این ایده دید، لذا معتقدم ماهیت ایده گفت و گوی تمدن ها در واقع یک ماهیت کاملا فرهنگی است و به حوزه رفتار و اندیشه بر میگردد.
ایده گفت و گوی تمدن ها که از سوی آقای خاتمی مطرح شد با چه هدفی بود ؟
آقای خاتمی گفت و گوی میان تمدن ها را مقابل برخورد تمدنها مطرح کرد . ایشان معتقد بود که ضمن پذیرش تفاوت بین فرهنگ ها و ملت های مختلف که همه در یک جهان هستند ، باید در کنار هم زندگی کنیم و لذا با پذیرش تفاوت ها ، گفت و گو بهترین راه حل است که با آن می توانیم مشترکات خود را پیدا کنیم. در هر حال با پذیرش این اختلافات که طبیعی نیزاست و به تاریخ ملت ها بر می گردد می توان روی مشترکات تاکید کرد و باعث شد که مرزهایی که دولت های قدرت طلب به وجود آوردند را از میان برداشت در نتیجه آقای خاتمی به دنبال این بود که ملت ها و تمدن ها را از راه گفت و گو به هم نزدیک کند . البته این گفت و گو بین سیاسیون نیست بلکه بین اندیشمندان ، نخبگان و عناصر مرجع تشکیل دهنده فرهنگ و تمدن مختلف در کره زمین است که بتوانند با یکدیگر صحبت کنند و در یک چارچوب باعث نزدیکی ملت ها و فرهنگ ها شوند. لذا این را باید از دریچه فرهنگی دید و در واقع نوعی ارائه راه حل اخلاقی و فرهنگی برای معضلات موجود در جامعه بشری ونه صرفا مسائل سیاسی است و مرزهای جغرافیای ماورای این مسائل است.
با توجه به نکاتی که مطرح فرمودید اگر بخواهید اصول گفت و گو را از نگاه امام خمینی بیان کنید به چه نکاتی اشاره می کنید ؟
امام به عنوان یک عالم و اندیشمند فرهیخته دینی که در مسائل سیاسی و فقهی و به طور کلی در اندیشه اسلامی متخصص بودند و منجر به تشکیل حکومت اسلامی شدند طبیعی است که بر مسئله گفت و گو تاکید داشتند. امام (س) همواره بر اندیشه و گفت و گو در حل منازعات تاکید می کردند و در واقع از آنجایی که معتقد بودند منطق اسلام منطق گفت و گو است و از پایه قوی استدلال برخورد است به همین دلیل همواره ازبحث گفتمان میان ملت ها استقبال می کردند . امام (س) در تشکیل حکومت اسلامی ، چه قبل از آن و چه بعد از آن همواره بر منطق استدلال در مواجه با دیگر تفکرات اعتقاد داشتند و بر این تاکید می کردند که از طریق گفت و گو و بحث فی مابین مسائل بهتر حل می شود و راه حل های برخورد را به شدت نفی می کرند . حتی در زمان پیروزی انقلاب و زمان شکل گیری نهضت اسلامی راه حل های رادیکال و برخوردی را در مواجه با رقیب رد می کردند و برخورد مسلحانه را حتی با حکومت های استبدادی نمی پذیرفتند. امام به برخورد فرهنگی و به مشی اخلاقی اسلام در ترویج چه اسلام و چه فرهنگ اسلامی تاکید داشتند.
حضرت امام (س) در برخورد با ادیان مختلف چه موضعی داشتند؟
امام اعتقاد داشتند که انبیاء برای یک هدف آمده اند و بارها در سخنان خود اعلام کردند که اگر انبیاء در یک جا جمع شوند هیچ اختلافی با هم ندارند چون هدف و مقصدشان یکی است و به همین دلیل اقلیت های دینی را در کشور به رسمیت می شناختند و به حقوق شهروندی آن ها احترام می گذاشتند . امام (س) معتقد بودند که همه انبیاء برای مقصد واحدی آمدند و در دوره های مختلف یک هدف را تعقیب کردند پس در اساس هیچ اختلافی با هم ندارند و در نتیجه چه تمدن مسیحی و چه یهودی و به طور کلی ادیانی که ریشه در ادیان الهی دارد به راحتی می توانند در کنار یکدیگر زندگی کنند
با توجه به این که نظام بین الملل مجموعه ای از قواعد و هنجارها است فکر می کنید گفت و گوی تمدن ها در این میان چه جایگاهی دارد ؟
همانطور که قبلا گفتم گفت و گوی تمدن ها ایده غیر سیاسی است و نمی خواهد معضل نظام بین الملل را حل کند چون نظام بین الملل ریشه در منازعات تاریخی بین حکومت گران دارد و یک وجه شکل گیری نظام به سیطره فرمانروایان برمی گردد در نتیجه از اساس دارای ایراد و اشکالاتی است و نظام بین الملل ما به وضعیت مدنی نرسیده است و شیوه های غیر انسانی در آن دیده می شود. گفت و گوی تمدن ها از این حیطه بیرون است و ناظر بر مسائل انسان ها است فارغ از این که انسان ها کجا به دنیا آمده اند و پیرو چه دینی هستند و چه مناسباتی دارد. گفت و گوی تمدن ها این تفاوت ها را می پذیرد و سعی بر این دارد که مشترکات را تقویت کند تا انسان ها راحتتر بتوانند د رکنار هم زندگی کنند لذا نظام بین الملل کماکان بر اقتدار نظام های سیاسی استوار است و با گفت و گوی تمدن ها سر سازگاری ندارد و معتقدم برای تعبیر نظام فعلی بین الملل اندیشه برخورد تمدن ها گویا تر است تا گفت و گوی تمدن ها چرا که بر برتری طلبی های قدرت ها و دولت ها تاکید دارد ولی گفت و گوی تمدن ها به دنبال سلطه جویی هچ دولتی و قدرتی نیست .