به مناسبت هفته دولت بر آن شدیم تا با وزیران اسبق کشور گفت و گویی را انجام دهیم . سید کاظم اکرمی وزیر آموزش و پرورش دوران جنگ است که نمایندگی مردم همدان در مجلس شورای اسلامی را نیز در کارنامه خود دارد. وزیر آموزش و پرورش کابینه مهندس موسوی در گفت و گو با پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران پیرامون مشخصات دولت اسلامی و نگاه امام (س) به دولت سخن گفت که ماحصل این گفت و گو در پی می آید:
آقای اکرمی به نظر شما دولت مطلوب چه دولتی است ؟
دولتی که بر اساس دستورات اسلام عمل کند . ولی اسلامی بودن واژه کوتاهی است که محتوای زیادی را در برمی گیرد . محتوای آن این است که دولتی باشد که هر چه بیشتر شبیه به حکومت پیامبر و امیر المومنین عمل کند. اگر بخواهم روشن تر بیان کنم این است که دولت باید هر چه بیشتر در رفتاری که پیامبر و امیر المومنین با مردم زمان خویش داشتند عمل کند که مشخصات چنین دولتی بیشتر از هر چیز در نامه حضرت علی به مالک اشتر متجلی است.
دستورات امیر المومنین به مالک دستوراتی است که دولت اسلامی را می سازد که توجه به مردم و دولت اسلامی از جمله این دستورات است . حضرت علی در آن نامه به مالک می فرمایند وقتی به مصر می روی با دو دسته از مردم مواجه می شوی دسته اول یا مانند تو مسلمان هستند و دسته دوم بردار انسانی تو هستند. در مجموع نامه امیر به مالک حتی یک واژه تند و خشن به کار نرفته است. در نامه به مالک یکی از شاخصه های دولت اسلامی گزینش کارگزاران است و امیر المومنین به مالک توصیه کرده است که کارگزارانی را انتخاب کن که دارای سابقه اسلامی و با تجربه بیشتر باشند. در قانون اساسی کشور نیزآمده است که دولت باید برای کسانی که قدرت کار دارند ایجاد شغل کند به گونه ایی که هم کارکنند وهم فرصت عبادت و خودسازی و تکامل داشته باشند .
با توجه به مشخصاتی که برای دولت اسلامی ذکر کردید کارگزارن در این دولت اسلامی چه مشخصاتی باید داشته باشند؟
مشخصه اول کارگزاران این است که خدا ترس باشند. حضرت علی در نامه خود به مالک اشترمی فرمایند بدان بالای سر تو من هستم و بالای سر هر دوی ما خدا است است. پس خدا شناسی صحیح از مشخصات یک کارگزار است. بعد از شناخت خدا اولین نکته ای که یک کارگزار باید به آن توجه کند صداقت و امانت است. متاسفانه در این سی سال ما نامه امیرالمومنین به مالک را نوشته و قاب گرفتیم و به عنوان تقدیر به خدمتگذاران هدیه کردیم اما هیچ دستگاهی نبوده که ببیند چه کسی به دستورات این نامه عمل می کند و به آنها نمرده بدهد.
شما اگر بخواهید با توجه به نامه حضرت علی به مالک اشتر به کارگزارن نمره بدهید چه نمره ای می دهید؟
به تعبیر دکتر راهور راجع به این که در سال گذشته بالای یک میلیون از مردم کلیه خود را فروختند که بیانگر فقر و رنج شدید مردم است به هیچ کدام از این دولت ها نمره قابل قبولی نمی توان داد. اما متاسفانه باید بگویم که دولت فعلی نمره اش از همه ضعیفتر است.
نگاه امام به دولت ها چگونه بود و به چه نکته ای در خصوص وظایف دولت بیشتر تاکید داشتند؟
امام همه را به تقوای الهی و خدمت به مردم توصیه می کردند این دو شعار اصلی امام بود که بسیار به آن تاکید می کردند . امام می فرموند به مردم مخصوصا قشر مستضعف خدمت کنید . حضرت امام (س) دفتر کوچکی داشتند و کارهای کمی را در رابطه با دولت انجام می دادند و بیشتر کارها را به خود دولت واگذار می کردند. بیشتر دستگاه های کشور از جمله دستگاه بنیاد شهید، دستگاه بنیاد مستضعفان و ... دولت متصدی آن بود. امام در نهایت بر کار دولت نظارت می کردند تا ایده های که در راستای موفقیت جمهوری اسلامی دارند تحقق یابد. همچنین امام بسیار بر این موضوع تاکید داشتند که دولت به قانون اساسی برای تحقق اهدافی توجه کند.
پس از انقلاب مردم چقدر این اجازه را داشتند که به نقد دولت بپردازند ؟
نقد دولت بسیار زیاد بود. اگر به روزنامه های آن زمان نگاهی بیاندازیم متوجه می شویم که نخست وزیر را حتی یک هفته آرام نمی گذاشتند و دائما در حال نقد بودند. به طور مثال دکتر راهور که استاد اقتصاد است در مصاحبه ای با روزنامه آرمان گفته بود تنها دولتی که پس از انقلاب برنامه داشت و به فکر توسعه بود دولت اول جمهوری اسلامی ایران بود.
یعنی دولت شهید رجایی؟
ایشان اسم نبرده بودند ولی استباط بنده این است که منظور ایشان دولت مهندس موسوی بوده است زیرا دولت بازرگان که فقط چند ماه سر کار بود و دولت شهید رجایی نیزکه مشکلات زیادی با بنی صدر داشت و تنها دولتی که 7 سال ثابت بر سر کار بود دولت مهندس موسوی بود. البته بسیاری از دولت ها درحد خود کارهای مثبتی انجام دادند ولی معتقدم تنها دولتی که به فکر توسعه بود دولت زمان ریاست جمهوری آیت الله خامنه ای و نخست وزیری میر حسین موسوی بود .
در هر حال امام بسیار تاکید داشتند که خدمتگزاران درستکار و صادق باشند و هر مقداری که ممکن است به مردم محروم خدمت کنند. از دیگر مسائل مود توجه امام (س) قانونگرایی بود. در دوره سوم مجلس نمایندگان نامه ای به امام نوشتند و تذکر دادند که برخی از قوانین عمل نشده است که امام عذر خواهی کردند و فرمودند شرایط جنگی بوده ولی تمام همت ما این است که کاری برخلاف قانون انجام نشود . امام به هیج وجه از کسانی که انتقاد کردند ناراحت نمی دشند. حتی اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نامه هایی در نقد امام نوشتند که این نامه ها در دفتر تنظیم نشر وجود دارد . امام هیچ گاه دستوری صادر نکردند که با نویسندگان این نامه ها کوچکترین برخوردی شود و منصفانه به انتقادات توجه می کردند.
جناب اکرمی به طور مختصر بفرمایید هر کدام از دولت های پس از انقلاب چه عملکرد مثبتی داشتند و با چه مشکلاتی در زمان خود مواجه شدند؟
دولت مرحوم بازرگان دولت موقت بود و در روزگاری به اداره کشور پرداخت که همه سازمان های مملکت به هم ریخته بود و هیچ نهادی بر سرجای خودش نبود. مهندس بازرگان معتقد بود که " من انقلابی عمل کننده نیستم و کار اداره دولت تدریجی است و باید قدم به قدم پیش رفت" . انقلابیون فشار می آورند که کارها سریعتر انجام شود و حضرت امام نیز از انقلابیون دفاع می کردند. بنابراین دولت مهندس بازرگان فرصتی برای برنامه ریزی پیدا نکرد و فقط مقداری اوضاع مملکت را سر و سامان داد . بعد هم که رسیدم به تسخیر لانه جاسوسی آمریکا و دولت استعفا داد.
دولت شهید رجایی با برنامه ای کوتاه سر کار آمد . ایشان از فشارهای که آقای بنی صدر وارد می کرد در زحمت و عذاب بود. آقای رجایی در انتخاب اعضای دولت سخت دچار مشکل بود.به طور مثال برخی را به آقای رییس جمهور معرفی می کرد ولی ایشان نمی پذیرفت . به هرحال تا شهید رجایی بتواند یک دولت منسجم را تشکیل دهد چند ماه طول کشید. بعد رسید به سال 60 و فاجعه هفت تیر وماجرای رفتن آقای بنی صدر پیش آمد. بعد از فاجعه هفتم تیر آقای رجایی رییس جمهورو آقای باهنر نخست وزیرشد که فقط دو ماه طول کشید یعنی تیر سال 60 تا شهریور همان سال که آن دو بزرگوار شهید شدند.
دولت مهندس موسوی هفت سال بر سر کار بود و مشکل بزرگ دولت ایشان جنگ بود. با این که آن روزها نفت بشکه ای 7 دلار فروخته می شد نیمی از درآمد به حساب جنگ واریز می شد و مهندس موسوی با نیمی دیگر از این درآمد کشور را اداره می کردند. مهمترین نکته ای که در آن روزگار بود مسئله تهیه کوپن بود که باعث شد کشور بدون این که کسی سر گرسنه بر زمین بگذارد اداره شود . به عقیده بسیاری از اقتصاد دانان یکی از افتخارت بعد از انقلا ب این است که در مدت جنگ یک نفر سر گرسنه بر زمین نگذاشت.
دولت آقای هاشمی برای سازندگی کشور اقدامات زیادی کرد و در جهت اقتصادی نیز قدم های اساسی برداشته شد. از لحاظ فرهنگی نکته مثبت این دولت این بود که از وامی که از صندوق بین المللی پول گرفته شد به حقوق کارمندان آموزش و پرورش اضافه شد.
دولت جناب خاتمی با این که هیچ وعده اقتصادی نداده بود رشد تقریبا 7 درصدی اقتصادی را در کارنامه خود دارد. آزادی های سیاسی و اجتماعی و مدنی بسیار بالا و قابل قبولی در دولت آقای خاتمی وجود داشت و اما مشکل دولت این بود که عده زیادی در این شش سال اخیر بسیار به دولت اقای خاتمی حمله کردند. که این نقد ها غیر منصفانه بود.