توجه ویژه به اخلاق سیاسی از مهمترین اهداف و توصیههای والای پیامبران و اولیای خدا مخصوصا ائمه هدی(ع) برای کارگزاران امور بوده است تا مدیریتهای حاکمان بر مردم در مسیر کمال که علت غائی آفرینش است قرار گیرند.دانشمندان و فلاسفه حتی پیروان مکاتب مادی نیز با بینش و اهداف خود در بسیاری از آثار مکتوب و غیرمکتوب خود از تربیت و اخلاق جهت اداره جامعه سخن به میان آورده و اصول و روشهایی ارائه کردهاند. بسیاری از کشورهای پیشرفته و توسعه یافته با به کارگیری و استفاده جدی از مدیریت گروهی و خرد جمعی توانستهاند بخش مهمی از اخلاقیات پسندیده، سیاسی و اجتماعی را با برنامهریزی دقیق به سیستم تبدیل کنند، تا بتواند ناهنجاریهای ناشی از بداخلاقیهای سیاسی و اجتماعی را کاهش دهند. دین مبین اسلام با عنایت خاصی که به روابط سیاسی و اجتماعی مجریان و متولیان امور مردم دارد برای تکامل جوامع در قالب اصول و معیارهای الهی ملاکهایی را با الگویی مناسب برای اداره منطقی بر پایه تقرب به خدا و جلب رضایت او به عنوان زیر بنای روابط انسانها مقرر کرده است. به تعبیری محور روابط سیاسی و اجتماعی مردم در اسلام، با خدا در میان خلق بودن است، نه بیخدا در میان آنان. به قول فلاسفه اخلاق و عرفان "سفرالی الخلق مع الحق" است. به عبارتی دیگر زندگی سیاسی و اجتماعی هدف نیست؛ بلکه وسیلهای برای آن هدف اصلی و نهایی یعنی به کمال و تکامل رسیدن انسانها برای یک زندگی اجتماعی مطلوب است. برای رسیدن به این هدف نهایی باید الگو داشت و هیچ الگویی بهتر از کلام قرآن و سیره و سنت پیامبران مخصوصا سیره و سنت اهل بیت عصمت و طهارت(ع) نمیباشد. حضرت امیرالمومنین علی(ع) در نامه تربیتی خود به فرزندش حضرت امام حسن مجتبی(ع) مینویسند؛ پسرم، نفس خود را میزان روابط خود با دیگران قرار ده و آنچه برای خود میپسندی برای دیگران بپسند و آنچه برای خود نمیپسندی برای دیگران هم مپسند، ستم مکن همانگونه که دوست نداری به تو ستم کنند و نیکی کن همچنان که دوست داری به تو نیکی کنند و آنچه را که برای خود زشت میدانی برای دیگران نیز زشت بدان. آنقدر رفتار و کردار و گفتار الهی در سیره ائمه هدی(ع) موج میزند، تا جاییکه یکی از نامههای حضرت امیرالمومنین علی(ع) که به مالک اشتر نخعی نوشتهاند به عنوان یک منشور درخشان حکومتی در سازمان ملل متحد ثبت و ضبط میشود. چرا باید اخلاقی بود و چرا باید در سیاست اخلاق را رعایت کرد؟ چراکه در این صورت شرایط حیات سیاسی رضایتبخشی برای گروههای سیاسی و اجتماعی مختلف به دست میآید. با چنین رویکردی نوع عملی که در رفتار سیاسی صورت میگیرد، باید متعالی باشد. اقتدار همیشه باید با حقانیت همراه باشد و یکی از جنبههایی که اقتدار سیاسی را معنی میدهد رعایت اخلاق سیاسی و اجتماعی است؛ از این رو و در پی حقانیت سیاسی، مشروعیت به وجود میآید. یکی از عوامل مشروعیت و حقانیت سیاسی در فضای ذهنی مردم، اخلاق سیاسی و رعایت آن در مناسبات و تصمیمگیریهای سیاسی کلان است.اخلاق سیاسی موجب سازش میان عدالت و آزادی آن هم بر اساس ارزشهای متعالی میشود. قدرت فینفسه مطلوب و مرغوب نیست، قدرت آنجایی سودمند است که در مناسبات سیاسی با خط کش اخلاق مورد سنجش قرار گیرد، به همین سبب شان و جایگاه حاکمان و احزابی که اخلاق سیاسی را رعایت میکنند ـ چه پیش از کسب قدرت، چه هنگام اقتدار و چه در اواخر حاکمیت ـ ثابت و پایدار .بیتردید هیچ حاکمیتی هرچند قدرتمند نمیتواند همه مردم را از نظر پارامترهای شخصیتی یا مهارتهای اجتماعی برابر سازد؛ بنابراین اخلاق سیاسی به دولتمردان این امکان را میدهد که به آحاد مردم بر اساس سلیقههایی که در محدوده حاکمیت تعریف و تبیین میشود رسمیت دهند و با همه بر اساس اصل مساوات آن هم با نگاه اسلامی رفتار کنند. اخلاق سیاسی از حد تمایلات و خواستههای حاکمان بالاتر میایستد و خود محکی را برای این خواستهها موجب میگردد. اخلاق سیاسی از سوی حاکمان به رعایت امور زیر میانجامد: 1- پایبندی به ارزشهای دینی 2-عدالت محوری و حق مداری 3-توجه خاص به اقشار آسیب پذیرجامعه 4- تقوای سیاسی 5-مردم داری و مهر ورزی 6-ایجاد مساوات در حقوق گروههای سیاسی 7- تقدم عدل بر دیگر ارزشهای حکومتی 8- تقدم ارزشهای معنوی بر مصالح مادی 9- بهرهگیری از مشارکت فعال همه مردم و همه گروههای سیاسی سازوگار با حکومت.
همراهی اخلاق و سیاست-۷
رعایت اخلاق سیاسی
حسن بیادی
کد خبر:
۱۸۳۸۹