جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

حجت الاسلام و المسلمین مرتضوی:

دچار کج فهمی در مواجهه با جوامع غیر مسلمان هستیم/ داعشی گری، یعنی ترسیم دایره خودی و غیر خودی در جامعه اسلامی

کد خبر: ۱۳۴۷۵۴
دچار کج فهمی در مواجهه با جوامع غیر مسلمان هستیم/  داعشی گری، یعنی ترسیم دایره خودی و غیر خودی در جامعه اسلامی

شب گذشته مراسم احیاء شب بیست و یکم ماه مبارک رمضان و شب شهادت امیرمؤمنان علی(ع) در دارالزهرا(س)، با سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین سید ضیاء مرتضوی برگزار شد.

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، حجت الاسلام و المسلمین سید ضیاء مرتضوی ضمن عرض تسلیت برای شهادت امیر مؤمنان و شهادت شهدای هفتم تیر، به تبیین این موضوع پرداخت که آیا انسان به عنوان انسان صرف نظر از اعتقادش، حق حیات دارد یا خیر؟ و انسان صرف نظر از اعتقاداتش آیا کرامت و حرمتی مطلق دارد یا خیر؟ و اظهار داشت: تنگ نظری در مناسبات و روابط اجتماعی میان انسان ها به ویژه برخاسته از نابردباری دینی و مذهبی یک واقعیتی است که کم و بیش جوامع انسانی و جوامع دینی به آن مبتلا هستند.

وی تصریح کرد: تقسیم انسان ها به خودی و غیر خودی در برخی جامع بسیار گسترده و عمیق است؛ اگر این تقسیم امری منطقی و با شناخت درستی از دین نباشد، یکی از موانع اساسی در برخورداری جوامع از زندگی و وضعیت مطلوبی است که انسان باید از آن برخوردار باشد؛ بخش عمده ای از درگیری هایی که به ویژه در این سال ها در جوامع اسلامی تشدید شده، ناشی از این واقعیت است.

مرتضوی یادآور شد: این نابردباری و این دایره های ترسیمی سلیقه ای میان انسان ها به خودی و غیر خودی اختصاص بین ادیان و بین مذهبی ندارد بلکه داخل حوزه هم کیشان دینی و هم کیشان مذهبی نیز کم و بیش مطرح است. چنان که مشکل نابردباری دینی اختصاص به یک دین و مذهب ندارد؛ نباید گمان کنیم که فقط دیگران هستند که ما را تحمل نمی کنند؛ نه. ما هم نسبت به دیگران و حتی نسبت به آن چه که در جامعه خودمان با آن مواجه هستیم، زمینه چنین آفتی را داریم.

وی با تاکید بر این که داعشی گری چنان چه تاریخ به روشنی نشان داده در هر جامعه دینی ممکن است پدید بیاید، اظهار کرد: نمونه تاریخی آن هم در صدر اسلام در افکار و جریان خوارج ظهور پیدا کرد و به صورت یک نهله مذهبی درآمد تا جایی که ارتکاب به معصیتی فکری دراین جریان را شاهد هستیم.

این استاد حوزه علمیه ادامه داد: جریان خوارج کسی را که گناه کبیره انجام داده بود را بیرون می کردند؛ یکی از نقدهای حضرت علی (ع) به خوارج در همین باب است و خطاب به خوارج می فرمایند که " بعضا شما نمی پذیرید جز این که من گمراه شدم، اما چرا عموم امت پیامبر را گمراه می شمارید و تکفیر و خونریزی می کنید؟ بی گناه و با گناه را از دم تیغ می گذرانید"

مرتضوی با تاکید بر این که پیامبر زانی را رجم می کرد، گفت: ایشان خودشان بر آن جنازه نماز می خواند و به عنوان مسلمان ارثش را میان وراثش تقسیم می کرد؛ قاتل را قصاص می کرد و ارثش را به وراثش می داد؛ دزد را دست می برید؛ زانی محصن را شلاق می زد اما حقوق زانیان غیر محصن که زنده بودند و شلاق خورده بودند را از بیت المال قطع نمی کرد. در درآمد عمومی حق آن ها را پرداخت می کرد و حق ازدواج با زنان مسلمان را داشتند. پیامبر(ص) از یک سو کیفر می داد و از سوی دیگر از جرگه اسلام، آن افراد را بیرون نمی شمرد و از حقوقی که برای یک مسلمان تعریف شده بود، بهره مند بودند. این چه رفتاری است که دایره اسلامی به گونه ای ترسیم می کنید که به محض ارتکاب گناه کبیره (خداوند گناهان صغیره را می بخشد) فرد را می رانیم؛ این جریان افراطی داعشی گری، یعنی ترسیم دایره دینی خودی و غیر خودی دینی در جامعه اسلامی سابقه تاریخی دارد.

وی با تاکید بر این که ضرورت برخورداری از نگاه انسانی در تعامل با ملت های دیگر، یک اصل عام دینی و اسلامی است، تصریح کرد: وقتی فردی به جایگاه حکومت می رسد، وظیفه اجرای این تفکر را دارند؛ کسانی که در راس حکومت قرار می گیرند، وظیفه ویژه و در موقعیتی قرار دارند که با فرزندان اسلام مواجه هستند. کسی که عهده دار رهبری جامعه است، باید نگاه کاملا انسانی و یکسانی صرف نظر از اعتقادات فرد داشته باشد.

مرتضوی با اشاره به جملات آغازین عهدنامه مالک اشتر، اظهار کرد: از قول امیرالمؤمنین آمده است که "کسی که زمامدار جامعه اسلامی است، به نسبت مسوولیتی که دارد در درون او باید احساس نوع دوستی و مهربانی نسبت به همه شهروندان و آحاد جامعه صرف نظر از نوع باورها بوجود آید. نسبت به آحاد مردمت باید مهربان باشی؛ نسبت به مردمت به سان حیوان درنده ای که در پی خوردن مال و خود مردم و سوء استفاده از سرمایه های مالی و غیرمالی نباش. مردمی که مسوولیت آن ها را برعهده داری یا برادر ایمانی تو، جزو امت پیامبر و اهل قبله و نماز هستند، یا مشابه تو انسان و موجود زنده هستند و نفس می کشند و از این باب تمایزی بین تو و آن ها نیست. این موضوع مسوولیتی را متوجه تو می کند که باید حس نوعدوستی و محبت داشته باشی."

وی تاکید کرد: مستند نظر امام علی (ع) در ضرورت گسترش حس نوع دوستی، یک امر عامی است و اختصاص به زمامدار ندارد؛ وظیفه ای است که باید به عنوان یک اصل در نگاه همه مسلمانان باشد؛ این موضوع پایه اسلام رحمانی است.

عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم با تاکید بر این که زمامدار جامعه اسلامی به صورت خاص و تمام مسلمانان به صورت عام چنین حسی را نسبت به انسان، صرف نظر از نوع ایمان، ملیت و رنگ پوست و موقعیت جغرافیایی باید داشته باشد؛ خاطرنشان کرد: در فقه رایج ما جز در دوره معاصر اثری از این امر وجود ندارد؛ نخستین بار جناب شیخ طوسی به این استناد کرده و در کتاب "خلاف" وارد مستندات فقهی فقهای شیعه شده و بعد فقها در ابواب مختلف به این روایت استناد کردند که پیامبر(ص) می فرماید "هر جگر تشنه ای را اجری است اگر سیراب کنید؛ برای سیراب کردن هر جگر تشنه ای خداوند اجر می دهد." احکام مختلفی از این جمله برداشت شده است که نقطه مشترک آن این است که نوع نگاه انسان مسلمان به دیگری صرف نظر از ایمان و اعتقادش باید این گونه باشد. متاسفانه در دوره ای قرار داریم که از یک سو به دلیل آن چه در دنیا می گذرد و از سوی دیگر به دلیل نوع تربیت دینی که کم و بیش به صورت نسبی مبتلای آن هستیم؛ نگاهمان به غیر مسلمانان و غیر هم کیشان متفاوت است. با توجه به نگاه تربیت طلبگی خودم که در حوزه ها ملاک قرار دهم و آن را در جوامع و سایر محیط های دینی گسترش دهم، به خودم حق می دهم بگویم که دچار نوعی کج فکری و برداشت ناقص از دین، فقه و شریعت در تنظیم مناسبات انسانی میان جوامع اسلامی و سایر جوامع انسانی وجود دارد.

مرتضوی با اشاره به این که سخنان امیرالمومنین(ع) باید درس باشد، گفت: ما تا با خط کشی های خودی و غیر خودی کاذبی که گاه از روی ناآگاهی و گاه به خاطر منافع و مصالح مقطعی و زودگذر، در دل ها تشتت ایجاد می کنیم و این گونه دسته بندی ها را فراهم می کنیم که تاثیر خود را تا بالادست ها می گذارد و در بسیاری جاها موجی را ایجاد کرده که موجب تضییع حقوق، سلب آزادی ها و رانت خواری هایی که کم و بیش سراغ داریم می انجامد. ببینیم با توجه به برخورد و توصیه فقهای ما نسبت به غیر مسلمانان، در جامعه ما چیزی جز نامهربانی، نابردباری و دشمنی گاه به گاه با وجود خط کشی های صورت گرفته، هست؟ حس عداوت را در جامعه تقویت کرده ایم.

وی افزود: مشابه روایت پیامبر(ص) که فقها کمتر به آن استناد کردند، این است که "برترین صدقه این است که یک دلی را خنک، جگر تشنه ای را سیراب کنید" از این یک جمله، فقها سراغ یک سری عناصر مشترک انسانی و در بسیاری از موارد به روایت شریف پیامبر استناد کردند.

مرتضوی با اشاره به مقوله "مخلوق بودن" اظهار کرد: در باب وجوب نیکی به دیگران، گفته می شود چون آفریده خدا است باید به آن احسان کنیم. از سوی دیگر باید به دیگری محبت کرد چون موجود زنده است و حق حیات دارد. همچنین باید به دیگری محبت کرد چون انسان است، مسلمان و شیعه نیست اما انسان است. باید به دیگری محبت کرد چون کرامت انسانی دارید، چون انسان هستید، کرامت دارید و باید رفتار محترمانه داشته باشید.

وی تصریح کرد: چنان که نسبت به موجود زنده باید محبت داشته باشیم. فقها در حقوق حیوان چنین گفته اند که اگر حیوانی زخمی شده است، نیاز به بخیه کردن حیوان است و نیاز به نخ بخیه است، می توان نخ بخیه را از فروشنده ای که از دادن نخ بخیه امتناع می کند، به زور ولو عدم رضایت او گرفت؛ همان گونه که انسان برای نجات جان خود می تواند از فردی دیگر به زور غذا بگیرد. گاه استناد به کرامت الهی شده است و می گویند به دلیل این که خدا کریم است، تو باید کریم باشی، ولو کسی که مقابل توست، زرتشتی،غیرمسلمان، کافر یا کسی که منتظر اجرای حکم اعدام است.

مرتضوی با تاکید بر سایر دلایل احسان کردن به دیگران، گفت: گاهی فقها استناد می کنند به این که چون بنده خدا است، برای او وقف کن، وصیت کن و ببخش. مسلمان وصیت به ثلث می کند به نفع یک غیرمسلمان چون او هم بنده خداست، انسان است و کرامت دارد. چون خودت کریم هستی، انسانی، شمر و ابن ملجم نیستی. باید رفتار ما برخواسته از رفتار انسانی باشد.

وی یادآور شد: برخی ارزش های اخلاقی هم مانند رأفت و مهربانی نیز دلیل دیگری برای نیکی کردن به دیگران است. ارزش نیکی به هر موجود دارای حیات حیوانی و رفع نیاز آن برپایه احادیث مذکور یک قاعده است.

مرتضوی تصریح کرد: مرحوم میرزای قمی در بحث جواز تیمم، می فرماید که بخشی از فقها حیوانات را نیز مورد توجه قرار دادند به گونه ای که اگر حیوانی بنا باشد از تشنگی بمیرد، باید آب در دسترس برای وضو را با توجه به این که لطف خدا شامل همه موجودات است، به حیوان، حتی حیوان غیر تشنه داد.

وی ادامه داد: همچنین گفته می شود، اگر خوف از کم بودن آب برای خود، همراه دیگری یا هر حیوانی باشد، می توان تیمم کرد. انسانی که ببیند انسان یا حیوان تشنه ای از تشنگی له له می زند، مکلف به وضو نیست و اگر او را مکلف کنید، او را به حرج انداختید. انسان هایی که قصی القلب نشده باشند نمی پذیرند که آب را استفاده شخصی کند و حیوان تشنه ای تلف شود.

مرتضوی درمورد پرداخت زکات و شروط آن از قول علامه حلّی گفت: پرداخت زکات شرط ندارد چرا که پیامبر(ص) فرمود به هرکسی که در دلت رأفت نسبت به او پیدا کردی، زکات را بده. اینقدر از این خط خطی ها نکنید.

وی با اشاره به جامعه عباسی، گفت: وقف بر عبادتگاه های یهودیان و مسیحیان مورد اختلاف فقها است اما وقف بر خود افراد برای رفع نیازهایشان مشکلی ندارد چرا که مخلوق خدا هستند. وقف بر غیرمسلمان جایز است چون فرزندان آدم هستند. اگر هم اصرار دارید وقف مسلمان کنید، ممکن است از نسل این کافر مسلمانی زاده شود پس با این آینده نگری وقف کنید. وقف بر مکان های مذهبی کلیسا، چاپ انجیل و ... مورد اختلاف است اما شهید ثانی و شیخ حسن کاشف الغطا در این مورد هم منعی ندیدند. مرحوم شیخ حسن کاشف الغطا ـ پسر کاشف الغطا بزرگ ـ در توسعه وقف بر کنائس و تورات و انجیل منعی ندیده است و گفته خدمت به یهودیان و مسیحیان به صورتی که متدین و درست بار بیایند و نفع اخروی ببرند، منعی ندارد چرا که آن ها هم بندگان خدا هستند. اگر همین حس در ما مسلمانان تقویت شود، در عراق، سوریه، یمن داخل و خارج آیا این خونریزی ها، افزاط گری ها و تضییع حقوق، اموال و جان ها کاهش پیدا نمی کند؟

وی افزود: شهید ثانی نیز می گوید هرخوبی به دیگران مگر به دشمنی با خدا می انجامد؟ خوبی به غیر مسلمان که باعث دوستی می شود اشکالی ندارد. جنبه های انسانی مانع ندارد.

انتهای پیام

دیدگاه شما