پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران - فرهاد فتحی: حسن روحانی دولت یازدهم را در شرایطی از محمود احمدینژاد تحویل گرفت که برای نخستین بار بعد از پایان جنگ ایران و عراق، دو سال پیاپی رشد اقتصادی ایران منفی بود، صادرات نفت ایران بسیار کاهش یافته بود، تورم به بیش از 35 درصد رسیده بود، بسیاری از کارخانهها ورشکست و کارگران زیادی از کار خود اخراج شده بودند و دولت دهم با بدهی بالغ بر 250 هزار میلیارد تومان بدهکارترین دولت بعد از انقلاب لقب گرفته بود.
نارضایتی، شکاف ها و ناهنجاری های اجتماعی چون اعتیاد، مشاغل کاذب، طلاق، فرار مغزها و معضلات اجتماعی به بالاترین حد خود رسیده بود؛ تا جایی که جامعه شناسان در مورد آن هشدار می دادند.
در عرصه بین المللی نیز به دلیل سیاست های خارجی دولت وقت و ضعف تیم های دیپلماتیک در مذاکره با قدرت های جهانی، قطعنامه ها و در پی آن تحریم های اقتصادی شدیدی علیه جمهوری اسلامی ایران تصویب شد و بسیاری از کشورها و شرکت های بین المللی تأثیر گذار جهان روابط مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خود را با کشورمان به کمترین حد ممکن کاهش داده بودند. ایرانیان مقیم خارج از کشور مشکلات متعددی را در مواجهه با دیگر شهروندان تجربه می کردند و مسافران، دانشجویان، تجار و... از انتقال و دریافت وجهه نقد به واسطه تحریم های بانکی محروم بودند. پروژه ی ایران هراسی برخی کشورها بهترین روزهای خود را سپری می کرد و سایه جنگ روز به روز بر سر مردم گسترده تر می شد.
در منطقه و رابطه با همسایه ها نیز اوضاع تفاوت چندانی با دیگر حوزه ها نداشت.
حالا که برجام است
دولت روحانی به محض بر سر کار آمدن راه چاره را در مذاکره با کشورهای جهان، لغو قطعنامه های شورای امنیت و رفع تحریم ها دید و به سرعت زمینه های این مذاکرات را در سطح وزیران امور خارجه فراهم کرد.
بعد از مذاکرات طولانی و طاقت فرسا، سرانجام پس از 23 ماه مذاکره، محمدجواد ظریف به همراه تیم مذاکره کننده اش، در روز سهشنبه 23 تیرماه 94 در وین پایتخت اتریش موفق به دستیابی به یک توافق جامع و نهایی با گروه ۱+۵، بر سر آینده برنامه هستهای ایران شدند و حسن روحانی توانست یکی از مهمترین چالش های دولت و کشور را بعد از گذشت 2 سال پشت سر بگذارد.
دولت روحانی توانست با فرجام رساندن برجام تمام قطعنامههای شورای امنیت علیه ایران را لغو کند و پرونده پی ام دی در آژانس بینالمللی انرژی را نیز ببندد و در عین حال جهان حق غنیسازی اورانیوم ما را به رسمیت بشناسد. بعد از این توافق، صادرات نفتی ایران از یک میلیون به دو میلیون بشکه افزایش یافت و قسمت اعظم سپردههای ارزی کشور آزاد شد، کشتیرانی و بیمهها نیز تقریبا به حالت قبل از تحریم ها بازگشتند و به صورت کلی در حال حاضر تمام بخشهای علمی، فنی، پژوهشی، بهداشتی، اجتماعی، اقتصادی، محیط زیستی ... از این توافق بهره می برند.
در حوزه سیاست خارجی نیز سیاست خارجی ایران از یک سیاست منفعل به سیاستی فعال تبدیل شد و سیاست ایران هراسی برخی کشورها به قهقرا رفت، به طوری که در شرایط حساس فعلی منطقه، ایران به یکی از بازیگران اصلی آن تبدیل شده و قدرت های بزرگ جهانی به این نتیجه رسیدند که حل مشکل منطقه بدون حضور ایران امکان پذیر نخواهد بود.
ترافیک های دیبلماتیک در تهران به واسطه سفرهای مقامات بلند پایه کشورهای تأثیر گذار جهان به ایران و سفرهای هدفمند مقامات ایرانی به کشورهای جهان و منطقه و دست یابی به توافقات مختلف در زمینه های سیاسی، اقتصادی و... از دستاورد های برجام در این حوزه بوده است. بازگشت شرکت های مطرح خودروسازی دنیا به ایران و تلاش آنها برای انعقاد قرارداد به شرطی که تکنولوژی و سرمایه نیز همزمان با همکاری مشترک به کشورمان وارد شود در حالی که در گذشته چنین شرایطی وجود نداشت و این امر باعث شد ما پس از تحریم ها و رفتن شرکت های خودروسازی دنیا از ایران از این موضوع متضرر شویم؛ از دیگر نکات برجسته عملکرد دولت است.
انعقاد قرارداد خرید 118 فروند هواپیمای ایرباس نو در حالی که پس از 37 سال تحریم های صنعت هواپیمایی و هوایی برداشته شد، تلاش شرکت هواپیمایی بوئینگ آمریکا برای همکاری با ایران، بازگشت شرکت های هواپیمایی مطرح دنیا به آسمان کشورمان که موضوع حمل و نقل را بشدت پررونق خواهد کرد و کشورمان را از مزایای این امر منتفع، از دیگر مواردی است که می توان در پروسه بررسی عملکرد دولت و تحقق برجام به آن اشاره کرد.
در حوزه اجتماعی و سیاسی نیز نتیجه انتخابات 7 اسفند 94 مجلس شورای اسلامی میزان امید و مقبولیت این روند را در میان مردم روشن کرد.
همه این ها در شرایطی است که بنا به گفته رئیس جمهور، تنها 3 ماه از اجرای برجام گذشته است. طبیعی است که این روند روز به روز پیشرفت خواهد کرد و در صورت به وجود نیامدن مشکل در روند اجرای آن از سوی افراطیون، اتفاقات بزرگی را در آینده رقم خواهد زد. روندی که فقط در دولت یازدهم 22 ماه مذاکره آن طول کشید طبیعتاً به بار نشستن ثمرات و نتایج آن نیاز به زمانی به مراتب بیشتر از 22 ماه دارد.
اگر برجام نبود
از همان روزهای آغازین دولت یازدهم بسیاری از تحلیلگران مهمترین چالشهای پیش روی دولت را موضعگیری و کارشکنی برخی نیروهای داخلی علیه دولت عنوان کردند. بعد از جدی شدن مذاکرات عملاً این اتفاق افتاد و کسانی که در فضای تحریمها از رانتهای باد آورده برخوردار بودند با اجرایی شدن برجام منافع خود را در خطر دیدند و به همین دلیل به هر حربهای متوسل میشوند که برجام را متوقف کنند. این عده گمان میکنند اگر در مسیر برجام بحران ایجاد کنند و اجازه ندهند دولت برنامههای خود را اجرا کند، ممکن است دوباره از امکانات و رانتهای دوران تحریم برخوردار شوند، در حالی که این گروه یک بار از خود نمی پرسند اگر همچنان خودشان بر سر کار بودند و روند 4 سال پیش همچنان ادامه پیدا می کرد و برجامی در کار نبود، آیا اساساً چیزی برای برخورداری از آن باقی می ماند یا نه؟ هرچند که برخی از مخالفان برجام و دولت از سر دلسوزی برای کشور و در راستای انجام نقد سازنده انتقادات خود را صورت می دهند که این دسته افراد در چارچوب این تحلیل محترمند و در این دسته بندی ها قرار نمی گیرند.
اینجاست که می توان پرسید اگر برجام نبود امروز چه وضعی داشتیم؟
حسن روحانی در یکی از سخنرانی های بعد از برجام خود، گفت: اگر برجام نبود امروز حتی یک بشکه نفت هم نمی توانستیم صادر کنیم. این سخن چرا درست است؟
شرایطی که حسن روحانی دولت را از محمود احمدی نژاد تحویل گرفت را بیان کردیم. موضوع این است که جرقه این شرایط در نخستین روزهای دولت نهم زده شد و کم کم در ادامه شدت گرفت و در پایان دوره دوم احمدی نژاد به اوج خود رسید. به عبارت دیگر تحمیل این شرایط چیزی نبود که در یک سال و چندماه شکل گرفته باشد و متقابلاً در یکی دو سال از بین برود. تصور کنید روندی که در یک دوره 8 ساله شکل گرفته و در سال های پایانی به اوج خود رسیده بود، اگر 4 سال دیگر ادامه پیدا می کرد به کجا می رسید و چه اتفاقاتی را پدید می آورد.
در ماههای منتهی به انتخابات ٩٢ فروش نفت ایران به کمتر از یک میلیون بشکه تقلیل یافت. این مقدار حتی کفاف یارانه ٨٠ میلیون جمعیت کشور که میراث دولت قبل برای روحانی بود را هم نمی داد. گام بعدی آمریکا و متحدانش در صورت استمرار وضعیت قبل، ممانعت از فروش نفت به صورت کامل بود؛ بنابراین با ادامه این وضعیت به احتمال زیاد صادرات نفتمان در سال های بعد به صفر می رسید، تحریمها روز به روز بیشتر و شدیدتر میشد، ذخائر ارزی کشور همچنان بلوکه میماند و طبق قطعنامههای شورای امنیت، جمهوری اسلامی برای صلح جهانی تهدید به شمار میرفت . در چنین شرایطی باز هم ارزش دلار در قیاس با ریال سر به فلک میکشید و تورم از 35 درصد به مراتب فراتر میرفت. نرخ رشد اقتصادی همچنان سیر نزولی خود را ادامه می داد و با بالا رفتن آمار فلاکت در جامعه معلوم نبود چه شرایطی را در حوزه اجتماعی به وجود می آورد.
بنابراین مدعیان امروز مخالف دولت و منتقدان برجام به جای صرف کردن انرژی خود در راه مخالفت با دولت و برجام، بهتر است لحظه ای به روزهای نبود برجام و ادامه یافتن تفکر خود فکر کنند و به این بیندیشند که اگر امروز بهانه مخالفتشان از دست رفتن منافعشان است، آیا اساساً در شرایط نبود برجام چیزی باقی می ماند که آنها بتوانند به آن چنگ اندازی کنند؟ و یا حداقل به جای نفی و پوچ جلوه دادن دستاوردهای برجام بگویند که برنامه آنها در صورت فقدان برجام در چنین مرحله ای چه بود و در فضا و شرایط بدون برجام چه برنامه هایی برای دفع و رفع مشکلات داشتند؟